«Տնտե­սու­թյու­նը՝ մո­տո­րա­նա­վակ,որն ան­ջա­տել է իր շար­ժիչ­ներն ու բաց ծո­վում մնա­ցել Աստ­ծո և բնու­թյան քմա­հա­ճույ­քին». «Փաստ»

«Փաստ» օրաթերթը գրում է

ՀՅԴ Բյուրոյի տնտեսական հետազոտությունների գրասենյակի ծրագրերի համակարգող Թադևոս Ավետիսյանի հետ զրուցել ենք տնտեսական իրավիճակի, առկա ցուցանիշների ու 2020թ. բյուջեի նախագծի մասին:

Երբ տեղը հստակ նկարագրված չէ, տեղ հասցնողը միշտ կարող է իրականության փոխարեն ներկայացնել խաբկանքը

Անդրադառնալով բյուջեի նախագծին, համադրելով ու զուգահեռներ անցկացնելով նախորդ տարիների մի շարք ցուցանիշների միջև՝ մեր զրուցակիցը շեշտեց, որ հարցն ավելի խորքային է ներկայիս կառավարության որդեգրած թե՛ տնտեսական, թե՛ սոցիալական խնդիրների լուծման տեսանկյունից: 

«Այս ամենի հիմքը կառավարության ծրագիրն է, որը դասական պոպուլիզմի օրինակ է: 

Բերեցին մի ծրագիր, որն ամեն ինչի և իրականում ոչնչի մասին էր: 

Այնտեղ գեղեցիկ ձևակերպումներից բացի ոչինչ չկար: 

Եթե այսպիսի ծրագրով գալիս ես իշխանության, ապա ի սկզբանե քեզ ապահովագրել ես ցանկացած ձախողումից: 

Երբ չկան թվեր, թիրախներ, որևէ պահի կարելի է դրական ցուցանիշ գտնել, «լայվով» հրապարակել, ասել՝ տեսեք, օրինակ՝ գործազուրկների թիվը կրճատվել է 46 հազարով: 

Իսկ եթե նախադասությունը շարունակենք, ասենք, որ 51 400-ով էլ կրճատվել են աշխատանքային ռեսուրսները, հետևաբար, եզրակացությունը մեկը կլինի. այն է՝ մարդիկ, այդ թվում՝ գործազուրկների էական մասը, աշխատանք չգտնելով, ուղղակի գնացել է երկրից: 

Սա կլինի իրողություն»,-ասաց մեր զրուցակիցը՝ նկատելով, որ միայն առաջին նախադասությունը, առանց շարունակության, անգամ մասնագիտական շրջանակների համար է որպես դրական ցուցանիշ ընկալվում: 

«Երբ 5 տոկոս տնտեսական աճ պլանավորելու պարագայում ասվում է, որ դա թռիչքային, առաջանցիկ տնտեսական աճ չէ, տնտեսական հեղափոխություն չէ, այլ ընդամենը՝ իներցիա, իրենք հակադրվում են՝ ասելով՝ չէ, մենք կայուն աճ ենք ապահովում, և նման այլ խոսքեր: 

Այսինքն, չկա հստակ ձևակերպված թիրախ, որի շուրջ պետք է խոսենք ու որի շուրջ մարդիկ վաղը ընտրություններին պետք է իրենց քվեն տան: 

Հարց է՝ մենք, ի վերջո, տեղ հասա՞նք, թե՞ ոչ: Իրականում, երբ տնտեսական կամ սոցիալական հարթության մեջ այդ տեղը հստակ նկարագրված չէ, տեղ հասցնողը միշտ կարող է լիուլի մանիպուլ յացիաներ ներկայացնել, մինչև վերջին պահը խաբկանքն իրականության փոխարեն ներկայացնել: 

Այսօր հենց այս հանգամանքն է հնարավորություն տալիս, որ իրենք շատ հանգիստ բերեն մի բյուջե, որն առանց ջանքեր գործադրելու էլ հնարավոր կլիներ ապահովել, եթե նույնիսկ կառավարությունն ամբողջությամբ արձակուրդ գնար:

 4,9 տոկոս տնտեսական աճը միշտ եղել է: Սա միջինից ցածր ցուցանիշ է, և մենք դրանից կրկնակի ավելի տնտեսական աճ ենք ունեցել: 

Բացի այդ, 2018թ. առաջին չորս ամիսների կտրվածքով ստվերի դեմ պայքարի ավելի բարձր ցուցանիշներ են եղել: 

Ընդհանուր առմամբ, մակրոգործոնները ոչ միայն հեղափոխական, առաջանցիկ և դրական զարգացում չեն ունեցել, այլև հետընթաց է եղել: 

Օրինակ է օտարերկրյա ուղղակի ներդրումների ցուցանիշը, ըստ որի՝ այս տարվա 6 ամիսների տվյալներով, զուտ ներհոսքը կրճատվել է շուրջ 60 մլն դրամով: 

Արտահանումը առաջին վեց ամիսներին ևս կրճատվել է: Լավ է՝ գոնե մի քանի տոկոս աճ ունենք: 

Բայց սա այն դեպքում, երբ նախորդ տարի 20-25 տոկոս էր արտահանման աճը: 

Ներդրումային միջավայրի ռիսկերը ևս աճում են, ինչը կարելի է տեսնել տարբեր խոշոր ներդրողների տարատեսակ հայտարարություններով, հետաձգվող ծրագրերով: 

Բացի այդ, որքան շատ են խոսում զբաղվածությունից, այնքան արդյունքներն ավելի մտահոգիչ են դառնում»,-շեշտեց Թ. Ավետիսյանը՝ նշելով, որ թեև կան նման ցուցանիշներ, խոսում են 2050 թվականից:

Խնդիրներն օր օրի ավելի են սրվում

«Հայտարարում են, որ 2050թ.-ին 2,5 միլիոն զբաղված է լինելու, 7 անգամ ավելի ՀՆԱ և այլն: Իրականում այսօր պետք է 9,5 տոկոս տնտեսական աճ ունենանք, որ նշված նպատակներին հասնենք: 

Բայց այսօր 9,5-ից երկու անգամ պակաս տնտեսական աճի ցուցանիշ ենք դնում: Կարո՞ղ ենք մտածել, որ, փաստորեն, հույսները դրել են հաջորդ կառավարությունների վրա: 

Ընդհանուր առմամբ, որ կողմից էլ փորձենք խնդրին մոտենալ, նման պայմաններում, բացի պոպուլիստական որակումից, այլ գնահատական հնարավոր չէ տալ: 

Եվ շատ հեռուն պետք չէ գնալ՝ գնահատելու այն իրավիճակը, որն այսօր է առկա: 

Յուրաքանչյուրն իր շրջապատում կարող է տեսնել, որ կյանքի որակի փոփոխություններ չկան: 

Իշխանափոխությունից հետո առաջացած հանրային մեծ վստահությունը, բարձր տրամադրությունները, ապագայի նկատմամբ հավատը ոչ թե ամեն օր, այլ ամեն ժամ անասելի արագությամբ վատնվում են, և սա չի կարող լավ տեղ տանել: 

Խնդիրներն օր օրի ավելի են սրվում: Ու ցավով արձանագրենք, որ գոնե առերևույթ սիրո և հանդուրժողականության մասին քարոզ տարածող ուժը որևէ կերպ իրական քննարկումներ չի ունենում: 

Այն մասնագետներին, որոնց կարծիքների հիմքում կառավարության վերաբերյալ գովասանք չկա, բոլոր հնարավոր տարբերակներով փորձում են հեռու պահել քննարկումներից: 

Սա էլ արվում է նրա համար, որ լայն շրջանակների մոտ գոնե առերևույթ չերևա իրենց որոշումների սին, անհիմն լինելն ու դրանց հնարավոր հետևանքները»,-ընդգծեց մեր զրուցակիցը:

Անհետևողական վարքագիծը՝ առաջնային գործոն, մտահոգությունները՝ իրողություններ

Խոսելով նաև գնաճից ու դրա հնարավոր հետևանքներից՝ Թադևոս Ավետիսյանը նշեց. «2020թ. բյուջեի նախագծով 4-4,5 տոկոս գնաճ է նախատեսված: 

Նման պարագայում կարելի է ասել, որ իրական տնտեսական աճը մոտենում է զրոյի՝ հաշվի առնելով, որ 4,9 տոկոս տնտեսական աճ պետք է ունենանք, 4,5 տոկոս՝ գնաճ: 

Իսկ եթե հաշվի առնենք, որ միջին աշխատավարձը 4-5 տոկոսով է աճելու, սա նշանակում է, որ իրական աշխատավարձերը չեն ավելանալու գնաճի պարագայում»:

Հաշվի առնելով, որ առաջիկայում ևս առաջին անհրաժեշտության որոշ ապրանքների մասով գնաճ է լինելու՝ Թ. Ավետիսյանը հավելեց. 

«Նման պարագայում միակ դրական հանգամանքն այն է, որ նվազագույն աշխատավարձը 68 հազար դրամ է դառնալու: 

Այդուհանդերձ, նշեմ, որ մեկ անձի հաշվով կենսապահովման զամբյուղն արդեն իսկ շուրջ 65 հազար դրամ է: 

Այսինքն, մեկ անձն իր աշխատավարձով՝ 68 հազարով, հազիվ ինքն իր նվազագույն կենսապահովման խնդիրը լուծի: 

Իսկ եթե ընտանիք ունի, որտեղ միակ աշխատողն ինքն է, ապա չի բացառվում, որ մենք անգամ աշխատողների շրջանում աղքատության ցուցանիշի ավելացում ունենանք»:

Թադևոս Ավետիսյանը շեշտեց, որ 2020թ. բյուջեի նախագիծը չի համապատասխանում սոցիալական պետությանը, իսկ սոցիալական պետության գաղափարն ամրագրված է մեր Սահմանադրության առաջին հոդվածում: 

«Եթե անգամ սպիտակ թղթի վրա գրված լիներ «ամեն ինչ լավ է լինելու», որովհետև մենք ենք կառավարությունը, 88 մանդատ ունեցող ուժը կընդուներ այդ թուղթը: 

Մեր տնտեսությունը փաստացի դառնում է մի մոտորանավակ, որը ծով դուրս գալուն պես անջատել է իր շարժիչները, և բաց ծովում մնացել է Աստծո և բնության քմահաճույքին: 

Եթե անգամ մանիպուլ յացիաները մի քիչ ստվերեն իրականությունը, ապա արտաքին ներդրողներից ու միջազգային շուկաներից այն թաքցնել չի լինի: 

Մենք կարող ենք մեզ խաբել, բայց չենք կարող խաբել պոտենցիալ գործընկերներին, ներդրողներին: Էլ չասենք քաղաքական ռիսկերի, անորոշությունների մասին: Անհետևողական վարքագիծն առաջնային գործոն է դարձել, և այդ հանգամանքը չի կարող համարժեք լինել այն մոտեցումներին, որը որդեգրել է աշխարհը, միջազգային շուկաները, որոնք դեպի կայունություն են գնում: 

Մեզ մոտ հակառակ իրողություններ են, և նման պարագայում սպասել, որ ներդրումները կավելանան, միամտություն կլինի: 

Ընդհակառակը, պետք է պատրաստ լինենք ներդրումների արտահոսքի, ինչը ևս չի բացառվում: 

Նախևառաջ պետք է կառավարությունը որդեգրի հեղափոխական մոտեցումներ, պետք է այսօրվա արածի ճիշտ հակառակն անի: 

Իրականում չարած աշխատանքի և ձախողման համար պարգևատրումներով արդյունավետության հասնել հնարավոր չէ: 

 Այսօր անհասկանալի ու անթույլատրելի վիճակ է: Մտահոգությունները հետզհետե դարձան իրողություններ, որոնք էլ ավելի խորացրեցին խնդիրները»,-եզրափակեց Թ. Ավետիսյանը:

Մանրամասները՝ «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում