«Մեր երկրում առկա է կառավարման լրջագույն ճգնաժամ». փորձագետն ամփոփում է գյուղատնտեսական տարին. «Փաստ»

«Փաստ» օրաթերթը գրում է

Գյուղատնտեսության ոլորտը մշտապես եղել է մեր ուշադրության կենտրոնում, անդրադարձել ենք տարատեսակ խնդիրների: Տնտեսագիտության թեկնածու, գյուղատնտեսության ոլորտի փորձագետ Վարդան Ալեքսանյանի հետ զրույցում ամփոփել ենք անցնող տարին:

«Եթե գնահատելու լինենք մեր երկրում տնտեսության վիճակը, ապա կարող ենք ասել, որ արձանագրվող ցուցանիշները հեռու են կառավարության թիրախային ցուցանիշներից, քանի որ վերջին ամիսներին արձանագրվում է տնտեսական ակտիվության ցուցանիշի (ՏԱՑ) աճի տեմպի անկման միտում, և նոյեմբերի դրությամբ այն կազմում է 4,3 տոկոս: Հաշվի առնելով միտումները՝ լավագույն դեպքում տարին կամփոփենք մինչև 4 տոկոս տնտեսական աճով: Ինչ վերաբերում է գնաճին: Գնաճի տեմպի արագացումը մտորելու տեղիք է տալիս: Իշխանական թևն այն մեկնաբանում է արտաքին շոկերով՝ արտաքին շուկաներում առկա գնաճով: Բնավ չեմ հերքում այն, որ մեր երկրում առկա գնաճը կապ ունի դրա հետ, սակայն հաշվի առնելով առանձին ապրանքային շուկաներում գնաճի դինամիկան՝ այս հետևությանը չէի գա: Կան ապրանքներ, որոնց գծով անգամ մեկ կիլոգրամ ներկրում չունենք, բայց ունենք ահռելի գնաճ:

Այսինքն, այն կապել միայն արտաքին շոկերի հետ, սխալ է, դրա վկայությունը պարենամթերքի մի շարք տեսակների գնաճն է: 2021 թ. նոյեմբերին արձանագրվել է սննդամթերքի և ոչ ալկոհոլային խմիչքի 16,9 տոկոս գնաճ: Բանջարեղենի ապրանքախմբում 2021 թ. նոյեմբերին 2020 թ. նոյեմբերի համեմատ արձանագրվել է 63,5 %, իսկ 2021 թ. հոկտեմբերի համեմատ՝ 16,4 % գնաճ: Պարենամթերքի առանձին տեսակների մասով ունենք սարսափելի բարձր գնաճ: Կարտոֆիլի գնաճը նոյեմբերին կազմել է 77,4 %, կաղամբինը՝ 91,7 %, գազարինը՝ 86,4 %, սմբուկինը՝ 181 % և այսպես շարունակ: Կաթնամթերք, պանիր և ձու ապրանքախմբում նոյեմբերին 2020 թ. նոյեմբերի համեմատ գրանցվել է 13,3, իսկ 2021 թ. հոկտեմբերի համեմատ՝ 3,5 տոկոս գնաճ: Ձվի գինը 2021 թ. նոյեմբերին 2020 թ. նոյեմբերի համեմատ աճել է 26,2 տոկոսով, իսկ 2021 թ. հոկտեմբերի համեմատ՝ 6 տոկոսով: 2021թ. նոյեմբերին 2020 թ. նոյեմբերի համեմատ հանրապետությունում արձանագրվել է պանրի 11,1 տոկոս գնաճ:

Ահա այս արտադրանքների գնաճն է այն վառ վկայությունը, որ մեր երկրում գնաճի տեմպերը միայն արտաքին շոկերի հետ կապելը սխալ մոտեցում է: Չբացառելով արտաքին շոկերի դերը՝ գլխավոր գործոնը համարում եմ կառավարության ձախողած տնտեսական քաղաքականությունը: Վերոնշյալ արտադրանքների գնաճի դեպքում խնդիրը թաքնված է զուտ արտադրությունում: Եթե քիչ ես արտադրում, շուկայում քիչ արտադրանք է առաջարկվում, բայց պահանջարկը գրեթե կայուն է առաջին անհրաժեշտության մթերքների գծով, ունենում ես գնաճ: Սա շատ պարզ է, որևէ այլ բացատրություն այստեղ տալ չես կարող»,«Փաստի» հետ զրույցում ասում է Ալեքսանյանը:

Ամեն առիթով համապատասխան պաշտոնյաները նշում են, որ տարբեր ծրագրեր են իրագործվում գյուղատնտեսության ոլորտում՝ խելացի անասնապահություն, կաթիլային ոռոգման ներդրում, անտոկոս վարկեր և այլն: Այս ծրագրերը պետք է դրական արդյունք տան, եթե ոչ առաջին տարում, ապա գոնե հետագայում: Բայց փորձագետները և հենց գյուղացին փաստում են՝ ծրագրերից որևէ օգուտ չկա: Ինչո՞ւ է այսպես: «Պարզ օրինակ բերեմ: Որքան էր թմբկահարվում, որ 2020 թ. կորոնավիրուսի չեզոքացման ծրագրերի շրջանակներում վարկերի սուբսիդավորման ծրագիր է իրագործվել և բազմաթիվ այլ ծրագրեր ևս: Ասում էին՝ աննախադեպ է, որ վարկերը տրամադրվում են զրո տոկոսադրույքով: Կառավարությունը գլուխ է գովում, թե վարկերը տրամադրում են զրո տոկոսով, և վարկ վերցնողների քանակն աճել է մի քանի անգամ:

Սոցիալտնտեսական լարված վիճակ ունեցող երկրում զրո տոկոսով վարկ առաջարկելու պայմաններում ուրախանում են, որ վարկառուների թիվն ավելացել է, մեկնաբանություններն այս դեպքում ավելորդ են, պարզապես մանկամտություն է: Ինչ վերաբերում է գյուղատնտեսության աջակցության մյուս ծրագրերին: Այո՛, կան մի շարք ծրագրեր, որոնք շատ լավն են բովանդակային, տնտեսական և մյուս իմաստներով: Այդ ծրագրերը նոր չեն, դեռևս 2016 թ.՝ Կարեն Կարապետյանի կառավարության օրոք դրանք ներդրվեցին, կառուցակարգեր մշակվեցին և կյանքի կոչվեցին: Ինչո՞ւ դրանք չեն ապահովում համապատասխան արդյունավետություն: Կրկին անդրադառնամ վարկային բաղադրիչին: Զրո տոկոսով վարկեր են տրամադրվում, այստեղ մի խնդիրն այն է, որ գյուղացիական բազմաթիվ տնտեսություններ չեն կարողանում օգտվել այդ վարկերից տարբեր պատճառներով, օրինակ՝ նախորդ տարի ինչ-ինչ պատճառներով բերք չեն կարողացել ստանալ, հետևաբար վարկերը չեն կարողացել մարել, բնականաբար այս տարի այդ վարկերից չեն կարող օգտվել:

Սա խնդրի մի կողմն է: Մյուս կողմում այն շահառուներն են, որոնք վերցրել են վարկերը: Միլիարդավոր դրամները, որոնք ուղղվել են որպես վարկային ռեսուրսներ, ի՞նչ նպատակի են ծառայել, դրանք ուղղվե՞լ են գյուղատնտեսական ոլորտի զարգացմանը, թե՞ դրանցով սոցիալական և այլ խնդիրներ են լուծվել: Ունե՞նք վերահսկողություն, ցուցանիշներ, վիճակագրություն: Իհարկե, ոչ: Պատմության մեջ ամենաթույլ վերահսկողությունն է վարկային ռեսուրսների նկատմամբ: Մոնիթորինգ գրեթե չի իրականացվում հասկանալու համար, թե մարդը վարկ վերցրեց, հետո ինչպես ծախսեց այն: Պետական ռեսուրսներն այսպես ինքնանպատակ ուղղվում են ինչ-որ տեղ, և չգիտեն, թե ինչ ակնկալել: Հաջորդը բերեմ կաթիլային ոռոգման օրինակը: Ունենք ցուցանիշ, ըստ որի, ոռոգման արդիական համակարգերի ներդրման համաֆինանսավորման ծրագրի փոխհատուցման բաղադրիչով աջակցության ծրագրերը նույնպես խնդիրը չեն լուծում: Մարդիկ արդիական տեխնոլոգիաներով ոռոգման չեն անցնում, քանի որ դրա համար չունեն նախադրյալներ, չկան համապատասխան ենթակառուցվածքներ: Աջակցության վերոնշյալ ծրագրից 2020 թ. օգտվել է ընդամենը 2 տնտեսություն, այս թվերը վառ ապացույցն են նրա, որ ծրագրերի մի մասը բարձր արդյունավետություն չունեն, դրանց թիրախայնությունը շատ ցածր է»,- նշում է մեր զրուցակիցը:

Փորձագետներն այդպես էլ չեն համակերպվում գյուղնախարարության օպտիմալացման, ոլորտային մասնագետների հաստիքների կրճատման հետ: Ոլորտում վիճակը գնալով վատթարանում է, հնարավո՞ր է փրկել իրավիճակը: «Գյուղնախարարության փակումն այլ բացատրություն չունի, քան ոլորտը պարալիզացնելը: Բազմիցս հիմնավորել ենք նախարարության վերաբացման անհրաժեշտությունը, քանզի գյուղոլորտի վիճակը տարեցտարի վատթարանում է: Փորձագետների վերլուծությունները վկայում են, որ նախարարության փակումը պարզապես չմտածված քայլ էր կամ, գուցե, դիտավորություն: Այլ բացատրություն չի կարող լինել: Չնայած խնդիրներին, վատթարացող վիճակին՝ կարող ենք քայլեր կատարել ոլորտի մեջքը շտկելու ուղղությամբ: Ցանկացած իրավիճակ կարելի է հաղթահարել ճիշտ կառավարման արդյունքում: Մեր բոլոր ձախողումները, հատկապես տնտեսության ոլորտում, պայմանավորված են կառավարման անարդյունավետությամբ: Ընդհանրապես մեր երկրում կա կառավարման լրջագույն ճգնաժամ: Դա վերաբերում է կադրային քաղաքականությանը, այս կամ այն ոլորտի զարգացման ինստիտուցիոնալ հիմքերին և այսպես շարունակ»,-եզրափակում է Վարդան Ալեքսանյանը:

Մանրամասները՝ «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում