Անիրատեսական «խաղ»՝ աշխարհաքաղաքական ցունամիի պայմաններում․ «Փաստ»
«Փաստ» օրաթերթը գրում է
Համավարկի հետևանքները լիովին չհաղթահարած՝ մարդկությունն այս անգամ համաշխարհային մակարդակով թևակոխել է աշխարհաքաղաքական ցնցումների նոր փուլ։ Ուկրաինական ճգնաժամը ցունամի է առաջ բերել ինչպես Եվրոպայում, այնպես էլ նրա սահմաններից դուրս։ Սակայն այդ ցունամին ոչ միայն մարելու միտումներ ցույց չի տալիս, այլև ժամանակի ընթացքում ավելի է ահագնանում։ Մի շարք գործընթացներ են տեղի ունենում, որոնք ավելի են թեժացնում իրավիճակը։ Լուգանսկում, Դոնեցկում և Խերսոնի ու Զապորոժիեի շրջանների որոշ բնակավայրերում օրեր առաջ տեղի ունեցան ՌԴ-ին միանալու հարցով հանրաքվեները, և հիմա լիովին ընթացքի մեջ է ՌԴ-ին միավորվելու գործընթացը։
Բայց հավաքական Արևմուտքը ավելի է գրգռվում այս քայլից՝ պատրաստվելով ավելի մեծ դիմակայության։ Ընդ որում, արևմտյան պետությունները հաշվի են առնում, որ այդ տարածքների՝ ՌԴ-ի կազմ մուտք գործելու դեպքում, դրանց վրա հարձակումը կարող է դիտվել հարձակում Ռուսաստանի վրա, և այդ երկիրը գործի կդնի իր ունեցած բոլոր հնարավոր միջոցները իր տարածքը պաշտպանելու համար։ ՌԴ-ում հայտարարված մասնակի մոբիլիզացիան ևս ենթադրում է, որ ռուսական բանակը պատրաստվում է ավելի ինտենսիվ մարտերի։
Մյուս կողմից էլ՝ մեծանում է միջուկային զենքի կիրառման հավանականությունը։ Այսինքն, 1960-ականների Կարիբյան ճգնաժամից ի վեր աշխարհը կանգնել է գլոբալ միջուկային վտանգի առաջ։ Եվ արևմտյան պետությունների բլոկի երկրները՝ ԱՄՆ-ի գլխավորությամբ, մի կողմից՝ հայտարարում են, թե համապատասխան արձագանք կտան միջուկային զենքի կիրառման դեպքում, իսկ մյուս կողմից էլ՝ ավելացնում են իրենց ջանքերն Ուկրաինային աջակցելու ուղղությամբ։
Եվ չնայած կրկին օրակարգ է բերվում Ուկրաինան ՆԱՏՕ-ի կազմ ընդգրկելու հարցը, բայց այն առկա կրողությունների պայմաններում անիրատեսական է թվում նույնիսկ մասնագետների համար, իսկ արևմտյան երկրները հերթով հայտարարում են, որ դա ժամանակավրեպ է: Բայց Արևմուտքը չի համակերպվում Ուկրաինայի դիրքերի թուլացման հետ և, որպես լրացուցիչ ճնշման գործիք, ԱՄՆ-ում, ինչպես նաև Մեծ յոթնյակի, ԵՄ-ի շրջանակներում քննարկում են Ռուսաստանի դեմ նոր պատժամիջոցներ սահմանելու հնարավորությունները։ Ամենավտանգավորն այն է, որ հակամարտությունը կարող է ինչ-որ մի պահի դուրս գալ կառավարելի հունից և անդառնալի հետևանքների պատճառ դառնալ։
Եվ պատահական չէ, որ ավելի ու ավելի բարձր են հնչում այն կարծիքները, թե գնալով մեծանում է Երրորդ համաշխարհային պատերազմի հավանականությունը։ Միջազգային հարաբերություններում տեղի ունեցող այսպիսի փոթորկային իրադարձությունների ալիքները չեն կարող չազդել նաև Հարավային Կովկասում առկա ուժերի դասավորության վրա։ Քանի որ Ռուսաստանի ուշադրությունը հիմնականում սևեռված է Ուկրաինայի ուղղությամբ, ապա մեր տարածաշրջանում ակտիվանում է Թուրքիան, որը, խաղալով Արևմուտք-ՌԴ հակասությունների վրա, փորձում է իր պանթուրքական ծրագրերի իրականացման համար բարենպաստ պայմաններ ստեղծել։
Այլ կերպ ասած՝ օգտվելով առկա ճգնաժամային իրավիճակից՝ Թուրքիան, Էրդողանի գլխավորությամբ, համաշխարհային տերություն դառնալու հայտ է ներկայացնում, սակայն պանթուրքական ծրագրերի իրագործման ճանապարհին գլխավոր խոչընդոտը Հայաստանն է, դրա համար էլ Թուրքիան Ադրբեջանին հրահրում է Հայաստանի դեմ նոր ռազմական ագրեսիայի։ Միևնույն ժամանակ, Հարավային Կովկասում իր դերակատարությունն է ցանկանում ուժեղացնել Արևմուտքը։ Բայց ամենակարևոր հարցն այն է, թե արդյո՞ք Արևմուտքը թուրքական հավակնությունները զսպելու խնդիր է իր առաջ դրել։
Պարզից էլ պարզ է, որ Արևմուտքի գլխավոր նպատակը տարածաշրջանում Ռուսաստանին հակակշռելու և դուրս մղելու շրջանակում է, իսկ մյուս հարցերը երկրորդական են։ Եվ ինչքան Արևմուտքի ներգործությունը մեծանում է, այնքան Հայաստանում մեծանում են նաև հակառուսական տրամադրությունները։ Մի կողմից էլ՝ այս ամենը ՌԴ-ի կողմից ռազմավարական դաշնակից Հայաստանին սպառնացող թուրքական վտանգին քիչ կարևորություն տալու հետևանք է։ Միաժամանակ հակառուսական տրամադրությունների չափից դուրս դոզավորումը վնասակար կարող է լինել հենց հայկական կողմի համար։
Ամեն դեպքում չպետք է անտեսել, որ հարավային Կովկասը Ռուսաստանի համար կենսական շահերի գոտի է, և այն տարածաշրջանում ավելի մեծ ազդեցության լծակներ ունի, քան Արևմուտքը։ Իր շահերն առաջ մղելու համար Հայաստանը պետք է հույսը դնի ոչ թե արտաքին խաղացողների, այլ միայն իր վրա, և դրա հետ մեկտեղ համապատասխան աշխատանքներ տանի տարածաշրջանում ներգրավված բոլոր ուժերի հետ։ Այլ հարց է, որ մեզանում շարունակում են դրսևորվել երևակայական պատկերացումներ, թե օտարները գալու են և Հայաստանին փրկելու են հակառակորդի ագրեսիայից։ Այնինչ, բոլորիս աչքի առաջ տեղի է ունենում դաժան իրականության և երևութական պատկերացումների բախումը։
Դրա համար էլ հանրային քննարկման առարկա են դառնում այնպիսի ֆանտաստիկ թեմաներ, որ եթե ՀԱՊԿ-ից դուրս գանք, ապա Արևմուտքը կօգնի Հայաստանին, և թշնամուն դուրս կշպրտենք մեր սահմաններից։ Անիրատեսական մոտեցումներով են առաջնորդվում նաև իշխանությունները։ Օրինակ՝ Փաշինյանն առաջարկում է սահմանին միջազգային դիտորդներ տեղակայել։ Բայց նա զորքերի երկուստեք հայելային հետքաշման և դիտորդների տեղակայման առաջարկ արել էր դեռևս 2021 թվականի դեպքերից հետո, երբ հակառակորդն առաջին անգամ ներխուժեց ՀՀ ինքնիշխան տարածք։
Ուրեմն, ի՞նչ իմաստ ունի կրկին դիտորդների տեղակայման մասին առաջարկ անել, երբ պարզ է, որ քանի դեռ հակառակորդի զորքը դուրս չի եկել ՀՀ տարածքից, հնարավոր չէ դիտորդներ տեղակայվել։ Եթե Ադրբեջանը իրեն թույլ է տալիս նոյեմբերի 9-ի փաստաթղթի ստորագրման նախօրյակին ռուսական ուղղաթիռ խոցել կամ վերջերս ռուսական մեքենաների վրա կրակ բացել, ապա ինչպե՞ս կարող է թողնել, որ դիտորդներ տեղակայվեն սահմանի երկայնքով։
Միայն երկու տարբերակ կա. կա՛մ պետք է դիվանագիտական հուժկու ճնշման միջոցով հակառակորդին պարտադրել դուրս գալ ՀՀ տարածքից, կա՛մ էլ ուժեղ հակահարված հասցնել ու երկրի տարածքից դուրս շպրտել ադրբեջանական զինված ուժերին։ Բայց հարցն այն է, որ այս երկու խնդիրն էլ իշխանություններն ի վիճակի չեն լուծել, շարունակաբար ոչ իրատեսական պատկերացումներ սերմանելով հանրության շրջանում՝ նրանք ուղղակի խաղում են ժամանակի վրա՝ ըստ էության ավելի մոտեցնելով վերահաս վտանգը։
ԱՐՏԱԿ ԳԱԼՍՏՅԱՆ
Մանրամասները՝ «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում
