Արցախի հարցը խաղալիք չէ և պետք է զերծ մնալ քաղաքական մանիպուլյացիաներից
Իշխանության խնդիրը հասարակությանը մտահոգել է դեռևս մարդկության պատմության հնագույն ժամանակներից: Այն ժամանակներից, երբ սկսեցին ի հայտ գալ հասարակական կազմակերպության առավել պարզունակ ձևերը, մարդիկ սկսեցին բաժանվել իշխողների և իշխվողների:
«Քաղաքականություն» տերմինը սկսել է Սոկրատի ժամանակներից, ըստ որի քաղաքականությունը ժողովրդին կառավարելու գիտություն է: Մյուս կողմից 20-րդ դարի ականավոր քաղաքական գործիչ Ու. Չերչիլը գտնում էր, որ քաղաքականությունը դա իրադարձությունները կանխագուշակելու ունակություն է, իսկ հետո բացատրել, թե ինչու այն տեղի չի ունենում:
Ցավոք, հայկական իրականության պայմաններում ԶԼՄ-ները ավելի շուտ ստանձնել են մանիպուլյացիայի օբյեկտ լինելու, ոչ թե ռեալ քաղաքական գործընթացները ներկայացնողների դերը: Իսկ, ինչպես գիտեք, մանիպուլյացիան թաքնված ղեկավարումն է, որն օգտագործվում է ցանկացած փոխգործողության ժամանակ:
Քաղաքական մանիպուլյացիան ընդգրկում է գովազդը, PR-ը, ընդհանուր առմամբ բոլոր այն կառույցները, որոնք արտադրում են մարդկանց մոտ կայուն սոցիալ-քաղաքական հայացքներ, խրախուսելով կամ վատաբանելով այս կամ այն քաղաքական գործունեություն: Մաքիավելիի հետևորդ քաղաքագետները այսօր էլ գտնում են, որ քաղաքականությունը մարդկանց մանիպուլյացնելու արվեստ է:
Քաղաքական մանիպուլյացիան ևս թաքնված ղեկավարում է, որն ուղղակիորեն ազդում է մարդու քաղաքական գիտակցության և վարքագծի վրա: Դրա նպատակը անձանց գործողությունները մանիպուլյատորների հետաքրքրություններին համապատասխանեցնելն է, որն իրականացվում է քողարկված եղանակով:
Սովորաբար, մանիպուլյացիա հասկացությանը տրվում է բացասական երանգավորում: Սակայն, փորձենք խուսափել նման գնահատականից, և այն ավելի խորքային ներկայացնենք, քանի որ մանիպուլյացիան այս կամ այն ձևով կա՝ հին ժամանակներից մինչև արդի ժամանակակից հասարակական զարգացումներ ու դրսևորումներ:
Ա. Ցուլաձեի կարծիքով՝ մանիպուլյացիանները լինում են անհրաժեշտ և օգտակար, սակայն որտե՞ղ է այն սահմանը, ուր ավարտվում է մանիպուլյացիայի օգտակարա զդեցությունը: Այս հարցը դեռևս պատասխան չունի, ինչը նշանակում է, որ այս գործքակազմի օգուտների հարցը դեռևս գտնվում է ուսումնասիրության փուլում:
Հասկանալի պատճառներով մանիպուլյատիվ մթնոլորտ տիրում է նաև Արցախում, հաշվի առնելով այն իրողությունը, որ 2020 թվականին այստեղ հերթական համապետական ընտրություններ են տեղի ունենալու, որն ամենայն հավանականությամբ նման չի լինելու նախորդ ընտրություններին:
Այսինքն՝ սպասվում է հուժկու պայքար քաղաքական կուսակցությունների միջև, որն օր-օրի ավելի է զգացվում: Եվ այս ֆոնին, բնական է, որ մեծանալու են նաև մանիպուլյատիվ էֆեկտներն ու ազդեցությունները, բայց այստեղ կա մի բայց, որի մասին պետք է հիշեն բոլորը:
Բավական է նայել մեր անցած ուղուն և գնահատել ներկա հանգրվանը: Եվ միանշանակ կհանգենք այն հետևությանը, որ այնտեղ, որտեղ սկսվում է Հայրենիքի անվտանգության հարցը, և՛ Հայաստանում, և՛ Արցախում մանիպուլյատիվ հնարքներին պետք է վերջ տրվի: Բայց, դժբախտաբար, թե՛ Հայաստանում և թե՛ Արցախում նման հնարքները գնալով աճում ու մեծ թափ են հավաքում «Արցախը Հայաստանի մարզ է» մանիպուլյատիվ հնարքի շնորհիվ:
Այդ մանիպուլյացիայի հիմնական թիրախներից մեկը մարդկային հույզերն օգտագործելն է, քանի որ զգացմուքները գտնվում են ապրումների մակերեսին: Դրանք ավելի հեշտ է արթնացնել ու ավելի դժվար՝ կեղծել:
Զգացմունքների վրա խաղալու համար հարկավոր չեն տրամաբանական հաշվարկներ: Երբեմն մանիպուլյացիա կատարողի բավականաչափ համոզիչ տոնը և արտաքին տեսքը բավարար է լինում համոզելու համար, որ ասածին պետք է հավատալ, քանի որ այդ անձի խոստումներին ևգնահատականները «մաքուր» են:
Այսօր, ցավոք, այս հնարքից օգտվող քաղաքական գործիչների կամ քաղաքական կուսակցությունների մի մասը հայտարարում է, որ՝ ԱրցախըՀայաստան է, և՝ վերջ, մի մասը, որ՝ Արցախը Հայաստանի մարզ է, մի մասը, որ՝ Արցախը Մեծ Հայքի 10-րդ նահանգն է, մի մասն էլ, թե՝ Արցախը Հայաստանի մաս է…
Այս շարքը կարելի է երկար շարունակել, օրինակ, որ՝ Արցախը երկրագնդի մաս է, որ՝ Արցախը Ծիր Կաթին արեգակնային համակարգի մի մաս է, բայց այսպես մինչև ո՞ւր կարող ենք հասնել: Չ՞է, որ դեռևս Հայաստանի պաշտոնական դիրքորոշմամբ և մեր արտաքին դիվանագիտության տրամաբանությամբ Արցախը մեր երկրորդ հայկական Հանրապետությունն է: Այլ հարց է, թե դալա՞վ է, թե՞ վատ, կամ դա ճի՞շտ է, թե՞ սխալ:
Ուստի, որևէ հայտարարություն անելուց առաջ նախ պետք է խորապես հասկանալ ու գիտակցել, թե այս պահին, մեզ համար ո՞րն է այն սահմանը, որտեղ ավարտվում է մանիպուլյացիայի օգտակար ազդեցությունը: Այդ սահմանը հե՛նց սա է, և վե՛րջ, որն անցնելու դեպքում կարող ենք ոչ թե օգուտ քաղել ներկա իրավիճակից, այլ գնալ ինքնավնասման ճանապարհով, որի հետևանքները կարող են անկանխատեսելի լինել:
Արցախի «Արդարություն» կուսակցության համանախագահ Հակոբ Հակոբյան
