Տնտեսությունը «սկում» է, մարդիկ՝ աղքատանում
Խոսելու ենք հանրության համար բավական ցավոտ թեմայի մասին, որի հետ բախվեցինք հայրենի կառավարություն կոչվածի անհեռատես ու փնթի քաղաքականության պատճառով։ Ինչպես հայտնի է յուրաքանչյուր իշխանություն պարտավոր է իր քաղաքականությունը կազմակերպել այնպես, որ իր քաղաքացու համար ստեղծի կոնֆորտ միջավայր, սակայն վերջին 4 տարիներին մենք պարբերաբար բախվում ենք հակառակ իրողության հետ։ Արդեն հայտնի է, որ սպառվող գազի սակագնի համար ապրիլի 1-ից գործում են նոր սակագներ։ Ըստ էության, ապրիլի 1-ից ինչպես տնտեսությունը, այնպես էլ բնակչությունն ավելի շատ կվճարի սպառած գազի դիմաց (սակագինը թանկացել է 4,7 դրամով. 139-ից 1 խորանարդի գինը դարձել է 143,7 դրամ)։ Մյուս սպառողների համար հազար խորանարդի հաշվով թանկացումը շուրջ 10 դոլար է։ Փաստացի, գազի սակագինն ապրիլի 1-ից բարձրացել է միջին հաշվով 4,1 տոկոսով։
Առաջին հայացքից այնպիսի տպավորություն է, թե գործ ունենք գնային ոչ այնքան էական աճի հետ, բայց դա էլ բավական է, որպեսզի սպառողները զգան սակագնի բարձրացման ազդեցությունը։ Գազի թանկացումը ևս մեկ հարված է լինելու բնակչության և տնտեսության համար։ Ընդ որում, բնակչությունը տուժելու է՝ ինչպես սպառած գազի սակագինը բարձրացնելու, ինչն ավելացնում է նրանց ֆինանսական բեռը, այնպես էլ՝ ապրանքների ու ծառայությունների թանկացման հետևանքով։ Ըստ էության, տեղի ունեցող գործընթացը սոցիալական առումով հերթական ճնշումն է, որն ավելանալու է այն համատարած գնաճին, ինչը տեսնում ենք ապրանքային շուկաներում ու ծառայությունների ոլորտում։
Հետևելով տեղի ունեցող զարգացումներին` ոչ մեկի համար գաղտնիք չէ, որ սակագնի բարձրացման ազդեցությունը մեծ է լինելու հատկապես այն ոլորտներում, որտեղ գազի սպառումն ինքնարժեքում առավել մեծ է, օրինակ՝ ջերմոցային տնտեսությունը։ Ինչպես հայտնի է, այստեղ արտադրվող գյուղմթերքի ինքնարժեքի մեջ՝ 60, ընդհուպ՝ 70 տոկոսը գազն է։ Սա հատկապես խնդիր է փոքր ջերմոցային տնտեսությունների համար, որոնք առանց այդ էլ ունեն մրցակցային թույլ հնարավորություններ։ Սակագնի հերթական բարձրացումից հետո այդ հնարավորություններն ավելի կնվազեն՝ ստիպելով նրանց մի մասին դադարեցնել գործունեությունը։ Ի դեպ՝ այդպիսի ահազանգեր վաղուց արդեն հնչում են, սակայն ապարդյուն։ Չի բացառվում, որ պայմանների անհարմարությունից նրանք հրաժարվեն ջերմոցային գյուղատնտեսական մթերքների արտադրությունից։
Ասվածից բխում է, որ գազի թանկացումը բերելու է նաև այդ գյուղմթերքների գների բարձրացման։ Գյուղմթերքի վերամշակման ոլորտում ևս գազի թանկացումից հետո ծախսերը կավելանան՝ հանգեցնելով ապրանքների գների բարձրացման։ Ներքին ու արտաքին շուկաներում սա լրացուցիչ մրցակցային դժվարություններ կստեղծի արտադրողների համար։
Գաղտնիք չէ, որ ՀՀ վերամշակող արդյունաբերության արտադրանքի մատակարարման հիմնական շուկան Ռուսաստանն է։ Այնինչ ռուսական շուկայում վերջին շրջանում ռուբլու արժեզրկման, տնտեսական գործընթացների դանդաղելու և սպառողների վճարունակ պահանջարկի կրճատման պատճառով, հայաստանյան արտադրողներն արդեն իսկ բախվել են իրացման խնդիրների հետ։ Ըստ էության, գազի թանկացումից թելադրված գների բարձրացումը կավելացնի այդ խնդիրները։ Ընդհանրապես էներգակիրների սակագներով պայմանավորված՝ դժվարությունները վերաբերում են տնտեսության շատ ոլորտներին։
Մի շարք փորձագետներ քանիցս նշել են, որ մրցակցային թույլ հնարավորություններով առանձնացող մեր տնտեսությունը սակագների աճից միայն տուժելու է։ Արտադրողները ստիպված են լինելու բարձրացնել ապրանքների գները, որքան էլ դա հանգեցնում է իրացման շղթաների խաթարման և սպառման ծավալների կրճատման։ Ինչպես հայտնի է ՀՀ տնտեսության տեխնիկական վերազինման մակարդակը շատ ցածր է, որը կարող էր թույլ տալ կլանել արտադրության ինքնարժեքի վրա նման ճնշումները։ Այսօր տնտեսության մեջ քիչ են ներդրումները, դրան գումարած շատ հաճախ անհասանելի են նաև վարկերը։
Ամփոփելով արձանագրենք ռիսկային մի քանի դրույթներ ևս. թանկացումների, առավել ևս՝ առաջին անհրաժեշտության ապրանքների գների համատարած բարձրացումների պատճառով մարդկանց ծախսերն անընդհատ ավելանում են, իսկ եկամուտները չեն աճում կամ դրան համարժեք չեն աճում։ Իշխանությունները վաղուց դադարել են մտածել մարդկանց սոցիալական վիճակը թեթևացնելու մասին։ Սոցիալական վիճակը երկրում վերջին տարիներին մեծ տեմպերով վատանում է, բայց դրան դիմակայելու և հետևանքները մեղմելու ուղղությամբ քայլեր գրեթե չեն արվում։
Տիգրան Մկրտչյան
