Հակասությունների թագավորությունում
Հետևելով կառավարության կողմից տարվող քաղաքական կուրսին հաճախ ականատես ենք լինում այնպիսի հակասական քայլերի, որոնք ապշեցնում է հանրությանը. ցանկանում են ջերմոցային տնտեսությունը խթանել, պետբյուջեից միջոցներ են հատկացնում ջերմոցների և հատկապես փոքր ու միջին ջերմոցների կառուցումը սուբսիդավորելու համար, մյուս կողմից՝ ամեն ինչ անում են, որպեսզի դրանք չկարողանան աշխատել։
Բացի այն հանգամանքին, որ պատրաստվում են բացել սահմանը թուրքական ապրանքների, այդ թվում՝ գյուղմթերքների համար, դրան զուգահեռ են թանկացնում են գազը, ինչի արդյունքում ջերմոցներում արտադրվող գյուղմթերքն ընդհանրապես կորցնում է մրցունակությունը։
Ի դեպ՝ փոքր և միջին ջերմատնային տնտեսությունների ներդրման պետական աջակցության ծրագիրը կառավարությունը հաստատել է դեռևս 2019թ.։ Այն նպատակ ուներ խթանել ջերմատների կառուցումը, ինչը պիտի հնարավորություն տար բարձրացնել դրանց արտադրանքի մրցունակության մակարդակը, նպաստեր տնտեսվարողների եկամուտների ավելացմանը: Այդ նպատակով էլ տնտեսվարողներին ցուցաբերվել է պետական աջակցություն` ծախսերի մասնակի փոխհատուցման միջոցով: Նշենք, որ ծրագրով նախատեսվում էր 3 տարում կառուցել շուրջ 35 հա ընդհանուր մակերեսով ջերմատնային տնտեսություններ։ Ջերմոցներ այս ընթացքում կառուցվել են, այլ բան է, թե դրանք որքանո՞վ կկարողանան աշխատել և արդարացնել այն ներդրումները, որոնք բյուջեի հաշվին կառավարությունը կատարում է։
Ինչպես հայտնի է, որ ջերմատնային տնտեսության գործունեությունը մեծապես կախված է էներգակիրների գնից։ Հատկապես փոքր ջերմոցների դեպքում արտադրանքի ինքնարժեքի ընդհուպ մինչև 60-70 տոկոսն էներգակիրներն են։ Երբ էներգակիրները, առավել ևս՝ գազը, թանկանում են, դա ուղղակիորեն ազդում է արտադրվող գյուղմթերքի ինքնարժեքի վրա։ Արտադրանքի ինքնարժեքը բարձրանում է՝ ընկնում է մրցունակությունը։ Հավելենք, որ հայկական գյուղմթերքը, հատկապես՝ ջերմոցային գյուղմթերքը, առանց այդ էլ թանկ է և շատ դեպքերում պարզապես չի կարողանում մրցակցել այլ երկրների արտադրանքի հետ։ Խնդիրն առկա է ոչ միայն՝ արտաքին, այլև՝ նույնիսկ ներքին շուկայում։ Ներմուծվող գյուղմթերքը բազմաթիվ պատճառներով պարզապես դուրս է մրցակցությունից։
Անշուշտ այդ պատճառներից մեկն էլ գազի բարձր գինն է, ինչը հանգեցնում է արտադրանքի ինքնարժեքի բարձրացման։ Իշխանությունները փոխարենը մտածեն այդ խնդիրն ինչ-որ կերպ լուծելու և գազի սակագնից կախված ճնշումը ջերմոցային տնտեսությունների վրա թուլացնելու մասին, մի բան էլ ուժեղացնում են. բարձրացնում են ջերմոցային տնտեսություններին մատակարարվող գազի սակագինը։
Ի դեպ՝ ժամանակին, երբ Նիկոլ Փաշինյանը դեռ վարչապետ չէր, և չկար ջերմոցային տնտեսությունների աջակցության պետական ծրագիրը, ջերմոցային տնտեսությունը զարգացնելու ու խթանելու համար շատ կարևոր քայլ էր կատարվել. սահմանվել էին արտոնյալ սակագներ՝ հաշվի առնելով գազի գնի ազդեցությունը ջերմոցային արտադրանքի ինքնարժեքի ձևավորման վրա։ Դա ժամանակին տվեց իր արդյունքը։ Եվ ոչ միայն ջերմոցային տնտեսության, այլև վերամշակող արդյունաբերության այն ճյուղերում, որտեղ ևս զարգացումները խթանելու համար սահմանվել էին արտոնյալ սակագները։
Հավելենք նաև, որ էներգակիրների թանկացումից բացի, փոքր և միջին ջերմոցային տնտեսությունների համար մեկ այլ լուրջ խնդիր է թուրքական ապրանքների ներմուծման արգելանքի վերացումը։ Հունվարի 1-ից այլևս սահմանները բաց են թուրքական ապրանքների, այդ թվում՝ գյուղմթերքների համար։ Այնպես չէ, որ արգելանքի ժամանակ թուրքական ապրանքներ, նաև գյուղմթերք չէր գալիս Հայաստան, բայց դրանց ծավալները զգալիորեն նվազել էին։ Հիմա այլևս ներմուծման արգելք կամ խոչընդոտ չկա։
Չմոռանանք, որ հայաստանյան արտադրողների համար միշտ էլ խնդիր է եղել հատկապես թուրքական լոլիկը։ Ժամանակին, թեև արգելանք, որպես այդպիսին, չկար, այնուհանդերձ պետական մակարդակով առնվազն սահմանափակումներ էին դրվում թուրքական լոլիկի ներմուծման նկատմամբ՝ տեղական արտադրանքը պաշտպանելու նպատակով։ Այժմ, երբ քննարկվում է նաև Թուրքիայի հետ սահմանները բացելու և ազատ առևտուր անելու հնարավորությունը, թուրքական գյուղմթերքի անխափան ներմուծումը լուրջ գլխացավանք է դառնալու ոչ միայն ջերմոցային տնտեսության, այլև ընդհանրապես Հայաստանի գյուղատնտեսության համար։ Մեր գյուղատնտեսության մրցունակությունն առանց այդ էլ ցածր է։ Քայլերը, որոնք իբր թե արվում են ոլորտում նոր տեխնոլոգիաների ներդրման և արտադրողականությունը բարձրացնելու ուղղությամբ, չեն տալիս այն արդյունքը, որն ակնկալվում է։
Գարիկ Մակարյան
