Արցախյան հիմնահարցն իրոք բեռ կամ գլխացավանք են համարո՞ւմ. «Փաստ»

«Փաստ» օրաթերթը գրում է

Անցյալ տարի Արցախյան հիմնահարցի շուրջ բեկումնային զարգացումներ տեղի ունեցան։ Նախ՝ բանակցային գործընթացը լիովին փակուղի մտավ, իսկ Ադրբեջանն իրեն իրավունք վերապահեց ռազմական ագրեսիա ձեռնարկել Արցախի նկատմամբ և փորձել խնդիրը լուծել ռազմական ճանապարհով։ Բռնազավթելով Արցախի տարածքների մեծ մասը՝ Ադրբեջանն ըստ էության խախտեց բանակցային երկարատև գործընթացի արդյունքում ձևակերպված և միջնորդների կողմից հավանության արժանացած այն դրույթը, թե խնդրի խաղաղ կարգավորումն այլընտրանք չունի։ Ուշադրություն դարձնենք, որ այս համատեքստում էին ձևակերպվել հիմնախնդրի խաղաղ կարգավորման երեք սկզբունքները, այն է՝ ուժ կամ ուժի սպառնալիքի կիրառման բացառումը, տարածքային ամբողջականությունը և ազգերի ինքնորոշման իրավունքը։

Եվ համանախագահող երկրները բազմիցս հաստատել են իրենց հանձնառությունը, որ հակամարտությունը պետք է կարգավորվի նշված բոլոր սկզբունքների միաժամանակ կիրառման համատեքստում, որը բացառում է ռազմական ճանապարհով խնդրի կարգավորման որևէ տարբերակ։ Սակայն Ալիևը ոչ միայն խախտել է հիմնախնդրի կարգավորման սկզբունքները՝ ագրեսիայի միջոցով փորձելով հասնել միակողմանի լուծման, այլև ոտնձգություններ է իրականացնում Հայաստանի սահմանների և տարածքային ամբողջականության նկատմամբ։

Եվ ուշագրավ է, որ իր հանցավոր գործելակերպի առաջխաղացման հարցում Բաքուն իր թիկունքում ունի Անկարայի աջակցությունը։ Սակայն Հայաստանը բավարար կերպով միջազգային հանրության ուշադրությունը չի հրավիրում այս հանգամանքի վրա։ Այնուամենայնիվ, պետք է ընդունել, որ Բաքուն որոշակի մտավախություններ ունի, որ հայկական կողմը ցանկացած պահի կարող է Արցախի հարցում կրկին ակտիվ գործողությունների անցնել նախ՝ դիվանագիտական հարթության վրա, ապա նաև ռազմական ոլորտում։ Ուստի այս համատեքստում պետք է դիտարկել այն հանգամանքը, որ Ալիևը պարբերաբար զգուշացնում է, թե իրենց բռունցքը տեղում է, հանկարծ Հայաստանի ռևանշիստները չփորձեն քայլեր ձեռնարկել պատերազմի արդյունքում հաստատված ստատուս քվոն փոխելու ուղղությամբ՝ նկատի ունենալով առաջին հերթին հայաստանյան ընդդիմությանը։

Բաքվի ունեցած անհանգստությունների արդյունքում է, որ թուրքական և ադրբեջանական զորամիավորումները գրեթե ամեն շաբաթ համատեղ զորավարժություններ են անցկացնում և ուժի ցուցադրություն կազմակերպում, որ հանկարծ Հայաստանի մտքով չանցնի չկատարել իրենց պահանջները։ Ու ինչքան Հայաստանը զիջողական դիրքորոշում է որդեգրում, այնքան թուրք-ադրբեջանական տանդեմը փորձում է մեծացնել ճնշումը։ Ու թվում էր, թե ընտրություններից հետո իշխանությունները կըմբռնեն Արցախի հետ կապված նախաձեռնողականություն դրսևորելու պահի կարևորությունը, բայց ապարդյուն։ Ադրբեջանը ոչ միայն «մարսել» է իր ագրեսիան ու արցախահայության նկատմամբ իրագործած ցեղասպանական գործողությունները, այլև համարում է, որ Արցախի հիմնահարց գոյություն չունի։ Իսկ վերջերս էլ Ալիևը սկսել է հոխորտալ այն մասին, որ անգամ Լեռնային Ղարաբաղ հասկացություն այլևս չկա, Ղարաբաղի էջը մեկընդմիշտ փակված է, իսկ Հայաստանը պետք է որոշի իր սահմանները Ադրբեջանի հետ։ Ալիևի այս հոխորտանքները հայկական կողմից որևէ պաշտոնական արձագանքի չեն արժանանում։

