Իսկապե՞ս այդքան ծանր է Մոնոմախի գլխարկը
Մոնոմախի գլխարկը հայտնի է շատերին: Այն ինքնակալության խորհրդանիշ է Ռուսաստանում, հանդիսանում է ռուսական մեծ իշխանների ու ցարերի թագը և ունի մեծ պատմական արժեք: Այնուամենայնիվ, քչերը գիտեն, որ կա այդպիսի երկու գլխարկ, և երկրորդը ևս գտնվում է Ռուսաստանում: Համարվում է, որ Մոնոմախի գլխարկի պատմությունը սկսվել է այն պահից, երբ Բյուզանդիայի կայսր Կոնստանդին Մոնոմախի կողմից այն նվիրվել է իր թոռանը՝ Կիևյան մեծ իշխան Վլադիմիր Մոնոմախին: Սակայն այս վարկածը կասկածների տեղիք է տալիս, քանի որ Բյուզանդիայի կայսր Կոնստանդինի մահվան ժամանակ Վլադիմիրը ընդամենը երկու տարեկան է եղել:
Բացի դա, Կոնստանդինին Մոնոմախ են կոչել միայն իր մահից հետո: Կա վարկած, որ Մոնոմախի գլխարկը մոնղոլ-թաթարական ծագում ունի, և այն Իվան Կալիտային է նվիրել թաթար խան Ուզբեկը հավատարիմ ծառայության համար: Մոնոմախի գլխարկը 14-րդ դարի գործ է, և այն ոսկյա նրբահյուս սրածայր գլխարկ է՝ պսակված խաչով, սամույրով և թանկարժեք քարերով: Այդ զարդի հեղինակը հստակ հայտնի չէ:
Ենթադրվում է, որ գլխարկը ստեղծել են ոսկերիչներ կա՛մ Բյուզանդիայից, կա՛մ Կենտրոնական Ասիայից, կա՛մ էլ Մերձավոր Արևելքից: Մոնոմախի գլխարկը դարձել է հին ռուսական իշխանների, իսկ ավելի ուշ՝ ցարերի հզորության խորհրդանիշը:
Մոնոմախի գլխարկով առաջինը թագադրվել է ցար Իվան 4-րդը (1547 թվական), և այդ ավանդույթը պահպանվել է մինչև 1721 թվականը, երբ Մոնոմախի գլխարկը փոխարինվել է կայսերական թագով։ Երկու եղբայրների՝ Իվան Ալեքսեևիչի և Պյոտր Ալեքսեևիչի թագադրման համար ստիպված ստեղծվել է Մոնոմախի գլխարկի կրկնօրինակը: Այն արդեն ստեղծվել է ռուս ոսկերիչների կողմից:
Շատ պատմաբաններ առանձնահատուկ կարևորություն են տալիս հենց այդ կրկնօրինակին, քանի որ հենց դրանով է թագադրվել Պետրոս 1-ինը, որը հետագայում դարձել է հայտնի բարեփոխիչ և Ռուսական Կայսրության առաջին կայսր: Դրանից հետո բոլոր կայսրերը թագադրվել են Մոնոմախի առաջին գլխարկով:
Մոնոմախի գլխարկը եզակի է իր թանկարժեք քարերի քանակով և որակով: Այն իր արժեքով գերազանցում է թագավորական և ցարական բոլոր գլխարկներին ոչ միայն Ռուսաստանում, այլ նաև Եվրոպայում: Եվրոպացիները Մոնոմախի գլխարկը համեմատել են Ֆրանսիայի, Գերմանիայի, Հունգարիայի թագերի հետ: Նույնիսկ կա այդ ամենը հաստատող 1576 թվականի վկայագիր: Արվեստի այս գլուխգործոցի ո՛չ պատմական, ո՛չ էլ նյութական արժեքը հնարավոր չէ որոշել:
Ընդ որում, թանկարժեք քարերը և դրանց մշակման տեխնոլոգիան նույնպես եզակի են: Մոնոմախի երկու գլխարկներն էլ պահպանվում են Մոսկվայի Զինապալատում և համարվում են այդ թանգարանի ամենաթանկարժեք ցուցանմուշները:
Բոլորը գիտեն արդեն հանրահայտ դարձած թևավոր արտահայտությունը՝ «Ծանր է Մոնոմախի գլխարկը», որն օգտագործվում է այն ժամանակ, երբ կարիք է առաջանում ընդգծել ինչոր գործի կամ պրոբլեմի ծանրությունը, պատասխանատվությունը և այդ ամենի շուտափույթ լուծման անհրաժեշտությունը:
