Ե՛վ աշխարհից հետ չենք մնա, և՛ նյարդային քաղաքացիների թիվը կնվազի. «Փաստ»
«Փաստ» օրաթերթը գրում է
Օրերս տան հեռավոր դարակներից մեկում մի պայուսակ գտա, մտածեցի, թե տանեցիներն ինձանից թաքցրել են կոնֆետները: Ավաղ, պայուսակում պահվում էին զարմանազան թղթեր՝ սեփականության փոխանակման քառասուն տարվա վաղեմության թուղթ, վկայականներ, կոմունալ վճարումների կտրոններ, ակնհայտ տեսնում ես, որ ծառայություններ մատուցող ընկերությունների անունները վաղուց փոխված են, և այդ թղթերը 99,9 տոկոս հավանականությամբ այլևս պետք չեն գալու: Բայց այս թղթերը, որոնց մեծամասնությունը վաղուց արդեն կարելի էր որպես մակուլատուրա հանձնել կամ ուղղակի այրել, պահվել են ամենայն խնամքով՝ տատիիս ասած՝ «թուղթ է, թող մնա, ձեզանից ո՛չ հաց է ուզում, ո՛չ ջուր»:
Առհասարակ ավագ սերունդը յուրահատուկ վերաբերմունք ունի թղթի հանդեպ՝ կոմունալների վճարումները Հայփոստում անել, որ կտրոններ ունենան, ցանկացած փաստաթուղթ ունենալ թղթային տարբերակով: Չեմ մոռանա՝ վերջերս սեփականության նոր վկայականը տեսնելով՝ ծանոթներիցս մեկն ասաց՝ սա հաստատ կեղծ է, ինչո՞ւ է էսքան բարակ ու անգույն: Աշխարհն այս առումով վաղուց արդեն առաջ է շարժվում: Ինչպես զրուցակիցներիցս մեկն ասաց, երբ խոսում էինք ավարտական ատեստատների ու վկայականների թվայնացման մասին, աշխարհից դեռ մի բան էլ հետ ենք մնացել: Բայց ցանկացած փոփոխություն անելիս առաջին հերթին պետք է հաշվի առնել մենթալիտետը, երկրորդ՝ անվտանգության խնդիրները, արդյոք գոնե կարևոր փաստաթղթերը միայն էլեկտրոնային տարբերակով ունենալով՝ ռիսկի դիմո՞ւմ ենք, թե՞ ոչ:
Կառչած ենք շոշափելիից, ընդ որում՝ ոմանց դեպքում կան հիմնավոր պատճառներ: Օրինակ՝ մի քանի տարի առաջ կատարել են վճարում, թուղթը կորցրել են կամ չեն վերցրել և հետո չեն կարողացել ապացուցել, որ իրենք պետության հետ պարտք ու պահանջ չունեն: Կամ, ասենք, ժամանակին վաճառել են իրենց բնակարանը և հետո միայն պարզել, որ տանտերը պարտքեր է կուտակել: Հիմա, իհարկե, թվայնացման այս ժամանակաշրջանում ամեն ինչ այլ է, մի քանի րոպեի ընթացքում կարելի է ստանալ քեզ հուզող հարցերի պատասխանները: Բայց նույնիսկ այս դարաշրջանում շարունակում ենք վստահել թղթին. այն, ինչ գրված է այնտեղ, լիարժեք վստահություն է ներշնչում: Փաստաթղթային անվերջանալի շրջապտույտին ամենաշատը կհանդիպես նոտարական գրասենյակում, երբ ստիպված ես բոլոր թղթային տարբերակներով ապացուցել, որ սեփականությունը քոնն է, դու քո ծնողների զավակն ես, երբ ես ծնվել, երբ... լավ է՝ թե չեն հարցնում՝ ինչու մինչև հիմա ամուսնացած չես կամ ինչու ամուսնալուծվեցիք: Անվերջանալի շրջապտույտ: Մեկ պարզ օրինակ: Ասենք, որոշել ես բնակարանի անվանափոխություն անել:
Նոտարին, նախապես պահանջվող փաստաթղթերից բացի, պետք է ներկայացնես տեղեկանքներ անձնագրայինից, համատիրությունից, կադաստրից կամ համայնքապետարանից: Սա ժամանակ է խլում գործարքի մասնակից բոլոր կողմերից, ժամանակ, նյարդեր, գումար: Մինչդեռ այս բոլոր կառույցները վաղուց արդեն աշխատում են ժամանակակից տեխնոլոգիաներով, բայց էլեկտրոնային տարբերակով տեղեկանքներ ստանալու և ուղարկելու պրակտիկան, ավաղ, չի գործում կամ գոնե շատերս չենք առնչվում դրան: Ի դեպ, գումարի մասին: Գրեթե յուրաքանչյուր գերատեսչությունից տեղեկանք ստանալու համար պետք է գումար վճարել՝ 1000-3000 դրամ, ներառյալ տերմինալների գանձած գումարը:
Հանդիպել եմ այս դրույքաչափին, գուցե կան ուրիշները: Եվ բնական է՝ եթե բոլոր փաստաթղթերը շրջանառվեն մեկ տեղում, ապա մյուսները գումար չեն ստանա: Եթե սա է պատճառաբանությունը, ապա լուծելի հարց է: Կարող են տրամադրել պետական համապատասխան հիմնարկների հաշվեհամարները, քաղաքացին վճարումները կատարի առանձին հաշվեհամարներին: Պատկերացնելն անգամ սարսափելի է, թե ինչ է կատարվում համայնքապետարաններում, կադաստրում և նոտարական գրասենյակներում՝ թղթերի առատության տեսանկյունից, ընդ որում՝ դրանք այնպիսի թղթեր են, որոնցից «հրաժարվել» չի լինի, իսկ եթե հանկարծ ինչ-որ պահի քաղաքացին վիճարկի սեփականության կամ այլ իրավունքը... Բայց գոնե տարրական տեղեկանքների էլեկտրոնային տրամադրման դեպքում մի քանի անգամ կկրճատվի թղթի գործածությունը, դրանք պահելու համար տարածք փնտրելու անհրաժեշտություն չի լինի, ի վերջո, կխնայվեն մարդկանց նյարդերն ու ժամանակը, ընդ որում՝ թե՛ քաղաքացու, թե՛ պետական հիմնարկի:
Օրինակ՝ Կադաստրի կոմիտեն առաջարկել էր փոփոխություններ և լրացումներ կատարել «Գույքի նկատմամբ իրավունքների պետական գրանցման մասին» օրենքում: Նախատեսվում էր գույքի նկատմամբ իրավունքների և սահմանափակումների պետական գրանցման համար անհրաժեշտ փաստաթղթերն էլեկտրոնային տարբերակով ներկայացնելու պարտականությունը դնել դրանք կազմած, հաստատած կամ վավերացրած պետական կամ ՏԻՄ-ի և նոտարների վրա։ Նախատեսվում էր նաև, որ միասնական տեղեկանքը կարող է պահանջվել և տրամադրվել միայն էլեկտրոնային եղանակով։ Չենք սխալվի՝ սրանք խնդիրներ են, որոնք կարող են լուծվել օրենսդրական պարզ իրավակարգավորումների միջոցով, և որքան շուտ, այնքան լավ՝ և՛ աշխարհից հետ չենք մնա, և՛ նյարդային քաղաքացիների թիվը կնվազի:
ԼՈՒՍԻՆԵ ԱՌԱՔԵԼՅԱՆ
Մանրամասները՝ «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում
