Իրականության և բլեֆի մեջտեղում. գունավոր ցանկությունների կիզակետում
Ինչպես հայտնի է առաջիկայում կառավարությունը խորհրդարան է ներկայացնելու իր գործունեության ծրագրի կատարման անցած տարվա տարեկան զեկույց-հաշվետվությունը։ Ըստ էության, որպես կանոն, նման զեկույց-հաշվետվություններում կառավարությունները փորձում են հնարավորինս դրական կողմերով ներկայացնել իրենց կատարած աշխատանքները։
Այստեղ կարևոր է ընդգծել, որ ընդհանրապես էական չէ, թե ի՞նչ է հաջողվել անել և ի՞նչ չի հաջողվել կառավարությանը։ Կարևորն այն է, թե ի՞նչ է ստացել դրանից հասարակությունը, այդ ծրագրի կատարման արդյունքում ինչքանո՞վ է բարձրացել երկրի անվտանգությունն և ինչքանո՞վ են սահմաններն ավելի պաշտպանված դարձել, ի՞նչ է փոխվել մարդկանց կյանքում՝ նրանց սոցիալական վիճակը լավացե՞լ է, թե՞ վատացել։ Փաստացի, հենց սրանք են այն հարցերը, որոնք, ինչպես երեկ, այնպես էլ այսօր առավել քան հետաքրքրում են հասարակությանը։
Այսօր, փաստացի, ունենք մի իրավիճակ, որ կառավարության անցած տարվա գործունեության ծրագրի կատարման արդյունքում ՀՀ անվտանգության մակարդակն ու սահմաններն ավելի ապահով չեն դարձել, քան մեկ տարի առաջ էին։ Խնդիրներն ու մտահոգությունները, որոնք կային նախկինում, կան նաև այսօր։ Ավելին, դրանք ոչ միայն չեն նվազել, մի բան էլ ավելացել են։ Ըստ էության, չեն բարելավվել նաև մարդկանց կյանքի պայմանները, երկրում խորացել է աղքատությունը։ Հասարակության մի ստվար հատվածի եկամուտներն անհամեմատ ավելի դանդաղ են աճել, քան ծախսերը։ Սա վերաբերում է հատկապես նրանց, ովքեր աշխատում են, բայց ստանում են շատ ցածր եկամուտներ։ Ի դեպ՝ այդպիսիք Հայաստանում բավական շատ են. նրանց քանակը հաշվվում է ոչ թե տասնյակ, այլ հարյուր-հազարներով։
Ստացվում է, որ ՀՀ-ում աղքատացել են ոչ միայն չաշխատողները, այլև աշխատողները։ Մինչ մարդկանց եկամուտները չեն ավելացել կամ շատ դանդաղ են ավելացել՝ գները կտրուկ բարձրացել են։ Պաշտոնական տվյալներով, իհարկե, միջին գնաճը Հայաստանում ավելի ցածր է եղել, քան միջին աշխատավարձի աճը, բայց դա ոչինչ չի նշանակում, որովհետև կտրուկ թանկացել են հատկապես առաջին անհրաժեշտության ապրանքները։ Ըստ էության, եթե միջին գնաճն անցած տարի 7,2 տոկոս էր, միջին աշխատավարձի աճը՝ 7,6 տոկոս, ապա սննդամթերքի թանկացումը հասել էր 13 տոկոսի։
Անկասկած գնաճի ազդեցությունը մարդկանց սոցիալական վիճակի վրա որոշվում է ոչ թե նրանով, թե ինչքանով են էժանացել, ասենք՝ ծաղիկներն ու բույսերը կամ հյուրանոցային ու հանգստի ծառայությունները, այլ նրանով, թե ինչքանով են թանկացել հացը, ալյուրը, մակարոնեղենը, մսամթերքը, յուղերը, կաթնամթերքը, ձուն և բազմաթիվ այլ առաջին անհրաժեշտության ապրանքներ։ Որքան էլ կառավարությունը փորձի բարձր գնաճը պայմանավորել համաշխարհային գործոններով, դա ոչնչով նրան չի արդարացնում։ Եթե նույնիսկ համարենք, որ գնաճը համաշխարհային երևույթ է, որի դեմ Հայաստանը ոչինչ չէր կարող անել, ապա կառավարության խնդիրն էր՝ մտածել գնաճի ազդեցությունից մարդկանց պաշտպանելու կամ այդ ազդեցությունը թուլացնելու մասին։
Միանգամից հարց է առաջանում, թե ի՞նչ է արել կառավարությունն իր անցած տարվա գործունեության ընթացքում բարձր գնաճի հետևանքներից հասարակությանը, առավել ևս՝ սոցիալական անապահով հատվածին պաշտպանելու ուղղությամբ. ո՛չ աշխատավարձ է բարձրացրել, ո՛չ թոշակ, և ո՛չ էլ նպաստ է ավելացրել։ Ավելին՝ թոշակներն ու նպաստները, պաշտոնական տվյալներով, անցած տարի նվազել են։ 2021թ. միջին կենսաթոշակը Հայաստանում կազմել է 43 հազար 279 դրամ՝ 2020թ. 43 հազար 590 դրամի փոխարեն։ Առաջին հայացքից գուցե տարբերությունը մեծ չէ, բայց դա տեղի է ունեցել անցած տարվա համատարած թանկացումների պայմաններում։ Նույնը տեղի է ունեցել նաև նպաստների պարագայում է. 2020թ. միջին նպաստի չափը եղել է 26 հազար 634 դրամ, իսկ 2021թ.՝ 26 հազար 618 դրամ։
Ըստ էության, դժվար չէ պատկերացնել, թե այս մարդիկ ինչպես են կարողացել իրենց գոյությունը պաշտպանել այդ գումարներով՝ նման բարձր գնաճի պայմաններում։ Անկախ նրանից, թե զեկույց-հաշվետվության մեջ ինչպիսի գունագեղ երանգներով կներկայացվի կառավարության գործունեությունը, այդ գործունեության շատ կարևոր ցուցիչներից մեկն էլ երկրի ժողովրդագրական իրավիճակն է։ Պաշտոնական տվյալներով՝ 2021թ. երկրից գնացել ու չի վերադարձել ավելի քան 73,5 հազար ՀՀ քաղաքացի։ Նրանք պարզապես արտագաղթել են Հայաստանից։ Կարևոր է արձանագրել, որ նման տեմպերով արտագաղթ ՀՀ-ից շատ վաղուց չէր եղել։ Նույնիսկ այդքան քննադատված նախորդ իշխանության օրոք այնքան մարդ չէր հեռանում երկրից, ինչքան հեռացավ անցած տարի։ Անցած տարի արտագաղթածների թիվը կրկնակի ավելին էր, քան իշխանազավթումից մեկ տարի առաջ էր. 2017թ. Հայաստանից գնացել ու չէր վերադարձել 36,2 հազար մարդ, անցած տարի գնաց և չվերադարձավ ավելի քան 73,5 հազար մարդ։
Իր անցած տարվա գործունեության հաշվետվությունը ներկայացնելիս՝ կառավարությունը, բնականաբար, այս խնդիրների մասին գերադասել է չխոսել կամ հնարավորինս քիչ խոսել։ Բայց դրանք այն խնդիրներն են, որոնք ցույց են տալիս, թե ինչքանո՞վ է արդյունավետ աշխատել կամ չի աշխատել կառավարությունը։
Տիգրան Մկրտչյան
