Սո­ցի­ա­լա­կան խնդիր­նե­րը և դրանց լու­ծում­նե­ր չտալը քայ­քա­յում են կա­ռա­վա­րու­թյուն-հա­սա­րա­կու­թյուն նուրբ կա­պը. «Փաստ»

«Փաստ» օրաթերթը գրում է

Վերջին մի քանի ամիսներին քաղաքում ամեն ինչ փոխվեց, սկզբում «տաք» էինք, չէինք զգում կատարվող իրադարձությունները, պարտադրված փոփոխությունները, անգամ ուրախ էինք, որ որոշ ժամանակ տանն ենք մնալու, տանից ենք աշխատելու. անկախ մեր կամքից արձակուրդ գնացինք: Ստիպված չէինք առավոտյան, երթուղայինի մեջ տառապելով, մի քանի տակ ծալվելով՝ արդեն հոգնած աշխատանքի հասնել, աշխատավայրից էլ գրեթե նույն դիրքով, բայց եթե բախտներս բերեր և ավտոբուս հանդիպեր, գուցե ուղղահայաց կանգնած՝ տուն էինք շտապում: Հետո արդեն շաբաթվա ընթացքում պլանավորում արվելիք աշխատանքը, հասցնում հյուր գնալ, «իջնել» քաղաք զբոսնելու, ընթերցել, գնալ գնումների: 

Մեր կյանքը պտտվում էր, շարժվում: Հիմա էլ է կյանքն առաջ ընթանում, ուղղակի շատերիս երթուղին փոխվել է, հատկապես նրանց, ովքեր տանից հեռավար տարբերակով են աշխատում կամ սովորում: 

Առավոտյան ժամը 8-ից 9-ի միջակայքում ննջասենյակից լոգարան, հետո համակարգչի մոտ, հետո հեռախոսազանգեր, աշխատանքային կամ ուսումնական խառնաշփոթ, ընդմիջում, աշխատանքն ավարտվեց, սկսում ես մտածել, թե ինչ ես անելու վաղը, հետո հասկանում՝ կյանքիդ գույներն առանձնապես պայծառ չեն դառնալու միայն այն պատճառով, որ հանգստյան օրեր են: 

Վերջերս հասկացա, որ սկսել եմ քիչ կարդալ, ֆիլմեր չդիտել, լեզուների հանդեպ հետաքրքրությունս էլ վերջին մեկ շաբաթվա ընթացքում մարել է:

Օրերը նման են իրար, հետաքրքրությունները գնալով քչանում են, քաղաքում զբոսանքներն այլևս առաջվանը չեն: Նախ՝ դիմակը չի թողնում վայելել օդը, հետո էլ՝ հոգեխանգարվածի պես վեր ես թռչում, երբ անծանոթ մեկը փողոցում մի քիչ մոտ է կանգնում քեզ: Մտածում ես՝ այսքան ժամանակ չեմ վարակվել, պահել եմ բոլոր կանոնները, բա որ հանկարծ ու վարակվեմ:

Քաղաքն էլ է փոխվել, երկիրն էլ: Փողոցներում կան մարդիկ, բայց դրանք մի տեսակ դատարկ են: Խանութները կա՛մ չեն գործում, կա՛մ էլ փակման եզրին են, բացառությամբ՝ մթերային խանութների, ժամանցի վայրերում հատ ու կենտ մարդկանց կարելի է հանդիպել, մշակութային օջախները փակ են, քաղաքում ու երկրում շարժ կա, բայց միևնույն ժամանակ կյանքն այստեղ կանգնել է: 

Խանութների գնորդները չգիտես թե ուր են կորել, ռեստորաններում խնջույքներ կազմակերպողներն ինչ-որ տեղ են անհետացել, դպրոցական պարագաներ ու հագուստ գնող ծնողների չես հանդիպի, որովհետև ոչ ոք էլ հստակ չգիտի, թե ինչ է լինելու մեկ ամիս հետո:

Յուրաքանչյուրս տեղի ունեցող փոփոխություններն ու իրադարձությունները գնահատում ենք մեր տեսանկյունից, լավի ու վատի հարաբերակցությունը տեսնում սեփական ընտանիքի բյուջեի, բիզնեսի օրինակով: 

Ուստի քննարկումներն էլ այս հարթության մեջ ենք ծավալում, բայց եթե, օրինակ՝ այսօր փաստում եմ, որ ես և իմ ընտանիքի անդամները չենք կորցրել մեր աշխատանքը, ուստի մեր ֆինանսական աղբյուրները չեն «չորացել», դա չի նշանակում, թե նույն պատկերն է մյուսների պարագայում: 

Իմ հարևանը, բարեկամը, ընկերը, ինձ անծանոթ մեկն այսօր գործազուրկ է դարձել, զրկվել է ֆինանսական կայուն եկամտից, ծախսել է բոլոր խնայողությունները, դեռ մի բան էլ հասցրել է պարտքեր կուտակել, որովհետև, պատկերացնո՞ւմ եք, անգամ համաճարակի պարագայում մարդիկ շարունակում են սնվել, ունենալ տարրական պահանջմունքներ, իսկ կոշիկն էլ չի հարցնում տիրոջը՝ պոկվե՞մ, թե՞ մի քիչ էլ դիմանամ՝ մինչև ձեռքդ փող ընկնի:

Հիրավի ճշմարիտ են այն կանխատեսումները, որ սոցիալական ծանրագույն շրջանը դեռ առջևում է: Ի՞նչ է անելու այն ծնողը, ում երեխան ընդունվել է բուհ, և ո՞վ պետք է նախապես որոշակի գումար վճարի, որպեսզի երեխան դուրս չմնա բարձրագույն ուսումնական հաստատությունից, ի՞նչ է անելու այն ծնողը, որի երեխան սեպտեմբերից պետք է դպրոց հաճախի: 

Ի՞նչ է անելու երեխան, որի ծնողին շտապ վիրահատություն է անհրաժեշտ, իսկ այն չի արվի՝ մինչև չվճարվի համապատասխան գումարը, իսկ նա այդ գումարը կարող է և չունենալ, որովհետև համավարակի պատճառով կորցրել է աշխատանքը, ինչպե՞ս են մարդիկ վճարելու իրենց վարկերը, և այսպես շարունակ: Սա միայն Հայաստանին բնորոշ իրավիճակ չէ, բայց մենք միայն մեզ համար կարող ենք խոսել, մենք առավելագույնս մեր խնդիրների ծանրությունը գիտենք: 

Երբեմն թվում է, թե սրանք հռետորական հարցեր են, որովհետև հարցերը կան, հստակ են, սակայն պատասխանները չկան, եթե կան էլ, ապա այնքան վերացական, այնքան ոչ խորքային, որ ավելի լավ է այս հարցերի լուծումները քաղաքացին ինքը փնտրի, քան մնա կառավարության հույսին: 

Մինչդեռ ամեն ինչ կարող էր փոքր-ինչ այլ լինել: Աջակցության ծրագրերն ավելի հասցեական լինեին, հայտարարված արտակարգ դրությունը՝ նպատակային: Կառավարություն-հասարակություն կապն այս օրերին էլ ավելի պիտի ամրանար, մինչդեռ, ավաղ, սոցիալական խնդիրները և դրանց ժամանակին չտրվող լուծումները քայքայում են այդ նուրբ կապը:

Իհարկե, մենք մեր էությամբ ամուր ենք, դժվարությունները մեզ թևաթափ չեն անում, բայց եթե, օրինակ՝ 30-40 տարեկան մարդը կարող է իրեն բոլոր առումներով նեղություն տալ և հաղթահարել դժվարությունները, ապա նույնը նա չի կարող պահանջել իր մանկահասակ երեխայից կամ էլ հիվանդ ծնողից: 

Նրանց պահանջմունքներն այլ են, և ծանրագույն փորձություն է մարդու համար տեսնել, որ ընտանիքը կարիքի մեջ է, բայց ինքը ոչ մի ճար անել չի կարող:

Մանրամասները՝ «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում