Ռազմական ավիացիա. տեսակներն ու զարգացման փուլերը․ «Փաստ»
«Փաստ» օրաթերթը գրում է
Ռազմական ավիացիան բանակի հատուկ ճյուղ է։ Շարժման մեծ արագության, ինչպես նաև շատ հզոր զենքեր տեղափոխելու ունակության շնորհիվ մարտական ինքնաթիռները հզոր ու վտանգավոր են դարձել, որոնց դեմ պայքարելը շատ դժվար է։ Ի սկզբանե ավիացիան զգալի զարգացում է ապրել Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ։ Կառավարությունները զգալի միջոցներ են հատկացրել նոր ինքնաթիռների մշակման և հին մոդելների կատարելագործման համար: Ինքնաթիռների արտադրությունը դարձել է եկամտաբեր գործ:
Եվ չնայած կառուցվածքային էական փոփոխություններ չեն եղել, սակայն մասնագիտացումը, ըստ նպատակի, դարձել է կարևոր ասպեկտ։ Եթե նշյալ պատերազմի սկզբում եղել է միայն մեկ տեսակի ռազմական ինքնաթիռ՝ հետախուզական, ապա արդեն պատերազմի ավարտին ռազմական ավիացիան բաժանվել էր կործանիչների, ռմբակոծիչների, գրոհային ինքնաթիռների և այլնի։ Նրանք սկսել են տարբերվել չափերով, շարժիչների, անձնակազմի քանակով և հատուկ սարքավորումների տեղադրմամբ՝ հրանոթ, գնդացիր, նավիգացիոն սարքեր և այլն։ Սկզբից ռազմական ինքնաթիռների ստեղծման մեջ առաջատար տեղեր են զբաղեցրել այնպիսի երկրներ, ինչպես Անգլիան, Ֆրանսիան և Գերմանիան։ Որոշ ժամանակ անց դրանց ավելացել են ԱՄՆ-ն ու Իտալիան։ Ռուսաստանը ցածր ինդուստրալացման պատճառով գտնվել է երկրորդ պլանում։ Ռազմական ավիացիայի տարբերակիչ առանձնահատկությունը Առաջին համաշխարհային պատերազմում այն էր, որ օգտագործվել են ինքնաթիռների որոշակիորեն հնացած նմուշներ:
Այնուամենայնիվ, նույն ժամանակահատվածում նկատվել են մարտական ինքնաթիռների արագ բարելավումներ, ինչպես նաև հայտնվել են դրանց դեմ պայքարի բավականին արդյունավետ միջոցներ: Առաջին համաշխարհային պատերազմում հակամարտող կողմերի ավիացիան ներկայացված է եղել երեք հիմնական տիպով՝ ինքնաթիռներով, դիրիժաբլներով և օդապարիկներով։ Օդային ուժերն օգտագործվել են երեք հիմնական նպատակների համար՝ հակառակորդի օդուժի հետախուզում, ռմբակոծում և ոչնչացում։ Նշենք, որ համաշխարհային առաջատար պետություններին հաջողվել է մարտական ավիացիայի օգնությամբ զգալի հաջողությունների հասնել ռազմական գործողությունների ընթացքում։ Սկզբում ինքնաթիռներն օգտագործվել են որպես հետախուզական միջոց։ Դրանց արդյունավետությունն այնքան մեծ է եղել, որ հակառակորդ կողմը ստիպված է եղել բոլոր միջոցներով կանխել հակառակորդի ինքնաթիռների ներթափանցումը իր թիկունք։
Նման կերպ առաջացել է կործանիչների և գրոհայինների անհրաժեշտություն, որոնք եղել են ավելի քիչ քաշով, բայց ավելի մեծ արագությամբ ինքնաթիռներ, սակայն այդպիսի ինքնաթիռներին կրակային հզորություն է պետք եղել, և օդաչուի դիմաց գնդացիր է դրվել։ Հետո սկսել են գնդացիրներ տեղադրել հետախուզական ինքնաթիռների վրա՝ պաշտպանվելու համար։ Դա հանգեցրել է նրան, որ կրակողի համար հատուկ տեղ է հատկացվել օդաչուի հետևում։ Նման ինքնաթիռները մեծացրել են իրենց կարողությունները և սկսել են օգտագործվել ռմբակոծության և օդային ուղեկցության համար: Դրանցից մեկը եղել է De Havilland DH-4-ը: Բրիտանական այդ մոդելը զարգացրել է 190 կմ/ժ արագություն և ունակ է եղել կրել 250 կգ բեռ ռումբի տեսքով: Օդից ցամաքային ուժերին աջակցելու անհրաժեշտությունը հանգեցրել է գրոհային ինքնաթիռների առաջացմանը:
Այդ տեսակի օդուժի համար օգտագործվել են սովորական ինքնաթիռների բարելավված տարբերակները՝ նրանց խցիկները և վառելիքի բաքերը պատված են եղել մետաղով, տեղադրվել են ավելի հզոր շարժիչներ՝ բեռնափոխադրողունակությունը մեծացնելու համար: Այդ ինքնաթիռների կրակային հզորությունը բաղկացած է եղել մի քանի գնդացիրներից, որոնք տեղադրված են եղել կորպուսի վրա, ինչպես նաև օգտագործվել են ձեռքի ռումբեր և նռնակներ: Մարտեր են տեղի ունեցել նաև ծովում։ Դա խթան է հաղորդել հիդրոավիացիայի հետագա զարգացմանը։ Հիդրոինքնաթիռների խնդիրն էր հայտնաբերել և ոչնչացնել թշնամու նավերն ու սուզանավերը։ Այդ առումով ռազմածովային ավիացիան նույնպես ունի իր առանձնահատկությունները։ Հիդրոինքնաթիռները սկսել են բաժանվել ռազմածովային հետախուզական ինքնաթիռների, ռազմածովային կործանիչների և տորպեդային ռմբակոծիչների։
ԿԱՄՈ ԽԱՉԻԿՅԱՆ
Մանրամասները՝ «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում
