Փակերից ևս մեկը. արվեստի՞, թե՞ գործարարության և քաղաքականության ակումբ. «Փաստ»

 «Փաստ» օրաթերթը գրում է.

 Բոհեմական ակումբը՝ Bohemian Club-ը ԱՄՆ-ի փակ անդամակցությամբ ամենահայտնի մասնավոր ակումբներից է։ Այն ստեղծվել է 1872 թվականին Սան Ֆրանցիսկոյում։ Սկզբնական գաղափարը մշակութային և սոցիալական միջավայր ստեղծելն էր արվեստագետների ու լրագրողների համար՝ գրականության, երաժշտության, թատրոնի և ընկերական շփումների շուրջ։ 19-րդ դարի ընթացքում ակումբը աստիճանաբար դարձավ ավելի լայն սոցիալական շրջանակ ունեցող կառույց։ Դրա անդամների թվում սկսեցին հայտնվել ոչ միայն արվեստագետներ, այլ նաև ֆինանսիստներ, գործարարներ և պետական գործիչներ։

Ակումբի հետ ամենից շատ կապվող վայրը Bohemian Grove-ն է՝ Կալիֆոռնիայի Սոնոմա շրջանում գտնվող մեծ մասնավոր տարածք հին կարմրածառերի անտառներով։ Այնտեղ անցկացվում է ակումբի ամենահայտնի տարեկան հավաքը՝ Ամառային բազմօրյա հավաքը (midsummer encampment)։ Մասնակցում են ինչպես ակումբի անդամները, այնպես էլ նրանց հրավիրած հյուրերը։ Հավաքի ժամանակ ամենահայտնի ավանդույթներից մեկը «Cremation of Care» կոչվող թատերական արարողությունն է։ Այն ունի խորհրդանշական բնույթ և կապված է առօրյա հոգսերից ժամանակավորապես ազատվելու գաղափարի հետ։ Հայազգի քանդակագործ Հայկ Պատիկյանը, որը երկու անգամ եղել է ակումբի նախագահ, 1920-ականներին նախագծել է հայտնի Owl Shrine-ը, որը հետագայում դարձել է Grove-ի «Cremation of Care» արարողության կենտրոնական դեկորներից մեկը։ Այս արարողությունը հատկապես մեծ հետաքրքրություն է առաջացրել այն պատճառով, որ Grove-ի գործունեության մեծ մասը փակ է հանրության համար։ Այդ պատճառով էլ դրա շուրջ ձևավորվել են բազմաթիվ դավադրության տեսություններ։ Կարևոր է տարբերակել երկու հանգամանք. բուն արարողության փաստը հաստատված է, իսկ դրա շուրջ տարածվող այն մեկնաբանությունները, թե այն հանդիսանում է գաղտնի կրոնական կամ քաղաքական ծես, արդեն առանձին պնդումներ են, որոնց վերաբերյալ ապացույցների մակարդակը տարբեր է։

 Bohemian Club-ի հայտնի կարգախոսն է «Weaving spiders come not here», որը սովորաբար մեկնաբանվում է որպես հիշեցում, որ ակումբի հավաքների ժամանակ արտաքին գործնական շահերը և բիզնես բանակցությունները պետք է դուրս մնան հավաքի շրջանակից։ Այնուամենայնիվ, պատմական աղբյուրներում նշվում է, որ Grove-ում տարբեր ժամանակներում տեղի են ունեցել նաև գործարար և քաղաքական շփումներ։ Bohemian Grove-ի պատմության հետ կապվել են բազմաթիվ բարձրակարգ քաղաքական գործիչներ, այդ թվում՝ ԱՄՆ նախագահներ։ Օրինակ Դուայթ Էյզենհաուերի նախագահական արխիվում պահպանվել են Bohemian Grove-ի հրավերների և անդամակցության վերաբերյալ փաստաթղթեր։ Ակումբը չի հրապարակում ներկա պահին իր անդամների կամ հյուրերի ամբողջական ցուցակը։ Այդ պատճառով էլ համացանցում շրջանառվող ցուցակներին պետք է վերաբերվել զգուշությամբ։ Պատմական անդամների մասին, սակայն, կան արխիվային փաստաթղթեր և կենսագրական աղբյուրներ։

 Bohemian Club-ը հիմա էլ շարունակում է գործել։ Այն մասնավոր ակումբ է, իսկ Bohemian Grove-ը շարունակում է օգտագործվել ակումբի անդամների ու հրավիրված հյուրերի հավաքների համար։ Անդամակցությունը հանրային բաց գրանցմամբ չէ։ Նոր անդամների ներգրավումը կապված է գործող անդամների հետ հարաբերությունների, առաջարկության և ներքին ընթացակարգերի հետ։

 Հայաստանում Bohemian Club-ի պաշտոնական մասնաճյուղ կամ հաստատված առանձին կառույցի մասին վստահելի հրապարակային տվյալ չկա։ Սա տրամաբանական է նաև կազմակերպության կառուցվածքի տեսանկյունից. Bohemian Club-ը միջազգային մասնաճյուղերի ցանց չէ, այլ Սան Ֆրանցիսկոյում ձևավորված մասնավոր ակումբ, սակայն կան շատ հետաքրքիր փաստեր։ Հայազգի ամերիկացի քանդակագործ Հայկ Պատիկյանը եղել է Bohemian Club-ի անդամ և, ինչպես նշեցինք, երկու անգամ զբաղեցրել է ակումբի նախագահի պաշտոնը։

ԿԱՄՈ ԽԱՉԻԿՅԱՆ

Մանրամասները՝ «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում