Հերթական սոցիալական ճգնաժամին սպասելիս
Չնայած երկրում առկա կատաստրոֆիկ տնտեսական իրականությանն ու ֆինանսական հեղհեղուկ իրավիճակին՝ Կենտրոնական բանկը հույս ունի, որ այս տարի գնաճը լինելու է կառավարելի, տարվա ընթացքում աստիճանաբար նվազելու է և վերադառնա թիրախային ցուցանիշների միջակայք։ Դրա համար ԿԲ-ն բարձրացրել է հիմնական տոկոսադրույքը, հրաժարվել է խթանող դրամավարկային քաղաքականությունից և անցել զսպողականի։ Այլ հարց, թե այդ քաղաքականությունը մինչև հիմա որքանո՞վ է նպաստել գնաճի զսպմանը։ Նշենք, որ անցած տարի միջին գնաճը կազմեց 7,2 տոկոս, իսկ 12-ամսյա հատվածում հասավ 7,7 տոկոսի։ Միանշանակ է, որ ԿԲ քայլերը դրա վրա ունեցել են որոշակի ազդեցություն, բայց ոչ միայն դրա վրա։ Փորձելով զսպել գնաճը՝ ԿԲ-ն, ըստ էության, խոչընդոտներ է ստեղծել նաև տնտեսության զարգացումների համար։
Ըստ էության, կարելի էր նաև ավելի խիստ դրամավարկային քաղաքականություն վարել, բայց դրա հետևանքները տնտեսության համար ավելի ծանր էին լինելու։ ԿԲ-ն չի գնացել այդ քայլին՝ տնտեսությանն ավելի չվնասելու համար։ Հատկապես որ, գնաճի պատճառները շատ դեպքերում կապված չէին դրամավարկային քաղաքականության հետ։ Դեռ վաղ է ասել, թե այս տարի ինչպիսի վարքագիծ կդրսևորի ԿԲ-ն, որովհետև գնաճի վրա ազդող բազմաթիվ գործոններ առայժմ պահպանվում են, մի քանիսը նույնիսկ ավելացել են։ Իհարկե, կան նաև գործոններ, որոնք թուլացել են։ Բայց դրանք կապված են ոչ այնքան՝ բուն գնաճի, որքան՝ բազային ցուցանիշների հետ։ Մասնավորապես, անցած տարվա բարձր բազայի վրա, ենթադրվում է, որ այս տարի գնաճը ավելի ցածր կլինի։
Հավանաբար հենց դրանով է պայմանավորված Կենտրոնական բանկի այն ակնկալիքը թե գնաճի մակարդակն աստիճանաբար կվերադառնա թիրախային ցուցանիշների տիրույթ։ Շտապենք նշել, որ դրանից սպառողներն ուրախանալու առիթ չեն կարող ունենալ, որովհետև գները կշարունակեն ոչ միայն նույնքան բարձր մնալ, որքան հիմա են, այլև էլի կբարձրանան։ Կենտրոնական բանկը դեռևս չի հաշվարկել այն ազդեցությունը, որը գնաճի վրա կարող է ունենալ գազի սպասվող թանկացումը։ Իսկ որ այդ ազդեցությունը լինելու է, միանշանակ է։ Հատկապես որ, դատելով ինչպես գազամատակարար ընկերության ներկայացրած հայտից, այնպես էլ՝ իշխանությունների կողմից նախկինում իրականացրած սակագնային քաղաքականությունից, գազի թանկացման բեռը հիմնականում կրելու է տնտեսական հատվածը։ Տնտեսության վրա հանրային ծառայությունների ոլորտից թելադրված սակագնային ծանրությունը փոխհատուցվելու է, առաջին հերթին՝ գների բարձրացման միջոցով։ Գների կախվածությունն էներգակիրների սակագներից բավական ընդգրկուն է ու շղթայական՝ մեկի թանկացումից բխում է մյուսի թանկացումը։
Անկասկած այս տարի ևս սոցիալական իրավիճակը Հայաստանում շարունակելու է վատանալ։ Այդպես է լինելու նույնիսկ այն պարագայում, եթե հաջողվի ապահովել կառավարության նախանշած՝ 7, անգամ՝ 9 տոկոս տնտեսական աճը։ Այն քաղաքականությունը, որն իրականացնում է կառավարությունը սոցիալական ոլորտում, այլընտրանքի տեղ պարզապես չի թողնում։ Վատանալու է հատկապես այն քաղաքացիների սոցիալական վիճակը, ովքեր առավել վատ պայմաններում են գտնվում։ Գուցե հասարակության որոշ շերտերի դեպքում՝ տնտեսական զարգացումներից կախված, գնաճի հետևանքներն ավելի թույլ լինեն։ Բայց հասարակության մեծ մասի պարագայում ունենալու ենք սոցիալական իրավիճակի վատացում։
Սա խնդիր է, որը Կենտրոնական բանկի կարգավորումներից դուրս է։ Այնպես, ինչպես առանձին ապրանքների բարձր գնաճն է։ Փոխարենը՝ այն ամբողջությամբ գտնվում է գործադիր իշխանության դաշտում։
Միանշանակ կարող ենք փաստել, որ նախորդ տարվա բարձր գնաճից հետո, մինչև հիմա, կառավարությունը ոչինչ չի արել։ Ըստ էության, այս տարի այլևս չի էլ պատրաստվում անել։ Առավելագույնը, որ կարող է լինել, նաև գազի սոցիալական սակագնի պահպանումն է։ Բայց դա, միևնույն է, մեծ բան չի տալու հասարակության անապահով հատվածին, որովհետև մյուս բոլոր սպառողների նման, նրանք էլ են առնչվելու հանրային ծառայությունների սակագների բարձրացման հետևանքով տնտեսությունից ու այլ ոլորտներից թելադրված գնաճի հետ։
Ակնհայտ է, որ գնաճ կա ոչ միայն՝ Հայաստանում, այլև՝ ամբողջ աշխարհում։ Դրանից խուսափել պարզապես անհնարին է։ Բայց կան նաև գնաճից հասարակությանը, առավել ևս՝ ցածր եկամուտներ ունեցող խավերին պաշտպանելու միջոցներ, որոնք կիրառում են բազմաթիվ երկրներ։ Թերևս, դա է պատճառը, որ դրանցում գնաճի հետևանքները սպառողներն այդքան ցավոտ չեն տանում, որքան Հայաստանում։
Արեն Սարգսյան
