Պարզվում է՝ իրիսը ոչ միայն համեղ է, այլև օգտակար. ինչո՞ւ. «Փաստ»
«Փաստ» օրաթերթը գրում է
Իրիսը բոլորին հայտնի քաղցրավենիք է, որը մասնավորաբար ԽՍՀՄ - ո ւ մ ծնված մարդկանց հիշեցնում է մանկության համը, ինչպես, օրինակ՝ «Թռչնի կաթ» տորթը: Շատերի համար դա բացահայտում կլինի, բայց իրիսը ոչ միայն համեղ է, այլ նաև առողջարար, ինչպես մարմելադը: Իսկ որտեղի՞ց են առաջացել այս կոնֆետները, որտեղի՞ց է առաջացել անունը, ինչպե՞ս են պատրաստում այն, և ինչքա՞ն է այն օգտակար օրգանիզմի համար:
Սովորաբար իրիսը լինում է ուղղանկյան կամ քառակուսու տեսքով: Կարելի է ասել, որ այն աղանդերի տեսակ է, որը միջին տեղ է զբաղեցնում կարամելի և քաղցրավենիքի միջև: Եվ եթե կարամելի պատմությունը ոչ մեկի համար գաղտնիք չէ, ապա իրիսի հարցում ամեն ինչ մի քիչ բարդ է: Հնարավոր չէ հաստատապես ասել, թե ով է այն հորինել: Ֆրանսիացիները պնդում են այդ գյուտի իրենց իրավունքի մասին, իսկ ամերիկացիները՝ իրենց առաջնայնության մասին: Հայտնի է միայն, որ Ֆրանսիայում իրիսը չափազանց տարածված է եղել 15-րդ դարից, սակայն ֆրանսիացիները դրանց այդ ժամանակ ճանաչել են «տաֆֆի» անվան տակ: Իսկ ամերիկացի հրուշակագործները պնդում են, որ իրենց նախնիներն են ստացել առաջին իրիսը, քանի որ նրանք առաջինն են կարամել պատրաստել հատուկ պղնձե խոր կաթսաներում:
Ռուսաստանում իրիսը հայտնվել է 20-րդ դարի սկզբին, երբ ֆրանսիացի Մորնաս անունով մի հրուշակագործ, ֆրանսիական բաղադրատոմսի համաձայն, այն պատրաստել է Սանկտ Պետերբուրգում: Համոզված չլինելով, որ ֆրանսիական «տաֆֆի» անունը խոր արմատ կգցի ռուսական հողում՝ նա մի խորամանկ քայլ է կատարել՝ այդ կոնֆետներն անվանել է իրիս, քանի որ դրանք նրան թվացել են այնքան նուրբ, ինչքան համանուն ծաղկի թերթիկներն են: Եթե ավելորդ մանրամասների մեջ չմտնենք, ապա, հակիրճ ասած, իրիսի արտադրության գործընթացը հետևյալն է: Խտացրած կաթը, կարագը կամ բուսական յուղը, մալասսը և շաքարը խառնվում են որոշակի հաջորդականությամբ, ապա տաքացնում կաթսայում մինչև 130 աստիճանի հասնելը:
Ստացված զանգվածը սառեցվում է մինչև 60 աստիճան, որպեսզի այն դառնա խիտ և մածուցիկ: Դրանից հետո այն լցնում են սարքի մեջ, որը դրանից ձողեր է ստեղծում, ապա փաթեթավորող մեքենայում իրիսի ձողերը կտրատվում են որոշակի ձևով և փաթեթավորվում: Բայց այս ամենը արտադրության վերջնական փուլը չէ: Պահանջվող կառուցվածքին հասնելու համար այդ ամենը դրվում է չորացման պահարանում, որտեղ 38 աստիճանում տեղի է ունենում այդ մասսայի մեջ առկա շաքարի բյուրեղացում, որից հետո էլ այդ մասսան անհասկանալի զանգվածից վերածվում է այն իրիսին, որը մենք գիտենք: Նշենք, որ իրիսի պատրաստման ժամանակ երբեմն ավելացնում են բուրավետիչ կամ խտացնող նյութեր` ալ յուր, սոյայի սպիտակուց, քունջութ, մանրեցված ընկույզ և այլն:
Իրիսը կարող է ունենալ նաև միջուկ և պատված լինել գլազուրով: Իրիսի օգտավետությունն ուղղակիորեն կախված է այն բաղադրիչներից, որոնք օգտագործվում են այն ստեղծելիս: Օրինակ՝ մալլասը արագացնում է նյութափոխանակությունը, պարունակում է բազմաթիվ օգտակար ամինաթթուներ, PP, B1, B5, B6 վիտամիններ, մանգան, նատրիում, կալիում, կալցիում, սելեն, երկաթ, ֆոսֆոր: Եթե իրիսը պարունակում է կաթ, ապա կաթի սպիտակուցը տալիս է կազեին, որը օգնում է մկանների զարգացմանը, իսկ կալցիումը՝ նիհարելուն: Իրիսը օգնում է նվազեցնել արյան մեջ շաքարի քանակը, նպաստում է սթրեսակայունությանը, օգնում է օրգանիզմին թուլանալ և ժամանակին հանգստանալ, երբ դրա կարիքը կա:
ԿԱՄՈ ԽԱՉԻԿՅԱՆ
Մանրամասները՝ «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում
