Կարծում եք՝ ապակին պինդ նյո՞ւթ է. սխալվում եք
Մենք գիտենք, որ...
Ապակին պինդ նյութ է։
Իրականում այդպես չէ։
Անգամ սենյակային ջերմաստիճանի դեպքում սովորական պատուհանի ապակին հանդիսանում է հեղուկ նյութ, սակայն շատ մածուցիկ։ Բանն այն է, որ ապակին անընդհատ հոսում է, սակայն այնքան դանդաղ, որ նրա հոսքը հազիվ նկատելի է անգամ շատ զգայուն գործիքներով։
Տեսականորեն ստացվում է, որ եթե ապակու կտորը դրվի բաժակի վրա, ապա վաղ թե ուշ այն կհոսի և կլցվի բաժակի մեջ, ընդ որում՝ այդ գործընթացի համար կպահանջվեն տասնյակ միլիոնավոր տարիներ, քանի որ ապակին շատ մածուցիկ նյութ է։
Մածուցիկությունը հոսունության դիմադրության միավորն է։ Օրինակ՝ ձիթապտղի յուղը 100 անգամ մածուցիկ է ջրից, մեղրը 100 անգամ մածուցիկ է յուղից, իսկ ահա սուրգուչը 230 միլիոն անգամ է մածուցիկ ջրից։ Ապակին ևս մածուցիկ հեղուկ է։ Բանն այն է, որ ապակի ստանում են՝ այն շատ արագ սառեցնելով, ընդ որում՝ հեղուկ վիճակից «պինդ» վիճակի անցնելը այնքան արագ է կատարվում, որ մոլեկուլները չեն հասցնում համապատասխան ձևով տեղաբաշխվել և ստեղծել բյուրեղային կառուցվածք։
Իսկ բոլոր պինդ նյութերը կազմված են բյուրեղներից, ինչպես, օրինակ՝ պինդ նյութ հանդիսացող սառույցը։ Իհարկե, այստեղ պետք է զեղում կատարել և նշել, որ նյութը հեղուկից պինդ վիճակի, այսինքն՝ բյուրեղացման ենթարկվելիս կարող է ունենալ որոշակի անցումային վիճակ, որը կոչում են ամորֆ վիճակ։
Դա այն է, երբ նյութը ո՛չ հեղուկ է և ո՛չ էլ պինդ, այնուամենայնիվ, այս վիճակը ավելի մոտ է հեղուկ վիճակին։ Ամորֆ նյութեր են, օրինակ՝ սուրգուչը, մեղրամոմը, որոշ բույսերի խեժեր և այլն։ Օրինակ՝ եթե սենյակային ջերմաստիճանում գտնվող սուրգուչի վրա, որը, թվում է, պինդ նյութ է, դնենք սովորական մետաղադրամ , ապա որոշ ժամանակ անց (մոտավորապես մի քանի ամիս) կնկատենք, որ մետաղադրամը ամբողջությամբ ընկղմվել է նրա մեջ, չնայած այն արհեստականորեն չի տաքացվել։ Բանն այն է, որ մետաղադրամը ծանրության ուժի ազդեցությամբ, բայց շատ դանդաղորեն աստիճանաբար ընկղմվում է այդ նյութի մեջ։
Սա նշանակում է, որ սուրգուչը հեղուկ նյութ է։ Տեսականորեն նման փորձ կարելի է կատարել նաև ապակու հետ և արդյունքը նույնը կլինի՝ մետաղադրամը առավել երկար ժամանակ անց կընկղմվի ապակու մեջ։
Կառուցվածքի տեսակետից ապակին կազմված է միմյանց քիմիական այնպիսի ուժեղ կապերով կպած ատոմներից և մոլեկուլներից, որ շատ դժվար է նրանց տեղաշարժել։
Սակայն բյուրեղային կառուցվածքով չկազմավորվելու արդյունքում ստացվում է, որ ապակին շարունակում է գտնվել դեռևս հեղուկ վիճակում։ Ապակու ստեղծումը շատ կարևոր հանգամանք է միանգամից մի քանի հին քաղաքակրթությունների համար։
Համարվում է, որ ապակին առաջին անգամ ստացել են Հին Եգիպտոսում՝ մոտավորապես 5 000 տարի առաջ, մնացած հին ժողովուրդները ևս իմացել են ապակու մասին, սակայն անհայտ է՝ արդյո՞ք իրենք են հասել դրա ստեղծմանը, թե՞ փոխառել են ուրիշներից, մասնավորաբար եգիպտացիներից։ Ինչ որ է, ապակին ամուր, կայուն, թափանցիկ և բավականին պլաստիկ նյութ է և իր այդ հատկությունների շնորհիվ մեծ դեր է խաղացել քաղաքակրթությունների կյանքում՝ հանդիսանալով ինչպես դեկորատիվ նպատակների, այնպես էլ բուն գործնական նպատակների համար օգտագործվող հումք։ Ի դեպ, մեր նախնիները դույզն անգամ չէին կասկածում, որ ապակին պինդ նյութ է, չնայած նաև փխրուն է։
Մեզ էլ է, իհարկե, հիմա թվում, որ ապակին նույն տեսակի պինդ նյութ է, ինչպես, ասենք, քարը։
Այնպես չէ, որ ապակու՝ հեղուկ լինելը չի նկատվում ընդհանրապես։ Օրինակ՝ հին տների պատուհանների ապակիների հաստությունը չափելու դեպքում արձանագրվում է, որ ապակին վերին մասում ավելի բարակ է, քան հիմքի շրջանում, ընդ որում՝ այդ ամենը երբեմն այնքան ակնառու է լինում, որ պատուհանի վերին մասում անգամ նկատվում է ճեղք։
Նյութը հրապարակման պատրաստեց Orer.am-ը
