Արվեստի հնագույն տեսակներից մեկը, որ գալիս է վաղնջական ժամանակներից. «Փաստ»
«Փաստ» օրաթերթը գրում է.
Դժվար է պատկերացնել որևէ խնջույք, տոնահանդես, որն անցնի առանց պարի: Պարն արվեստի ձև է, որն արտահայտվում է մարմնի ռիթմիկ շարժումների միջոցով։ Պարն անբաժան է երաժշտությունից և կատարվում է վերջինիս ուղեկցությամբ։ Պարային ռիթմիկ շարժումները սովորաբար որոշակի դասավորություն են ունենում՝ ստեղծելով կոմպոզիցիա։ Պարի ծագման պատմությունը սկսվել է հին ժամանակներից։ Այն արտահայտում էր վաղնջական ժամանակներում մարդու հոգում ծնունդ առած պահանջմունքը՝ մյուս մարդկանց հաղորդելու իր ցնծությունը, վիշտը և հոգին համակած այլ հույզեր՝ իր մարմնի շարժումների միջոցով: Ի հաստատումն ասվածի՝ կարելի է նշել, որ նման գործողության առաջին պատկերները կան անգամ մ.թ.ա. 6-8-րդ դարերի ժայռապատկերներում։
Հարկ է նշել, որ ի սկզբանե պարը հեռու էր ժամանցային և մշակութային բնույթ ունենալուց։ Դա հաղորդակցության, ինքնարտահայտման, կրթության, նույնիսկ զանգվածային ազդեցության միջոց էր։ Հնում մարդիկ բոլոր կարևոր իրադարձությունները (ծնունդ, մահ, սեր, պատերազմ, որս և այլն) արտահայտում էին ծիսական պարերով, որոնք հաճախ կրկնօրինակում էին տարբեր կենդանիների սովորություններն ու շարժումները։ Նման խորեոգրաֆիկ ստեղծագործությունների սյուժեները հիմնականում կենցաղային բնույթ էին կրում: Դրանց օգնությամբ մարդիկ դիմում էին աստվածներին, արտահայտում իրենց զգացմունքները և բարձրացնում իրենց մարտական ոգին ճակատամարտից կամ որսից առաջ: Նման ծիսական պարերը նպաստում էին ընդհանուր կազմակերպվածությանն ու առավելագույն համախմբվածությանը, ինչը շատ կարևոր էր այն ժամանակներում։
Շատ հաճախ պարերն օգտագործվում էին որպես բավականին հզոր գործիք մարդկանց զանգվածային ազդեցության և ուժեղ մանիպուլ յացիայի համար։ Նման պարերի ամենավառ օրինակներից են շամանների ծիսական ու աֆրիկյան պարերը։ Երաժշտական գործիքների (հիմնականում՝ հարվածային) ռիթմի և պարային շարժումների տեմպի համադրությունը, որը շատ սահուն դառնում էր ավելի բարդ և արագ, շատ ուժեղ ազդեցություն էր գործում այդ ծեսի մասնակիցների վրա: Նման խորեոգրաֆիկ կոմպոզիցիաները օգտագործվում էին մարդկանց տրանս վիճակի մեջ դնելու համար, որպեսզի հասնեն որոշակի ազդեցության և հատկապես զանգվածային հանգստի:
Մարդկության զարգացմանը զուգընթաց՝ զարգացել է պարը, քանի որ այն կյանքի անբաժան մասն էր: Հասարակություն և մշակույթ հասկացությունների հասունացման հետ մեկտեղ շարժումների ամբողջությունը ձեռք է բերել «ձև», հասկացություն և լցվել իմաստով ու ներդաշնակությամբ, այսինքն՝ դարձել պար իր ժամանակակից իմաստով։
Յուրաքանչյուր մշակույթ ուներ պարի իր հայեցակարգը, իր նպատակն ու բովանդակությունը: Օրինակ՝ ճապոնացի և չինացի ժողովուրդների խորեոգրաֆիկ ստեղծագործություններն առանձնանում էին իրենց նրբագեղությամբ և հատուկ ռիթմով, յուրաքանչյուր շարժում ուներ իր իմաստային նշանակությունը, իսկ պարն ընդհանրապես կարելի էր համեմատել հիերոգլիֆներ գրելու արվեստի հետ։ Եվրոպայում պարերն ունեին կոմպոզիցիոն բնույթ և մարմնավորում էին մենակատարի և անսամբլի շարժումների ներդաշնակ, անբաժանելի համադրությունը։ Ի տարբերություն ինդոնեզական խորեոգրաֆիայի, որը հիմնված էր ֆիքսված խիստ քայլերի վրա, հնդկական պարարվեստը լցված էր սահուն շարժումներով, որոնք արտահայտում էին տրամադրություն և տարբեր զգացողություններ։ Հարկ է նշել, որ հնդկական պարերն են համարվում ամենահինը։ Ըստ հինդուական լեգենդի, Շիվա աստվածը, կատարելով գեղեցիկ պար, ընդհանուր քաոսից ստեղծեց Տիեզերքը։
Իսկ ժամանակակից պարերի պատմությունը սկսվել է 50-ական թվականներին ռոքն-ռոլի ի հայտ գալով։ Այդ տեսակի պարը իսկական հեղափոխություն էր հասարակության մեջ։ Իր արտաքինով փոխվել էին երիտասարդների հագուկապը, վարքագիծը և նույնիսկ բարոյական սկզբունքները։ Ռոքնռոլը երաժշտության համադրություն էր, որը միահյուսում էր եվրոպական և աֆրիկյան մոտիվները, պարային շարժումները, որոնք ցույց են տալիս որոշակի ագրեսիվություն, բարդ պահումները և անգամ անփույթ վերաբերմունքը զուգընկերոջ նկատմամբ։
Շատերը խորեոգրաֆիայի այդ տեսակը համարում էին արատավոր և անընդունելի պարկեշտ մարդկանց համար։ Բայց, չնայած դրան, ռոքն-ռոլը լավ խթան հաղորդեց հսկայական թվով պարերի նոր տեսակների առաջացման ու զարգացման համար, որոնք այսօր էլ շատ տարածված են ամբողջ աշխարհով մեկ:
Հայկական ազգային պարը սկիզբ է առել դեռևս նախաքրիստոնեական ժամանակաշրջանում՝ Հայկական լեռնաշխարհի տարածքում: Այն առաջացման պահից իսկ արտահայտել է ժողովրդի կենցաղը, մտածողությունն ու վերաբերմունքը կյաքի և բնության հանդեպ:
Հայկական ավանդույթների և հատկապես պարի մասին առաջինը խոսել է Պլուտարքոսը: Նա վկայում էր, որ մ.թ.ա 1-ին դարում հայերը ամֆիթատրոն են կառուցել՝ կատարելով բեմական ներկայացումներ և պարեր: Այդ ժամանակ պարողները բաժանվել են ըստ սեռի և տարիքի, և հանդես էին գալիս առանձին: Ամեն ինչ կախված էր տոնից, ծեսից կամ պաշտամունքի առարկայից:
Սերնդեսերունդ փոխանցվելուց և որոշակի փոփոխությունների արժանանալուց հետո հայկական պարը, միևնույնն է, պահպանել է իր հիմքում ընկած և միայն իրեն հատուկ շարժական, կառուցվածքային և երաժշտական առանձնահատկությունները:
Մանրամասները՝ «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում
