Թե ինչպես ջինսը վրանից ու առագաստներից դարձավ հագուստ
Ջինսը խիտ բամբակյա կտորից կարված ամենօրյա հագուստ է: Ջինսի կտորը առաջին անգամ արտադրվել է Իտալիայում դեռևս 16-րդ դարում: Այն կոչվել է jean (իտալերեն «gene» բառից, որն էլ առաջացել է Ջենովա քաղաքի անունից) և արտադրվում էր Ջենովայում, որտեղ առկա էր ինչպես զարգացած տեքստիլ արտադրություն, այնպես էլ արտադրվում էր «լեղակ» կապույտ ներկանյութը: Ջենովական բամբակից արտադրված պինդ անկյունային հյուսվածքով կտորներից առաջին ջինսե տաբատները կարվել են ֆրանսիական Նիմ քաղաքում: Այն ժամանակներում ջինսը հիմնականում նավաստիների հագուստն էր, անգամ Կոլումբոսի նավերի առագաստներն էլ են եղել ջինսի կտորից:
Հետագայում այդ կտորից հագուստ սկսել են օգտագործել ամերիկայի բեռնակիրները, ավելի ուշ՝ կովբոյները և ոսկի որոնողները: Ջինսի պատմության մեջ զարգացման խթան է հանդիսացել 1853 թվականը, երբ ԱՄՆ-ում Լևի Ստրաուսի ընկերությունը որպես ֆերմերների աշխատանքային հագուստ սկսում է ջինսե տաբատներ արտադրել: Սկզբում ջինսերը կարվել են անգլիական կամ ամերիկյան արտադրության կանեփի թելերից ստեղծված կտորից։
Հետագայում կանեփը փոխվել է բամբակի, և հետագայում արդեն «ջինսային հեղափոխության» ժամանակ (1960-ական թվականներ) կանեփային կտոր չի օգտագործվել։ Ազգությամբ գերմանացի Լևի Ստրաուսը ծնվել էր Գերմանիայի Բուտտենհեյմ քաղաքում: Մեծանալով աղքատ ընտանիքում՝ նա եղբայրների հետ մեկնում է Ամերիկա՝ բախտ որոնելու:
Սկզբից Նյու Յորքում Ստրաուս եղբայրները զբաղվել են գալանտերային ապրանքների (կոճակ, ասեղ, թել և այլն) և կտորեղենի վաճառքով: Կալիֆորնիայում «ոսկու տենդը» սկսվելու հետ որոշվել է Լևին գործուղել այնտեղ՝ ընկերության մասնաճյուղ բացելու համար: 1853 թվականին նա, ստանալով ամերիկյան քաղաքացիություն, ուղևորվել է Սան Ֆրանցիսկո և բացել ընկերության գրասենյակ: Գործերը հաջող են ընթացել, և Լևի Ստրաուսը հիմնադրել է իր «Levi Strauss & Co.» ընկերությունը:
Ընկերությունը վաճառել է ոչ միայն պատրաստի հագուստ, այլ նաև ջինսի կտորեղեն ոսկի որոնողների տենտերի և վրանների համար: Մի անգամ կտորեղենի մի խմբաքանակ չի վաճառվել, իսկ ոսկի որոնողներից մեկն էլ բողոքել է, որ աշխատանքային տաբատները անորակ են և շուտ են մաշվում ու փչանում: Լևին այդ ժամանակ որոշել է պահեստում մնացած տենտերի և վրանների կտորեղենից աշխատանքային տաբատներ կարել: Նոր ջինսե տաբատները ոսկի որոնողներին շատ են դուր եկել:
Դրանք ամուր են և ուշ մաշվող: Հետագայում արդեն ջինս սկսել են հագնել նաև այլ բանվորներ, քանի որ դա պրակտիկ է: Ամենօրյա հագուստ ջինսը դարձել է ավելի ուշ՝ 1960-ականներին, երբ նրանք մոդայիկ են դարձել սկզբում Ամերիկայում, հետո էլ ամբողջ աշխարհում: Դա եղել է «ջինսային հեղափոխության» ժամանակաշրջանը:
Համարվում է, որ ջինսի մասսայականացման պատճառն այն է, որ պատանիները սկսել են այն հագնել ամենօրյա հագուստի տեղ, որպես բողոքի նշան՝ նկատի առնելով կապույտ գույնը: Հիպպիները սկսել են ջինսից կարված իրենց հագուստները զարդարել ասեղնագործություններով, ամենատարբեր նախշերով և զարդարանքներով։
Նման գաղափարը դուր է եկել մոդելավորողներին, և շուտով նրանցից շատերը նախ՝ սկսել են ներկայացնել ջինսե տաբատները, այնուհետև՝ զանազան նախշերով և զարդարանքներով վերնաշապիկներ, կիսաշրջազգեստներ ու բաճկոններ։ Բայց մոդելավորողները դրանով չեն բավարարվել և անցել են կտորը մաշեցնելուն՝ ընդհուպ մինչև մանրաթելերի պատռվածքներ, նստատեղերի, ծնկների և ազդրերի առաջամասերի սպիտակեցում, կտորի «ծվատում» և այլն:
Ընդհուպ մինչև 20-րդ դարի ավարտը ողջ աշխարհում կատարելագործվել են ջինսերի «ծերացման» տեխնոլոգիաները։ Սակայն 2000-ականների սկզբներին մի քանի մոդելավորողներ որոշել են վերադառնալ «հին, բարի» երկնագույն ջինսին։
