Քրեական գործ Ամենայն Հայոց Կաթողիկոսի դեմ. քաղաքական և հասարակական արձագանքները
Հայաստանի ներքաղաքական կյանքում լարվածություն է առաջացրել այն փաստը, որ Ամենայն Հայոց Կաթողիկոսի նկատմամբ հարուցվել է քրեական գործ և կիրառվել է երկրից չհեռանալու սահմանափակում։ Տեղի ունեցածը լայն քննարկումների առիթ է դարձել թե քաղաքական, թե հասարակական շրջանակներում՝ արժանանալով կոշտ գնահատականների։
«Մեր ձևով» շարժման համակարգող Նարեկ Կարապետյանը տեղի ունեցածը բնորոշել է որպես աննախադեպ քայլ։ Նրա խոսքով՝ երեկ վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը, անդրադառնալով եկեղեցուն, հիշատակել է տասնյոթերորդ դարը և պատմիչ Առաքել Դավրիժեցուն՝ նշելով, որ պատմական զուգահեռներ կան։ Կարապետյանը համաձայնել է այդ դիտարկման հետ, սակայն ներկայացրել իր մեկնաբանությունը։
«Դավրիժեցին գրել է ազգությամբ հայ ոմն Նիկոլ Թորոսովիչի մասին, ով դուրս էր եկել Հայ Առաքելական Եկեղեցու և Կաթողիկոսի դեմ, ցանկանում էր փոխել հայերի պատարագը լատինականի և պառակտում էր հայությունը։ Լեհաստանի հարյուր հիսուն հազար անդամ ունեցող հայ համայնքը, նրան հավատալով, փոխեց պատարագի լեզուն և ընդամենը երկու սերունդ հետո համայնքը ձուլվեց ու վերացավ։ Պատմիչը Նիկոլ Թորոսովիչին կոչել է սեփական ազգի դեմ դավեր նյութող։ Հետաքրքիր է՝ Փաշինյանը լավ է կարդացել Դավրիժեցու այս պատմությունը», – հայտարարել է Կարապետյանը։
Նրա գնահատմամբ՝ եկեղեցու և պետության հարաբերություններում ստեղծված իրավիճակը վտանգավոր է ազգային ինքնության տեսանկյունից և կարող է խորացնել հասարակական բևեռացումը։
Սահմանադրագետ, «Մեր ձևով» շարժման անդամ Գոհար Մելոյանը նույնպես արձագանքել է կատարվածին՝ այն ներկայացնելով որպես բացառիկ դեպք ժամանակակից պատմության մեջ։ Նրա խոսքով՝ Հայաստանը հնագույն ինստիտուցիոնալ կառույց ունեցող երկիր է՝ տասնյոթ հարյուր տարվա պատմություն ունեցող Հայաստանյայց Առաքելական Սուրբ Եկեղեցով, որի առաքելությունն է հայ ժողովրդի հոգևոր կյանքի և ազգային ինքնության պահպանումը։
Մելոյանը նշել է, որ ժամանակակից պատմության մեջ չի հիշվում այլ պետություն, որտեղ ազգային եկեղեցու առաջնորդի նկատմամբ հարուցված լիներ քրեական հետապնդում և կիրառված լիներ խափանման միջոց։ Նրա համոզմամբ՝ այս քայլը հարցեր է առաջացնում պետության և եկեղեցու հարաբերությունների սահմանադրական սկզբունքների պահպանման վերաբերյալ։ Նա իր խոսքն ավարտել է Ամենայն Հայոց Հովվապետին առողջություն և անկոտրում կամք մաղթելով։
Իր հերթին, «Ուժեղ Հայաստան» կուսակցության անդամ Հայկ Իգնատյանը հրապարակային գրառմամբ հարցադրել է՝ արդյոք Կաթողիկոսի նկատմամբ քրեական հետապնդում նախաձեռնած անձինք գիտակցում են իրենց գործողությունների բարոյական և պատմական հետևանքները։ Նրա կարծիքով՝ ապագա սերունդները գնահատական են տալու այս իրադարձություններին, և դեռ ուշ չէ վերանայել որոշումները։
Տեղի ունեցածը հասարակական լայն արձագանք է առաջացրել նաև սոցիալական հարթակներում, որտեղ հնչում են թե աջակցող, թե քննադատական տեսակետներ։ Մասնագետների մի մասը շեշտում է իրավական գործընթացների անհրաժեշտությունը՝ անկախ անձի կարգավիճակից, մյուսները՝ ազգային և հոգևոր ինստիտուտների առանձնահատուկ դերի մասին։
Հարցը, սակայն, դուրս է միայն իրավական հարթությունից և վերածվում է արժեքային ու քաղաքական քննարկման։ Արդյոք եկեղեցու առաջնորդի նկատմամբ կիրառված քայլերը տեղավորվո՞ւմ են ժողովրդավարական չափանիշների և իրավական պետության սկզբունքների շրջանակում, թե՞ դրանք ընկալվելու են որպես քաղաքական ճնշման դրսևորում՝ այս հարցի շուրջ բանավեճը դեռ շարունակվելու է։ Միևնույն ժամանակ ակնհայտ է, որ ստեղծված իրավիճակը խորացնում է պետություն–եկեղեցի հարաբերությունների շուրջ առանց այդ էլ լարված մթնոլորտը և առաջիկայում կարող է դառնալ ներքաղաքական օրակարգի կարևոր թեմաներից մեկը։
