«Հայաստանը ԱՄՆ-ի ուշադրության կենտրոնում է՝ որպես ամերիկյան նպատակներն առաջ մղելու պոտենցիալ հզոր լծակ». «Փաստ»
«Փաստ» օրաթերթը գրում է.
Tsargrad.tv-ն «Ռազմական բազա Երևանի կենտրոնում. ԱՄՆ-ը Հայաստանի համար նախատեսել է Իրաքի ճակատագիրը» վերնագրով հոդվածում գրում է, որ ԱՄՆ դեսպանատան անսովոր մեծ շենքը գտնվում է Երևանյան լճի մոտ՝ Երևան-Էջմիածին մայրուղու վրա։ Դեսպանատան տարածքը 9,5 հեկտար է։ Ավելի մեծ է միայն Բաղդադում ԱՄՆ հյուպատոսության տարածքը, որը կազմում է 42 հեկտար։ Բայց Երևանի դեսպանատանն աշխատում է 2500 աշխատակից, և դա դիվանագետների թվով աշխարհում ամենամեծ ամերիկյան հյուպատոսությունն է։ Համեմատության համար նշենք, որ մի քանի տարի առաջ Ռուսաստանում աշխատում էր ԱՄՆ դիվանագիտական ծառայության 123 աշխատակից, իսկ Երևանում ՌԴ դեսպանատունն ունի 60 աշխատակից։
Ընդ որում, Ռուսաստանում ապրում է 146 մլն, իսկ Հայաստանում՝ 3 մլն մարդ։ Եվս մեկ համեմատություն. Գյումրու ռուսական ռազմաբազայում ծառայում է 4000 մարդ, ինչը միանգամայն համեմատելի է ամերիկյան դեսպանատան «դիվանագետների» թվին։ Հայաստանում ԱՄՆ դեսպանատան տարածքում տեղակայված է հինգ շենք՝ 14 հազար քմ ընդհանուր մակերեսով։ Ըստ ոչ պաշտոնական տվյալների, այն գետնի տակ է անցնում 8 կամ 9 հարկով։ Դիվանագիտական ներկայացուցչությունն ունի էներգիայի և ջրամատակարարման ինքնավար համակարգեր։ Դիվանագիտական առաքելությունը ներառում է տարբեր գերատեսչություններ, բաժիններ։ Այն ներգրավված է բազմաթիվ նախագծերում, օրինակ՝ տեխնիկական աջակցություն, տնտեսական և քաղաքական զարգացում, կրթական և ուսանողական ծրագրեր, համագործակցություն լրատվամիջոցների հետ և շատ ավելին։
Բայց ամենահետաքրքիրն այն է, որ դեսպանատան շենքերից մեկը նախատեսված է ծովային հետևակի համար։ 10 տարի առաջ նրանց թիվը այնտեղ մոտ 1000 էր, իսկ թե ինչքան է հիմա՝ հայտնի չէ։ Որոշ փորձագետներ կարծում են, որ մի շարք տեղական ՀԿ-ներ օգնում են ԱՄՆ-ին ընդլայնել գործակալական ցանցը երկրում։ Հանրապետությունում դրամաշնորհ ստացող կառույցների ընդհանուր թիվը բոլոր սահմաններից դուրս է: Ըստ ՀՀ վիճակագրական կոմիտեի, դրանք 200-ից ավելի են, որոնց համար ԱՄՆ-ը տարեկան հատկացնում է մինչև 250 մլն դոլար։ Բացի դա, երկրում գրանցված են մի քանի հազար ՀԿ-ներ, որոնց մեծ մասն ակտիվորեն աշխատում է։ Արդեն 2009 թվականին նրանց թիվը գերազանցել է 3000-ը:
Ֆորմալ առումով ՀԿ-ները ստեղծված են մշակութային, կրթական, բարեգործական և այլ ծրագրերի համար: Իրականում ՀԿ-ները հաճախ զբաղվում են քաղաքական գործունեությամբ և ֆինանսավորվում են դրսից, մասնավորապես USAID-ի, NED-ի և Սորոսի հիմնադրամի կողմից, իսկ նրանց գործունեությունը համակարգում է ԱՄՆ դեսպանատունը։ Հայաստանը փոքր երկիր է, որը ո՛չ դեպի ծով ելք ունի, ո՛չ օգտակար հանածոների մեծ հանքավայրեր, ո՛չ էլ խոշոր ներդրումային ծրագրեր։ «Լավագույն բացատրությունը տեղանքն է: Երեք միլիոնանոց երկիր՝ առանց դեպի ծով ելքի: Հայաստանը, թերևս, աշխարհի ամենաբուռն տարածաշրջանն է, սահմանակից է Թուրքիային, Ադրբեջանին, Վրաստանին և Իրանին, համագործակցում է Ռուսաստանի հետ ինչպես առևտրային, այնպես էլ ռազմական ոլորտներում։ ԱՄՆ-ը շահեր ունի նշված բոլոր երկրներում, և Հայաստանը ուշադրության կենտրոնում է որպես ամերիկյան նպատակներն առաջ մղելու պոտենցիալ հզոր լծակ», - բացատրել է ամերիկացի փորձագետ, Թրումենի ազգային քաղաքականության կենտրոնի աշխատակից Դենիել Գեյնորը։
Դեռ Երևանում ամերիկյան դեսպանատան նոր համալիրի բացման ժամանակ քչերն էին կասկածում, որ դա ոչ այնքան դիվանագիտական առաքելություն է, որքան ռազմական հետախուզության կենտրոն։ Հայաստանում ԱՄՆ-ի համար հատուկ գաղտնիքներ չկան, ինչը նշանակում է, որ դիվանագիտական ծածկույթի տակ գտնվող հետախուզական կենտրոնը նախատեսված է ողջ տարածաշրջանի համար։ Ըստ երևույթին, այնտեղից նաև մերձակա պետությունների ռադիոհետախուզություն է իրականացվում: Ամերիկացի գրող Չալմերս Ջոնսոնն իր «Աշխարհի վրա գտնվող ռազմական բազաների ամերիկյան կայսրությունը» հոդվածում գրում է, որ ԱՄՆ-ը ճնշում է գործադրում ամբողջ աշխարհի վրա ռազմական ուժի միջոցով։ «Մեր կայազորները ցրված են ամբողջ մոլորակով մեկ։ Ամերիկյան մշտական բազաների ընդարձակ ցանցը, որն ընդգրկում է բոլոր մայրցամաքները, բացառությամբ Անտարկտիդայի, ներկայացնում է կայսրության նոր ձև՝ ռազմական բազաների կայսրություն», - նշել է Ջոնսոնը:
Աշխարհում ամերիկյան այլ դիվանագիտական առաքելությունների ոլորտում գործերը պակաս հետաքրքիր չեն։ ԱՄՆ-ն ձգտում է կառուցել ամենամեծ դեսպանատները մոլորակի տարբեր մասերում, և դրանք կարող են վերածվել գաղտնի ամրացված օբյեկտի այն պահին, երբ Վաշինգտոնին դա պետք է։ Ջոնսոնը կարծում է, թե պատահական չէ, որ ԱՄՆ-ն ամենամեծ դեսպանատներն ունի այն երկրներում, որոնք դեռևս ԵՄ-ի և ՆԱՏՕ-ի անդամ չեն, բայց գտնվում են ռազմավարական կարևոր տարածաշրջաններում: Այսպիսով, կարելի է հիշել Բաղդադում արդեն հիշատակված ԱՄՆ դեսպանատունը։ Դա իսկական ամրոց է։ Իրաքն ու Հայաստանը բացառություն չեն։ Այսպիսով, 2012 թվականին Ուկրաինայում էր բացվել ԱՄՆ «նոր սերնդի» դեսպանատունը։ Եվ, այնուամենայնիվ, ինչո՞ւ Հայաստանը։
Մոսկվայի պետական համալսարանի գլոբալ գործընթացների ֆակուլտետի պրոֆեսոր Ալեքսանդր Սողոմոնյանի կարծիքով, Վաշինգտոնի և համաշխարհային էլիտայի նման ուշադրությունը միանգամայն հասկանալի է։ Միայն Հայաստանում է մնացել ռուսական ռազմաբազա, և, իհարկե, Արևմուտքում, ԱՄՆում քչերն են գոհ այդ իրավիճակից։ Դանիել Գեյնորը կարծում է, որ ԱՄՆ-ը ձգտում է Հայաստանին դարձնել ավելի ուժեղ դաշնակից տարածաշրջանում։ «Հայաստանը ունի ռազմական համագործակցություն Ռուսաստանի հետ, բայց, միևնույն ժամանակ, ցանկանում է տնտեսական մուտք դեպի Արևմուտք։ Մինչ վերջերս նա ուներ երկու լավագույն ընկեր՝ Ռուսաստանը և Իրանը, երկուսն էլ ԱՄՆ-ի թշնամիներն են։ ԱՄՆ-ի համար Հայաստանը չունի ոսկի, նավթ, գազ կամ թանկարժեք քարեր, սակայն ունի այլ օգտակար բան՝ ռազմավարական դիրք աշխարհի կարևոր և պոտենցիալ ամենավտանգավոր տարածաշրջանում»,- ասել է նա։ Այսինքն, տնտեսական և դիվանագիտական խթանների միջոցով ԱՄՆ-ը փորձում է Հայաստանին դարձնել դաշնակից, որպեսզի նա դեր խաղա Իրանի մեկուսացման գործում և դառնա Թեհրանի վրա ճնշում գործադրելու միջոց։ Դե, իհարկե, նա նաև Ռուսաստանի վրա ճնշում գործադրելու միջոց է։
Մանրամասները՝ «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում
