Ինչի՞ հաշվին է դրամն արժևորվել, և որքա՞ն կարող է պահպանվել այս միտումը․ «Փաստ»

«Փաստ» օրաթերթը գրում է

Վերջին օրերին դրամը դոլարի նկատմամբ արժևորվում է: Մինչ այս, սակայն, դրամը արժեզրկվել էր, և այդ միտումները շարունակական բնույթ էին ստացել: Տնտեսագետ Կարեն Ադոնցը դրամի արժևորման միտումը բացառապես երկու գործոնով է պայմանավորում:

«Այս միտումն առաջին հերթին կապված է պղնձի գների բարձրացման հետ: Բացի այդ, ՌԴ արտագնա աշխատանքով պայմանավորված՝ ավելացել են տրանսֆերտները: Եթե պղնձի գները շարունակեն բարձր մնալ, տրանֆերտների ներկայիս միտումը շարունակվի, և ֆորսմաժորային որևէ այլ խնդիր չլինի, դրամն ամրապնդվելու է:

Պղնձի գները գրեթե կրկնակի են բարձրացել: Մենք անցած տարի մոտ 800 մլն դոլարի պղինձ ենք արտահանել, մեկ տոննայի արժեքը մոտ 5000-6000 դոլար էր: Հիմա գինը ավելի քան 9000 դոլար է: Պատկերացրեք՝ տարեկան կտրվածքով մոտ 700 մլն դոլարի մուտք ունենք, ինչը մեծ գումար է: Փոխարժեքը պայմանավորված է հիմնականում արտարժույթի ծավալով: Ընդհանուր առմամբ, շուկայական միջավայր է՝ եթե դոլարով զանգվածը մեծացավ, դրամն ամրապնդվելու է»,-«Փաստի» հետ զրույցում ասաց տնտեսագետը:

Ինչ վերաբերում է արժևորման ազդեցությանը՝ տնտեսագետը նշեց. «Այս իրավիճակում դրամի ամրապնդումը դրական ազդեցություն կունենա գնաճի զսպման առումով: Այնուամենայնիվ, գնաճը, բացի ներքին գործոններից, պայմանավորված է նաև արտաքին գնաճով, որը կազմում է 15-20 տոկոս՝ պայմանավորված համաշխարհային շուկայում հանքահումքային ռեսուրսների գների աճով: Այո, ներքին գնաճը զսպելու առումով վերոնշյալ միտումը դրական է, բայց կան նաև այլ գործոններ: Օրինակ՝ արտահանման խթանման առումով դրամի արժևորումը նպաստավոր չէ»:

Անդրադառնալով դրամի արժևորման պահպանման հնարավորությանը՝ տնտեսագետը մի քանի հանգամանք առանձնացրեց: «Եթե մեր արտահանումը մեծանա, վալ յուտային մուտքերը կավելանան, ինչն էլ իր հերթին ազդեցություն կունենա այս իրավիճակը պահպանելու տեսանկյունից, բայց այս պահին հիմնականում վերոնշյալ երկու գործոնն են աշխատում: Բացի այդ, շատ ավելի լայն քաղաքականության համատեքստում դիտարկվելիք խնդիր է այն, թե որ կուրսն է ավելի արդյունավետ հետագա զարգացման համար: Այս առումով կառավարությունը կառուցվածքային քաղաքականություն պետք է իրականացնի, ինչն այսօր չկա: Զարգացման հետ կապված պատկերացումները, մեղմ ասած, պարզունակ են: Տնտեսությունն իր համար է աշխատում, զուգահեռ՝ կառավարությունն ինչ-որ ընդհանուր բաներ է խոսում, և արդյունքում էապես ոչ մի բան չի փոխվում: Քաղաքականությունը պետք է գրագետ իրականացվի, իսկ խնդիրն այն է, որ քաղաքականություն ընդհանրապես չի իրականացվում, տնտեսությունը բարձիթողի վիճակում է»,-ասաց մեր զրուցակիցը՝ շեշտելով, որ շուկան ևս ինքն իրենով է աշխատում:

«Այո, Կենտրոնական բանկը կարգավորում է գնաճը: Վերաֆինանսավորման տոկոսադրույքը բարձրացրեց, զսպեց ներդրումները, բայց այլ տարբերակ չկար: Սա ԿԲ-ի գործիքն է, և այդ կառույցի հիմնական նպատակը գնաճի զսպումն է, ինչը նորմալ է իրականացնում: ԿԲ-ն մոնետալ քաղաքականություն է իրականացնում, տնտեսության զարգացման հետ կապված մյուս քաղաքականությունը պետք է իրականացեն էկոնոմիկայի նախարարությունը և, ընդհանրապես, կառավարությունը: Ըստ էության, այդ հատվածում ոչինչ չի արվում կամ ամեն ինչ սխալ է արվում: Պարտք ենք վերցնում, այն ներարկում տնտեսության մեջ, որոշակի ակտիվություն է լինում, բայց հետո տնտեսությունը չի աճում, իսկ պարտքն ավելանում է: Պարտքի տնտեսական ակտիվությունը երկարաժամկետ ներդրումների չի հանգեցնում: Եթե հարցնեք կառավարությանը՝ ո՞ւր է 2,5 մլրդ դոլար գումարը, որը երեք տարվա մեջ վերցրել են, ոչինչ չեն պատասխանելու: Երևի ճանապարհների մասին կխոսեն, որն իր ընդհանուր ծավալով 200-300 մլն դոլարից չի անցնում: Մեծ հաշվով, բյուջեի մեջ մտնելով ու սպառելով՝ հսկայական գումարներն այդպես փոշիացվում են: Իրականում քաղաքականությունը փոխելու համար գոնե պետք է պատկերացնել, թե ինչպես պետք է փոխել այն, իսկ նման պատկերացում չկա»,-նշեց նա:

Կարեն Ադոնցը նշեց, որ կրկին նույն տնտեսական ակտիվության, պարտքի, գյուղատնտեսության, ծիրանի, շինարարության ու տուրիզմի մասին է խոսվում, մինչդեռ այլ քաղաքականություն է պետք: «Մեր պարտքը 9 մլրդ դոլարի է մոտենում, և ունենք 12-13 մլրդ դոլարի տնտեսություն, չունենք որևէ պետական ռեսուրս՝ գործարաններ, ենթակառուցվածքներ, չունենք նաև շուկա: Եթե հանքահումքային շուկաները հանենք, ռուսական շուկայից այնկողմ, մեծ հաշվով, շուկա էլ չունենք: Բացառությամբ գյուղատնտեսության և վերամշակման ոլորտների, մնացած արտադրական ոլորտները շատ չնչին ծավալներ ունեն: Ստացվում է՝ ունենք երկու՝ հանքահումքային ու ագրարային ոլորտ, ու մեկ շուկա: Այս պարագայում ինչպե՞ս զարգացնենք տնտեսությունը:

Բոլորովին ուրիշ մոտեցումներ են պետք, արմատապես պետք է փոխել ամեն ինչ: Բայց այս մարդիկ նույն բաների՝ շինարարության, տուրիզմի մասին են խոսում, որոնք ճգնաժամի ժամանակ հենց առաջինը փլուզվեցին: Այո, մի քիչ ՏՏ ոլորտ կա, բայց ՀՆԱ-ի համեմատ շատ փոքր ծավալի ՏՏ ոլորտ ունենք: Նման իրավիճակ ունենք, բայց այս մարդիկ արդեն չեն էլ մտածում այդ մասին. ըստ իս, իրավիճակը որևէ կերպ փոխելու ընդունակ չեն: Բայց տնտեսությունն արմատապես փոխելու տարբերակ կա, որի համար քաղաքական կամք է պետք, նաև լրջանալ է պետք»,-եզրափակեց տնտեսագետը:

Մանրամասները՝ «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում