«Մեկ օր­վա ըն­թաց­քում կա­րող են ճա­կա­տագ­րա­կան փո­փո­խու­թյուն­ներ լի­նել»․ «Փաստ»

«Փաստ» օրաթերթը գրում է

«Փաստի» զրուցակիցն է ՀՀ գյուղատնտեսության նախկին փոխնախարար Գառնիկ Պետրոսյանը:

Գյուղմթերքի առաջարկպահանջարկի համամասնությունն ապահովելը բարդ խնդիր է

Լավագույն ճանապարհը կլինի, եթե ունենանք հստակ կանխատեսումներ, թե յուրաքանչյուր տարի գյուղատնտեսական այս կամ այն ապրանքի պահանջարկը որքան կլինի և ապահովենք առաջարկ-պահանջարկի համամասնությունը: Սակայն սա բարդ խնդիր է, որևէ մեկին մեղադրելը դժվար է, որովհետև շատ հաճախ կլիմայական գործոնները որոշակի դեր են ունենում: Օրինակ՝ անցած տարի ձմերուկի, լոլիկի հետ կապված ինչ աժիոտաժ էր ստեղծվել: 

Հիմա առանձնապես շատ բան չի փոխվել: 

Եթե համեմատության մեջ դնեք նույն ցանքատարածքները, էական փոփոխություն չեք նկատի: Անցած տարի լոլիկի գինն օգոստոս ամսին հասավ մինչև 450-500 դրամի, ձմերուկի գինը՝ 250-280 դրամի, ինչը տվյալ ժամանակաշրջանի համար աննախադեպ էր: Բայց եթե փորձենք այս տարվա տվյալները վերլուծել, կհամոզվենք, որ իրացման շատ լուրջ խնդիր կա: Ձմերուկի գինն աննախադեպ ցածր է, նույնիսկ 30-40 դրամով դժվարությամբ են կարողանում դաշտից իրացնել ձմերուկը: Դժվար է ասել՝ գիտեք, 2020 թվականին պիտի ունենանք այսքան հեկտար սմբուկ, կարտոֆիլ, լոլիկ կամ ձմերուկ, և մեր պահանջարկը կբավարարվի: Կլիմայական պայմանները մի փոքր բարենպաստ են լինում, մշակությունը նորմալ է կատարվում, ունենում ենք բերքի լուրջ ավելցուկ, իսկ հակառակ դեպքում նույն պայմաններում ունենում ենք շատ ցածր բերքատվություն և առաջանում է դեֆիցիտ:

Արհեստական խոչընդոտներ են ստեղծում մեր արտահանողների համար

Պետք է նկատի ունենալ մեկ կարևոր խնդիր: 

Եթե արտահանումները բնականոն ընթացքով են գնում, հաջողվում է շուկայում հավասարակշիռ վիճակը պահել, գնային մեծ ցնցումներ չառաջացնել: Բայց, պատկերացրեք, մարդիկ արտադրում են՝ ակնկալելով, որ դա պետք է արտահանվի երկրից: 

Գիտեք՝ Վերին Լարսում ինչ է կատարվում՝ ամեն ամիս և շաբաթ բախվում ենք լուրջ խնդիրների հետ, և արտահանումը դադարում է: Շատ դեպքերում Լարսի անցակետում արհեստական խոչընդոտներ են ստեղծում մեր արտահանողների համար:

Գյուղմթերքով բարձված տրանսպորտային միջոցներն օրերով կանգնում են այնտեղ, ապրանքը փչանում է: Այն քանակությունը, որը մարդիկ պլանավորել էին արտահանելու համար, չի արտահանվում, և դա ուղղվում է ներքին շուկա, որը, բնականաբար, չի կարող սպառվել: Այդ հարցում լուրջ խնդիր է առաջանում:

Մեր գյուղացին «կուրորեն» է առաջ գնում

Եվրոպական երկրներում և ամբողջ աշխարհում տարվա կտրվածքով գների տատանումները կարող են լինել հինգ տոկոսի չափով, և ֆերմերը շատ հեշտությամբ կարողանում է պլանավորել՝ ինչքան արտադրի, ինչ գնով կիրացնի, ինչքան շահույթ կունենա: 

Այս ամբողջն իր համար հստակ է ու պարզ, բայց մեր գյուղացին չգիտի, կուրորեն է առաջ գնում: Օրինակ՝ անցած տարի ամառվա սեզոնին կարտոֆիլը դաշտից տանում էին 60-70 դրամով, իսկ այս տարի 150- 190 դրամով: 

Այսինքն՝ այս տարի բավական շահեկան վիճակի մեջ հայտնվեցին մեր կարտոֆիլագործները, իսկ անցած տարի լուրջ խնդրի առաջ կանգնեցին: 

Մի տարի առաջանում է ճգնաժամային վիճակ, գյուղացին կորուստներ է կրում, հաջորդ տարի խուսափում է տվյալ մշակաբույսի մշակումից: 

Շատ հաճախ մեղադրում ենք, ասում, որ համապատասխան մարմինը պետք է պլանավորի, կարգավորի այս հարցերը, բայց հավատացնում եմ ձեզ՝ բարդ խնդիր է: 

Ցավալի է, որ ունենք մի իրողություն, երբ մեր գյուղացին չարչարվում է, արտադրանք ստեղծում, բայց չի կարողանում իր արտադրանքն իրացնել: Անցած տարիներին էլ վարունգի, լոբու իրացման հետ կապված խնդիրներ առաջացան: Այս տարի մի պահ դեղձի գինը կանոնավորվեց՝ 300-350 դրամ: 

Երբ Լարսում խնդիրներ առաջացան («Սպայկայի» մեքենաները երկու օրով կանգնած էին), մարդիկ ռիսկի չդիմեցին, չարտահանեցին և ստիպված եղան շատ ցածր գներով իրացնել ապրանքը: 

Ի դեպ, այն գինը, որ տեսնում ենք վաճառակետերում, բացարձակապես չի համապատասխանում այն գնի հետ, որով գյուղացին բաց է թողնում բերքը: Այդ գինը մի քանի ձեռքով անցնում է, նոր հասնում վաճառասեղան:

Արտահանումների հարցում պետությունը կարևոր խնդիր ունի լուծելու

Խորհրդային տարիներին նման խնդիր ընդհանրապես գոյություն չուներ, որովհետև հստակ պլանավորում կար, և գիտեին՝ տվյալ արտադրանքը որ գործարանում պետք է հանձնել, հստակ ու կոնկրետ առաջադրանքներ էին տրված, և չէին կարող ուղղակի այդ պլանները չկատարել: 

Պատրաստի արտադրանքը հստակ ուրվագծվում էր, թե որտեղ պետք է վաճառվի՝ Ռուսաստանում, Բելառուսում կամ այլ երկրում: Իսկ հիմա՝ շուկայական տնտեսության պայմաններում, վայրիվերումները շատ ցնցումներ են առաջացնում: 

Ցավոք, կենտրոնացել ենք միայն Ռուսաստանի շուկայի վրա: 

Երբեմն մեզ չի հաջողվում նորմալ գործընկերային հարաբերություններ հաստատել: Ամեն տեսակ բարքեր են գործում, մեր տնտեսվարողներին շատ են խանգարում: 

Մեր գյուղացիները՝ միջին արտադրողները, ունեն փոխադրամիջոց, հնարավորություն և ցանկություն արտահանելու, բայց որևէ մեկը գործնականում ռիսկի չի դիմում: Արտահանումների հարցում պետությունը կարևոր խնդիր ունի լուծելու: 

Պետք է պետական մակարդակով և շատ խիստ ձևով դրվեն պահանջները: ԵԱՏՄ անդամ ենք, բայց մեր ապրանքների նկատմամբ այնտեղ խնդիրներ են առաջանում: Ամբողջությամբ ընդունել ենք կանոնները և կարգերը՝ արտահանումների, որակի, բուժասանիտարական խնդիրների հետ կապված: 

Պետությունը պետք է կենտրոնանա այս հարցերի վրա, դրանք լուծի: 

Մեկ օրվա ընթացքում կարող են ճակատագրական փոփոխություններ լինել. փակվեց սահմանը, մթերքը չի արտահանվում, միանգամից բերում է գների կտրուկ անկման, և գյուղացին էլ ստիպված է լինում թափել կամ շատ ցածր գներով իրացնել ապրանքը և լուրջ վնասներ է կրում: 

Գյուղնախարարության փակումն անթույլատրելի էր

Դեռևս նախարարությունում աշխատելու ժամանակ բացասական կարծիք ենք ներկայացրել նախարարության լուծարման կամ միավորման վերաբերյալ: 

Ուղղակի անթույլատրելի էր գլխատել մի ոլորտ, որն ապահովում է ՀՆԱ-ի մինչև 23-25 տոկոսը՝ վերամշակող արդյունաբերության հետ միասին: Գյուղնախարարության փակումը վերաբերմունք էր գյուղի և գյուղատնտեսության նկատմամբ:

Մեր վարելահողերի 45 տոկոսը չի մշակվում, ինչո՞ւ

Գյուղոլորտում լուծում պահանջող խնդիրներ կան: Անասնապահության հետ կապված որոշ քայլեր արվում են, ողջունելի է, բայց ամենակարևորը կերարտադրության կազմակերպման խնդիրն է: 

Ունենալ ժամանակակից կահավորված անասնագոմ կամ բարձր մթերատու կենդանիներ, հարցի մի կողմն է: 

Կենդանուն պետք է բավարար և որակյալ կերապաշարով ապահովել: Եթե բավարար խնամք ու կերակրում չես ապահովում, ուրեմն ցանկացած բարձր մթերատու կենդանի կարճ ժամանակահատվածում կապահովի այնքան մթերք, որքան մեր ավանդական ցեղատեսակները: 

Կերարտադրության նկատմամբ պետք է հատուկ մոտեցում ցուցաբերել, լուրջ ծրագիր մշակել և իրականացնել, այստեղ պետք է լինի պետական կարևոր աջակցություն:

Կարկտապաշտպան ցանցերի մասին շատ է խոսվում, ինչը թանկ հաճույք է: Աշխարհի որևէ երկրում չեք տեսնի, որ ամբողջ ցանքատարածությունները կարկտապաշտպան ցանցերով ծածկված լինեն: 

Ծածկում են այն այգիները, որոնք բարձրարժեք են, և մեծ ծախսերի իրականացումն արդարացված է: Բայց, ցավոք, մեր այգեգործները հեռու են նման հնարավորություններից:

Վարկերի հետ կապված խնդիրը մշտապես եղել է ամենացավոտ հարցերից մեկը: Մեր բանկերը վերածվել են լոմբարդի: 

Շատ հաճախ օրինակներ են բերվում եվրոպական երկրներից, թե ինչպես են կարգավորվում գյուղատնտեսությանն առնչվող խնդիրները, բայց ոչ ոք չի ասում, որ եվրոպական երկրներում, ԱՄՆ-ում ֆերմերները վարկեր են ստանում մեկ-երկու տոկոսով, իսկ մեզ մոտ 12 տոկոսն արդեն երազանք է: 

Եթե պետության կողմից սուբսիդավորումը չլինի, պատկերացրեք, թե ինչ տեղի կունենա: Պետք է ուղիներ գտնել և ուղղակի աջակցություն ցուցաբերել գյուղացուն, այսինքն՝ գումարները, որոնք տրվում են բանկերին, այլ կառույցներին, պետք է հասցեական ուղղված լինեն գյուղացուն: 

Ժամանակին կարևոր խնդիր էինք դրել, սահմանամերձ, բարձրլեռնային համայնքների աջակցության ծրագրեր էինք մշակել, որոնք չիրականացվեցին: 

Փաստ է, որ մեր վարելահողերի 45 տոկոսը, գուցե ավելին, չի մշակվում, իսկ մնացածն էլ դժվար է ասել, թե ինչ արդյունավետությամբ է օգտագործվում: Սա խնդիր է՝ ինչո՞ւ հողը չի օգտագործվում: Ասում են՝ գյուղացին ծուլացել է: 

Համաձայն չեմ, ծույլեր միշտ էլ եղել են, բայց ընդհանուր առմամբ մեր գյուղացին շատ աշխատասեր է, աշխատունակ է: Եթե հնարավորություն ունենա տվյալ տարածքից մի փոքր եկամուտ ստանալ, հողը պարապ չի թողնի:

Մանրամասները՝ «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում