Աշխարհաքաղաքական որոշ գործընթացներ ավելի հեշտ է սկսել, քան դադարեցնել. ԱՄՆ-ը խորապես թքած ունի. «Փաստ»
«Փաստ» օրաթերթը գրում է.
sibkray.ru–ն «Փաշինյանի օրոք Հայաստանը կարող է դադարել գոյություն ունենալ որպես պետություն» վերնագրով հոդվածում գրում է, որ Փաշինյանը մեկնել է ԱՄՆ բարեկամություն փնտրելու, իսկ նրա բացակայությամբ Հայաստանի խորհրդարանը վավերացրել է երկու փաստաթուղթ, որոնք իրենց տրամաբանությամբ պետք է դուր գան Վաշինգտոնին։ Սակայն ԱՄՆ-ը խորապես թքած ունի Հայաստանի խորհրդարանի, Փաշինյանի կամ Հայաստանի վրա: Եթե այն անհետանա մոլորակի քարտեզից, ոչ ոք չի էլ նկատի։
Հայաստանի ու ԱՄՆ-ի միջև հունվարի 14-ին ստորագրված համաձայնագիրը հավանության է արժանացել Հայաստանի Ազգային ժողովի կողմից։ «Հայաստանի և Միացյալ Նահանգների կառավարությունների միջև մաքսային մարմինների փոխադարձ աջակցության մասին» վավերացված համաձայնագիրը (դե ֆակտո ուժի մեջ է 2024 թվականի ամռանը) օրինականացնում է ամերիկյան կողմին մաքսային տեսանելի գործարքների վերաբերյալ տեղեկատվություն տրամադրելը։ Բացի այդ, ԱՄՆ-ը Հայաստանի մաքսային կոմիտեին տրամադրել է համակարգիչներ և բեռների հաշվառման ու մոնիտորինգի համար նախատեսված հատուկ ծրագրակազմ, որն արդեն իսկ տեղադրվում է Վրաստանի և Իրանի հետ սահմանին, ինչպես նաև «Զվարթնոց» օդանավակայանում։
Նույն օրը վերջնականապես ընդունվել են նաև «Երկակի նշանակության ապրանքների արտահանման վերահսկողության, Հայաստանի Հանրապետության տարածքով դրանց տարանցման, տեղեկատվության փոխանցման և երկակի նշանակության մտավոր գործունեության արդյունքների մասին» օրենքում փոփոխությունները։ Այդ օրենքը Հայաստանի կառավարությանը լրացուցիչ լիազորություններ է տալիս ոչ միայն ապրանքները վերահսկել, այլ նաև դրանց հատկությունների և դրանց հետ գործարքների մանրամասների մասին տեղեկատվությունը կառավարել:
Հասկանալի է, որ այդ ամենն ուղղված է Իրանի և Ռուսաստանի հետ բոլոր առևտրային գործողությունները վերահսկողության տակ դնելուն։ Եվ եթե Հայաստանն այժմ ԱՄՆ-ի, ԵՄ-ի կողմից Ռուսաստանի հանդեպ սահմանված պատժամիջոցների տարանցման կետ է, ապա համաձայնագրերի ուժի մեջ մտնելուց հետո այդ «կրպակը» կփակվի։ Եվ դա՝ չնայած նրան, որ Հայաստանի տնտեսության ողջ «աճը» պայմանավորված է միայն դրանով։ ԱՄՆ-ը և ԵՄ-ն միասին չեն հասնում ԵԱՏՄ երկրների, հիմնականում Ռուսաստանի հետ Հայաստանի արտաքին առևտրաշրջանառության ծավալի անգամ կեսին։ Այսպես, անցած տարվա 11 ամիսների ընթացքում Հայաստանը ԱՄՆ-ի հետ ընդամենը 381,1 մլն դոլարի առևտուր է իրականացրել՝ գրանցելով 39,2 % անկում։ Եվրոպայի հետ Հայաստանի ապրանքաշրջանառությունը կազմել է ընդամենը 2,1 մլրդ դոլար՝ 14,1 % անկումով, մինչդեռ ԵԱՏՄի հետ, իսկ գործնականում՝ Ռուսաստանի հետ, շրջանառությունը կազմել է գրեթե 12 մլրդ դոլար՝ 68,3 % աճով։ Modex-ի ուսումնասիրության համաձայն, հայկական բանկերի զուտ շահույթը 2024 թվականին կազմել է 912 մլն դոլար՝ 49 %-ով գերազանցելով նախորդ տարվա ցուցանիշը։ Այդ տպավորիչ արդյունքը պայմանավորված է բացառապես ռուսուկրաինական ռազմական գործողությունների արդյունքում ստեղծված առևտրի «ռազմավարական պատուհանով»։
Համաձայնագրերի ստորագրմամբ Հայաստանն ընտրել է Ռուսաստանի և Իրանի հետ առճակատման ճանապարհը։ Անհնար է բացառել նաև հարևանների հետ հարաբերությունների ամբողջական խզումը, որը կավարտվի Հայաստանի՝ որպես պետության անհետացումով։ Դրան ուղղված առաջին քայլերն արդեն արված են։ Հաջորդ շաբաթ Հայաստան կուղարկվի ԱՄՆ սահմանային անվտանգության հատուկ խումբ։
Հայ-ադրբեջանական հակամարտության հերթական փուլի սպառնալիքի ֆոնին Փաշինյանը համառորեն ամերիկացիներին քարշ է տալիս դեպի Հարավային Կովկաս, այդ թվում՝ Իրանի հետ սահման։ Եվրոպական դիտորդական առաքելությունը, որը գործում է ԵՄ-ի հետ համաձայնագրով, նույնպես ձգտում է նույն նպատակներին: Փաստորեն, Փաշինյանի նոր գործընկերները հետախուզություն են իրականացնում Իրանի հետ սահմանին: Թե Թեհրանն ինչպես կարձագանքի դրան՝ հաշվի առնելով այն, որ ռուս սահմանապահները լքել են հայիրանական սահմանը, բաց հարց է։
Միաժամանակ Հայաստանը բացում է իր սահմանները Թուրքիայի հետ, որտեղից երկիր պետք է մտնի ամերիկյան հեղուկ գազը, որը պետք է փոխարինի ռուսական գազին։ Ի դեպ, Հայաստանի համար ներկայիս գազի գինը 1000 խմ-ի համար կազմում է 165 ԱՄՆ դոլար, մինչդեռ Եվրոպայում գազի արժեքը հասել է 554 դոլարի։ Փաշինյանն անում է ամեն ինչ ռուսական բիզնեսը երկրից դուրս մղելու և այն թուրքական բիզնեսով ակտիվորեն փոխարինելու համար։
Դե, հիմա էլ՝ Թրամփի՝ պաշտոնը ստանձնելուց և միջազգային ասպարեզում նրա առաջին քայլերից հետո, կարելի է ենթադրել, թե ինչպես կվարվեն ԱՄՆ ամենամոտ գործընկերները։ Մերձավոր Արևելքում Իսրայելին իրավունք է տրվել վերցնել ցանկացած տարածք և վերաբնակեցնել (ոչնչացնել) միլիոնավոր արաբների։ Իսկ ինչո՞ւ պետք է Վաշինգտոնը դատապարտի, օրինակ՝ Թուրքիային և, ամենայն հավանականությամբ, Ադրբեջանին, եթե վերջիններս ցանկանում են, ասենք, կտրել «Զանգեզուրի միջանցքը», կամ նույնիսկ վերադարձնել Օսմանյան կայսրության կամ Մեծ Թուրանի «նախնյաց հողերը» ։
Եվ ամենակարևորը՝ ո՞վ կպաշտպանի դժբախտ Հայաստանին, եթե մինչ այդ նա վերջնականապես բախվի իր հարևանների՝ Իրանի և Ռուսաստանի հետ, որոնցից էլ կախված է նրա ֆիզիկական գոյությունը։ Բայց Փաշինյանը շարունակում է կատարել օրեցօր գնալով ավելի լկտիացող Ադրբեջանի բացարձակապես բոլոր քմահաճույքներն ու ցանկությունները։ Փաշինյանի մերձավոր շրջապատում ավելի ու ավելի են բարձրանում Ռուսաստանի հետ հարաբերություններում լարվածության ֆոնին ԵՄ-ի և ԱՄՆ-ի հետ հետագա մերձեցման անհնարինության և ժամանակավրեպ լինելու մասին ձայները։ Դրա հետ էր կապված նաև արտգործնախարար Միրզոյանի վերջին այցը Մոսկվա՝ որպես հենց այդ լարվածությունը փոքրինչ թուլացնելու փորձ։ Բայց հայոց սահմաններին ամերիկացի կոմանդոսների ծանր քայլերը վկայում են այն մասին, որ աշխարհաքաղաքական որոշ գործընթացներ ավելի հեշտ է սկսել, քան դադարեցնել։
Մանրամասները՝ «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում
