Կետչուպ. այն իրականում ի սկզբանե ոչ մի կապ չի ունեցել լոլիկի հետ
Ի սկզբանե կետչուպ պատրաստել են Ասիայում, մասնավորապես Չինաստանում, որտեղից էլ այն թափանցել է Եվրոպա, իսկ այնտեղից էլ՝ Ամերիկա: Կետչուպ բառը չինական ծագում ունի և բառացի նշանակում է «ձկան սոուս»: Ավելի կոնկրետ՝ կետչուպ առաջինը պատրաստել են Վիետնամում գտնվող Մեկոնգ գետի ափերին ապրող կխմերները և վիետնամցիները: Գետով նավարկող չինացի նավաստիները նկատել են, որ ձկնորսներն իրենց կերակուրներին խառնում են հոտած ձկան սուր հոտ ունեցող գորշ գույնի թանձր հյութ: Վիետնամում այդ սոուսն այլ կերպ են անվանել, բայց չինացի նավաստիները նպատակահարմար են համարել դրան «ձկան սոուս» անունը տալ: Նրանք որոշել են այդ նորույթը հասցնել Չինաստան, Ինդոնեզիա, Ֆիլիպիններ, Մալազիա ու վաճառել:
17-րդ դարի սկզբում այդ տարածքներ ներթափանցած հոլանդացի ու բրիտանացի առևտրականները սկսել են այն գնել ու վերավաճառել, ու մի քանի տասնամյակ անց առևտուրը շատ եկամտաբեր է դարձել: Եվրոպա հասցված այս սոուսը շատ թանկ է վաճառվել, և արդյունքում սկսել են հրատարակվել խոհարարական գրքեր` նվիրված կետչուպի պատրաստման էժան եղանակներին:
Ընդ որում, սկսել են կետչուպներ պատրաստել այլ ծովամթերքներից, անգամ հունական ընկույզից, սոխից, լոբուց և այլն՝ օգտագործելով նաև համեմունքներ, սխտոր և գինի: Այդ ժամանակ կետչուպ պատրաստելու համար դեռևս լոլիկ չի օգտագործվել: Ներկայումս «այն ժամանակվա» անլոլիկ կետչուպների բաղադրատոմսերից օգտագործվում են միայն սնկով և ձիթապտղով կետչուպները:
Լոլիկի հիմքով կետչուպների բաղադրատոմսերը խոհարարական գրքերում սկսել են հայտնվել 19-րդ դարի սկզբին Ամերիկայում: Դրանցից ամենահինը 1801 թվականին հրատարակված Սենդի Էդիսոնի բաղադրատոմսն է, ավելի ուշ ՝ 1812 թվականին Ջեյմս Միզի բաղադրատոմսը, իսկ 1824 թվականին լույս է տեսնում Մերի Ռենդոլֆի «Տնային տնտեսուհին Վիրջինիայից» խոհարարական գիրքը, որտեղ ևս եղել են կետչուպի բաղադրատոմսեր: Ամերիկացի
Հեյնցը, որը հանդիսանում էր «Heinz» կետչուպ արտադրող ընկերության ղեկավարը, թանձրահյութին սկսել է հավելել նաև մեծ քանակությամբ շաքար, որպեսզի հնարավոր լինի կետչուպը պահածոյացնել ու երկար ժամանակ պահպանել: Այդ կոնցեռնը ներկայումս էլ հանդիսանում է կետչուպի ամենախոշոր արտադրողը աշխարհում: Ներկայումս կետչուպի պահածոյացման համար օգտագործում են նատրիումի բենզոատ, իսկ լոլիկի հյութի փոխարեն՝ տոմատի խիտ մածուկ, որը ստանում են վակուումային գոլորշիացմամբ առանց տաքացնելու:
Արդյունքում ստացված կետչուպը կարելի է պահպանել անգամ սենյակային ջերմաստիճանում: Արտադրողների համար խիստ կարևոր է կետչուպի մածուցիկությունը, որի անհրաժեշտ մակարդակին հասնում են կետչուպին օսլա (կրախմալ) խառնելով: Տոմատի մածուկից բացի, կետչուպի պատրաստման համար օգտագործվում են նաև քացախ ու համեմունքներ (աղ, սև ու կարմիր պղպեղ և այլն):
Կետչուպը պարունակում է մեծ քանակությամբ կալիում, նատրիում, սպիտակուցներ, ինչպես նաև վիտամիններ: Այն շատերի կողմից սիրված սոուս է և հրաշալի համադրվում է տապակած ու խորոված մսային կերակուրների, կարտոֆիլի հետ, ինչպես նաև համարվում է սենդվիչների ու բուտերբրոդների անբաժան սոուս-բաղադրիչը:
