Սերուցքային կարագի հազարամյակների պատմությունը

Սերուցքային կարագը կաթնամթերքային արտադրատեսակ է, որն ստացվում է սերուցքի կամ խնոցիացված կաթի խմորումից։ 

Կարագ պատրաստելու համար չափազանց կարևոր է անջատել կաթի առավել սննդարար, յուրահատուկ և որակով օժտված բաղադրամասը՝ կաթնայուղը։ 

Աշխարհում արտադրվում է բազում տեսակների կարագ՝ տարբեր բաղադրություններով՝ 52-82,5 % յուղայնությամբ, 16-35% ջրի, 1-3,0 % չոր յուղազուրկ մնացորդային նյութի պարունակություններով։ 

Կարագում առկա են ճարպալույծ՝ A, E, PP, B1, C վիտամիններ, կարոտին և կենսաբանական այլ ակտիվ նյութեր։ Կարագի պատմությունը շատ հին է: 

Միջագետքի ներկայիս տարածքում հայտնաբերված են մ.թ.ա. 2500 թվականով թվագրված քարե պատկերներ, որոնցում առկա են կարագի արտադրության փուլերը հիշեցնող պատկերներ: 

Կարագի արտադրության ամենավաղ ապացույցներ առկա են արաբների և սիրիացիների մոտ: Նրանց՝ կարագի արտադրման տեխնոլոգիան հետևյալն էր:

 Այծի ամբողջական կաշվից կարում են պարկ՝ վերջույթներից մեկով անցք թողնելով, և այն լցնում են հումքով: 

Դրանից հետո պարկը կախում են սյունից և սկսում պտտել մինչև կարագ առաջանալը: Հնդկաստանում ևս հայտնաբերվել են կարագի արտադրության ապացույցներ, որոնք թվագրվում են Միջագետքից 500 տարի ավելի ուշ ժամանակաշրջանով: 

Նրանց մոտ կարագի արտադրության տեխնոլոգիան եղել է ավելի կատարելագործված: 

Բացի դա, հնդիկները ճարպային սուբստանցիայից պատրաստել են ֆիլտրված յուղ, որպեսզի այն ավելի երկար պահպանվի: 

Կարագի արտադրություն եղել է նաև Հին Հունաստանում և Հռոմում: Յուղի ամաններ են գտնվել անգամ եգիպտական գերեզմաններում, որոնք թվագրվում են մ.թ.ա. 2000-ական թվականներով: 

Դրանց մասին հիշատակություններ կան 1-ին դարի լատինացի գրող Պլինիոսի մոտ: 

Կարագ արտադրելու գործում բավականին զարգացած են եղել հյուսիսգերմանական ցեղերը, իսկ ավելի ուշ՝ 5-րդ դարում, կարագ սովորել են ստանալ նաև իռլանդացիները: 

Ինչ վերաբերում է ամենահայտնի սերուցքային կարագին՝ «Նորմանդական» կարագին, ապա այն հայտնի է դարձել վիկինգների շնորհիվ, քանի որ նրանք բազմաթիվ արշավանքներ են իրականացրել դեպի Նորմանդիա և անգամ բնակություն հաստատել այնտեղ:

 Հայտնի է, որ դեռևս 8-րդ դարում վարյագները հեռավոր նավարկությունների գնալիս իրենց հետ վերցրել են տակառներով սերուցքային կարագ:

Կարագի պատրաստման և օգտագործման մասին միջնադարյան տեղեկությունները ավելի հավաստի և ամբողջական են շնորհիվ պահպանված խոհարարական գրքերի: 

Այն ժամանակ «կարագային վիրուսը» արդեն իսկ տարածված էր ամբողջ Եվրոպայով: 

Դա զարմանալի չէ, քանի որ իրականում սերուցքային կարագ պատրաստելը շատ պարզ է, և միևնույն ժամանակ դժվար է գտնել կարագի պես օգտակար հատկություններ ունեցող այլ սննդամթերք: 

Ռուսաստանում կարագը մասսայական է դարձել 9-րդ դարում՝ շնորհիվ նրա, որ որոշ եկեղեցիներ, մասնավորապես Պեչենեգի եկեղեցին, օգտվելով նրանից, որ կարագի վրա մաքսատուրք չկա, սկսել է գյուղացիներից կարագ գնել և այն արտահանել Հոլանդիա՝ Անտվերպեն և Ամստերդամ: 

Ռուսաստանում սերուցքային կարագ պատրաստել են սերուցքը և թթու կաթը խառնելու մեթոդով: 19րդ դարի առաջին կեսերին Ռուսաստանում սկսվել է կարագի արդյունաբերական արտադրություն: 

Մասնավորապես հանրահայտ է եղել գործարար Վերեշագինի արտադրած կարագը: Հայաստանում կարագ ստացել են խնոցու օգնությամբ: 

Խնոցին տնայնագործական եղանակով կարագը թանից զատելու անոթ է։ Լինում է կավից կամ փայտից, տակառաձև կամ երկարավուն, միջնամասում՝ ուռուցիկ, կենտրոնում՝ անցքով (լցնելու և դատարկելու համար)։ 

Հայաստանում գործածվում է խնոցու երկու տեսակ. առաջինը կավե կարասաձև անոթ է (հարում են գետնին նստած), երկրորդը՝ կավե կամ փայտե, երկարավուն, եզրերին ելուստներ՝ առաստաղի գերաններից կախելու համար (հարում են ձեռքերով կամ ոտքերով՝ ետ ու առաջ հրելով)։

Նյութը հրապարակման պատրաստեց Orer.am-ը