Այնինչ, ուղղակի անհրաժեշտ էր փաստարկված պատասխանի միջոցով Ալիևին հիշեցնել Ադրբեջանի կողմից իրագործված հանցագործությունները, իսկ միջազգային հանրությանը հատուկ ուղերձ հղել, որ Արցախի ինքնորոշումն այլընտրանք չունի։ Բայց տպավորություն է, որ, կարծես, ներկայիս ներքաղաքական թոհուբոհի մեջ Արցախի հիմնահարցը միտումնավոր մոռացության է մատնվում։ Երբ ընդդիմության առաջնորդներից որևէ մեկը որևէ ներքաղաքական հայտարարություն է անում, ապա իշխանությունները շատ օպերատիվ կերպով շտապում են արձագանքել, սակայն եթե խոսքը վերաբերում է թշնամի երկրի ղեկավարին, ապա նրանք ձկան պես լուռ են։ Թերևս իշխանություններն իրենց գործելակերպով ցույց են տալիս, որ Արցախյան հիմնահարցը իրոք բեռ կամ գլխացավանք են համարում և ձգտում են հնարավորինս շուտ ազատվել այդ գլխացավանքից։

Եվ պատահական չէ, որ իշխանությունների վերարտադրության փաստը ադրբեջանական մամուլում մեծ խանդավառությամբ ընդունվեց։ Ի հակադրություն իշխանությունների, Արցախյան հիմնահարցի թեման բավական թեժ է պահում ընդդիմությունը։ Ընդդիմադիր ուժերն Արցախի թեման բարձրացնելու համար օգտագործում են նույնիսկ իրենց միջազգային կապերը։ Այնուամենայնիվ, ամբողջ խնդիրն այն է, որ ընդդիմադիր ուժերը չունեն այն իշխանական լծակները, որոնք թույլ կտան անհրաժեշտ կերպով հակադարձել Բաքվին։ Անվտանգության փորձագետ չպետք է լինել հասկանալու համար, որ Արցախի անվտանգությունը և սուբյեկտայնությունը ուղիղ համեմատականով կապված է Հայաստանի անվտանգության և սուբյեկտայնության հետ։

Ինչպես Մոնթե Մել քոնյանն էր հայտարարում, եթե կորցնենք Արցախը, ապա մենք կշրջենք հայոց պատմության վերջին էջը։ Թերևս իրենց իշխանությունը պահելու մոլուցքով տարված՝ Փաշինյանն ու իր թիմակիցները դեռևս չեն հասկանում այս փաստի կարևորությունը, կամ էլ իրենց անհասկացողի տեղ են դնում և դրական ժեստեր անելով՝ փորձում են հաճոյանալ թուրք-ադրբեջանական տանդեմին։ Իսկ այս գործելակերպը ճանապարհ է բացում նոր կապիտուլ յացիաների համար, ինչից խուսափելու նպատակով իշխանությունները պետք է պատրաստակամ լինեն ամեն ջանք գործադրելու՝ սկսած բանակի արդիականացումից, վերջացրած միջազգային հանրության, այդ թվում՝ Մինսկի խմբի համանախագահ երկրների դռներն անդադար ծեծելուց։

Մանրամասները՝ «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում