Իշխանությունը կորցնո՞ւմ է դրամի կառավարման «պուլսը»
Գաղտնիք չէ այն փաստը, որ հունվարին ԿԲ-ի արտաքին տարադրամային պահուստները կրճատվել են երկու ամսում՝ ավելի քան 202 մլն դոլարով։ Եթե անցած տարվա վերջին ԿԲ-ն ուներ 3 մլրդ 214 մլն դոլարի տարադրամային ռեզերվներ, ապա այս տարվա փետրվարի վերջին դրանք կազմել են 3 մլրդ 12 մլն դոլար։ Պահուստները, իհարկե, ամբողջությամբ արտարժույթով չեն, բայց գերակշիռ մասն այդպիսին է։ Ակնհայտ է, որ պահուստները կրճատվել են՝ ինչպես հունվարին, այնպես էլ՝ փետրվարին, ընդ որում, փետրվարին ավելի շատ, քան հունվարին։ Նշենք, որ հունվարին պահուստները նվազել են 76 միլիոն, փետրվարին՝ 126 մլն դոլարով։ Նշենք, որ Կենտրոնական բանկի պահուստների այս նվազումը, իհարկե, քիչ կապ ունի վերջին շրջանում արժութային շուկայում տեղի ունեցող տարադրամային ճնշման ակտիվացման հետ։
Ինչպես հայտնի է, այդ երևույթը սկսվեց նկատվել փետրվարի վերջին, երբ իրավիճակը ֆինանսական շուկայում սկսվեց լարվել ռուսական ռուբլու կտրուկ արժեզրկման հետևանքով ձևավորված բացասական սպասումների պատճառով։ Չի բացառվում, որ այդ սպասումները խարսխելու նպատակով ԿԲ-ը նաև որոշակի քանակությամբ տարադրամ է ներարկել շուկա։ Բայց սա ենթադրություն է, որը պաշտոնապես հաստատված չէ. հնարավոր է՝ նման ներարկումներ արվել են, հնարավոր է և չեն արվել։ Ակնհայտ է, որ վերջին 1-2 տարիներին ԿԲ-ն իրեն առավելագույնս հեռու է պահում արժութային շուկայում տարադրամային ներարկումներ անելուց։ Հատկապես, երբ շուկայում տեղի ունեցող պրոցեսներն ավելի շատ ձևավորված բացասական սպասումների հետ են կապված լինում։
Կարող ենք արձանագրել, որ տարվա սկզբին ԿԲ-ը տարադրամային պահուստների կրճատումը, ըստ ամենայնի, ավելի շուտ պայմանավորված է եղել արտաքին պարտավորությունների սպասարկմամբ։ Խոսքը ինչպես՝ պարտքային պարտավորությունների, այնպես էլ՝ արտաքին առևտրի ֆինանսավորման մասին է։ Չմոռանանք, որ հունվարին, այլ պարտավորություններից բացի, Հայաստանը բավական խոշոր սպասարկում է կատարել նաև եվրոպարտատոմսերի դիմաց։
Կասկածից վեր է, որ այսօր ԿԲ-ի պահուստները գտնվում են համեմատաբար բարձր դիրքում, էական դեր են ունեցել հենց այդ պարտատոմսերի արդյունքում ստացված տարադրամային միջոցները։ Եթե մինչ այդ Կենտրոնական բանկն ուներ 2,4 մլրդ դրամի պահուստ, ապա պարտատոմսերի թողարկումից հետո պահուստները միանգամից աճեցին՝ 2021թ. փետրվարի վերջին հասնելով 3 մլրդ 184 մլն դոլարի։ Այն ժամանակ պահուստների մակարդակն ավելի բարձր էր, քան այս տարվա փետրվարին։
Այնուհանդերձ, ԿԲ-ն, մինչև ֆինանսական շուկաներում տեղի ունեցող վերջին ցնցումները, ուներ տարադրամային միջոցների բավական բարձր մակարդակ, և բոլորովին այլ բան, թե հիմա դրանք ի՞նչ դիրքում են գտնվում։ Այդ հարցի պատասխանը հնարավոր կլինի ստանալ ավելի ուշ, երբ կհրապարակվեն արտաքին պահուստների շարժերը մարտի ընթացքում։ Մեր արժութային շուկայում հենց մարտի սկզբին սկսվեցին ակտիվ զարգացումները, որոնք հանգեցրին ազգային արժույթի թուլացման։ Վերջին տվյալներով՝ դոլարի փոխարժեքը տատանվում է 515-530 դրամի սահմաններում։ Միանշանակ է, որ այդ արժեզրկումը պայմանավորված էր՝ ինչպես ներքին, այնպես էլ՝ արտաքին գործոններով։
Ըստ էության, Ռուսաստանում տարադրամային հոսքերի կրճատումը, ռուբլու կտրուկ անկումը և տարադրամի նկատմամբ կիրառվող սահմանափակումները Հայաստանի արժութային շուկայում մեծացրել են արտարժույթի նկատմամբ դրսից թելադրված պահանջարկը։ Ռուսաստանի քաղաքացիների ակտիվ հոսքն իր հետ Հայաստան է բերում նաև ռուսական ռուբլի, որի մի մասը փոխարկվում է դոլարի։ Կան նաև տեղեկություններ, որ նրանք մեծ քանակությամբ դոլար են գնում Հայաստանում։
Կարող ենք արձանագրել, որ այս պահին Հայաստանի արժութային շուկայում փոխարժեքներն այնպիսին են, որ ռուբլու փոխարկումը դրամի և դրամով դոլարի ձեռքբերումը գուցե և ձեռնտու է ռուբլով միջոցներ ունեցողների համար։ Հատկապես, որ ռուբլու հետագա արժեզրկման հավանականությունը շարունակում է բավական բարձր լինել։ Բայց տրամաբանական է, որ դրամի թուլացումն աստիճանաբար բերելու է մի կետի, որ այլևս նպատակահարմար չի լինելու Հայաստանում ռուբլին վերածել դրամի և դոլար գնել։
Տիգրան Մկրտչյան
