Հնդկաստանից՝ Հայաստան. սեղանի խաղերի թագուհու պատմությունը

Երևի թե աշխարհի ամենահայտնի և հասանելի սեղանի խաղը շախմատն է: Սեղանի խաղերի շարքում շախմատն առաջինն է, որին պաշտոնապես տրվել է սպորտային խաղի կարգավիճակ: Ընդ որում, ներկայումս շախմատը չի սահմանափակվում միայն այդ խաղի սիրահարների զբաղմունք լինելով. այն այսօր հայտնի է նաև պրոֆեսիոնալ բազմաթիվ մրցաշարերով, որտեղ շրջանառվում են հսկայական գումարներ: 

Եվրոպական երկրները, Ասիան և Արևելքը իրենց ներդրումն են ունեցել շախմատի զարգացման պատմության մեջ: Խաղն առաջին անգամ հայտնվել է Հնդկաստանում որպես ռազմական գործողությունների ուսուցման ռազմավարության և մարտավարության մեթոդ:

 Ըստ մի հին լեգենդի, Սեսսա անունով հնդիկ մաթեմատիկոսը խաղը ներկայացրել է հարուստ ռաջային, որին այն շատ է դուր եկել, և իր երախտագիտությունը հայտնելու համար նա խոստացել է Սեսսային վճարել այնքան, ինչքան ցանկանա: 

Զարմանալի է, բայց մաթեմատիկոսը ընտրել է վարձատրություն բրնձի կամ ցորենի հատիկների տեսքով: Սեսսան ասել է, որ կվերցնի այնքան հատիկ, որքան կտեղավորվի շախմատի տախտակի վրա, բայց Ռաջան տախտակի առաջին վանդակին պետք է դնի մեկ հատիկ, իսկ հաջորդ վանդակին դրանից երկու անգամ ավելի և այդպես շարունակ: 

Փաստորեն մաթեմատիկոսի ուղեղը լավ է աշխատել, քանի որ այդ սկզբունքով շախմատի տախտակին դրված հատիկների ընդհանուր քաշը կազմում է գրեթե 1,2 տրիլիոն տոննա: Պարզ է, որ նույնիսկ հարուստ ռաջան ի վիճակի չէր վճարել նման գին, և նա ստիպված դրժել է տված խոստումը: Շախմատը զգալիորեն փոխակերպվել է՝ հայտնվելով Արևելքում:

 Փոփոխություններ տեղի են ունեցել շախմատի խաղաքարերի տեսքի մեջ, արդյունքում շախմատի քարերը դարձել են ներկայիս աբստրակտ քարերի նման: Շախմատի խաղաքարերի պարզեցման շնորհիվ դրանց արտադրությունը ավելի քիչ ժամանակ և աշխատուժ է պահանջել, հետևաբար շախմատը էժանացել է: Արդյունքում շախմատ խաղալը դադարել է լինել ռազմավարական վարժանք ազնվականների համար և հասանելի է դարձել հասարակ մարդկանց: 

Այդ ժամանակվանից շախմատը դարձել է ստանդարտ սեղանի խաղ: Եվրոպայում շախմատի տարածումն ու ներդրումը անցել է փշոտ ուղիով: Խաղն անմիջապես արգելվել է եկեղեցու կողմից: Բայց դա միայն ավելի մեծ հետաքրքրություն է առաջացրել շարքային քաղաքացիների և ֆեոդալների մոտ: Որպես արդյունք՝ շախմատն արդեն 15-րդ դարում աշխարհի ամենատարածված և հայտնի խաղն է դարձել: 

Շախմատն իր զարգացման ընթացքում փոխվում է անընդհատ: Մշակվում են նոր կանոններ, հայտնվում են նոր ռազմավարական հնարքներ և քայլեր: Ներկայումս յուրաքանչյուրը կարող է բացարձակապես հանգիստ շախմատ խաղալ տանը համակարգչով կամ համացանցով: 

Անցկացվում է նույնիսկ առցանց շախմատի միջազգային մրցաշար: Իսկ շախմատի պատմությունը դեռ չի ավարտվել, քանի որ այդ խաղի սիրահարների և երկրպագուների պրպտուն մտքերը անպայման կներկայացնեն նոր և հետաքրքիր նորարարություններ: Հայաստանում շախմատը հայտնի է դեռ վաղ միջնադարից: Այն երբեմն անվանում են նաև ճատրակ: Հովսեփ Օրբելին և Կամիլլա Տրևերը պնդում են, որ Հայաստանում շախմատը հայտնի է դեռևս 9-րդ դարից, երբ Հայաստանը արաբական տիրապետության տակ էր: 

Ըստ նրանց՝ շախմատը Հայաստան են բերել արաբները Հնդկաստանից: 1967 թվականին կատարված հնագիտական աշխատանքների ժամանակ միջնադարյան Հայաստանի մայրաքաղաք Դվինում հայտնաբերվել են շախմատի խաղաքարեր: Շախմատի մասին հիշատակումներ կան Երևանի Մեսրոպ Մաշտոցի անվան Մատենադարանում պահվող 1100-1200-ականների հայերեն ձեռագրերում, ներառյալ 13-րդ դարի Վարդան Արևելցու ձեռագիրը։ 

Սակայն շախմատը մեր երկրում առավել լայն ճանաչում է ստացել ԽՍՀՄ տարիներին: Այսօր էլ մոտ երեք միլիոն բնակչությամբ Հայաստանը համարվում է աշխարհի ամենաուժեղ շախմատային երկրներից մեկը: Հայաստանն աշխարհում մեկ շնչի հաշվով ամենաշատ գրոսմայստերներ ունեցող երկրներից է:

Արգամ Աբրահամյանը 4.միլիոն ՀՀ դրամ ֆինանսական աջակցություն է տրամադրել Արտաշատի բժշկական կենտրոնին ՊԱՏՄՈՒԹՅԱՆ ԱՅՍ ՕՐԸ (8 ԱՊՐԻԼԻ). Օդագ­նա­ցու­թյան մի­ջազ­գա­յին փա­ռա­տոն՝ ջա­զա­յին և դա­սա­կան երաժշ­տու­թյան լա­վա­գույն կա­տա­րում­նե­րի ներ­քո Գյումրիում հազարավոր ընտանիքներ «Գ.Ծառուկյան» հիմնադրամից ստացել են սննդով լի կապոցներ Ասված է, արված է.անվ­ճար դի­մակ­ներ՝ հայ ըն­տա­նի­քի կող­մից Ազա­տազրկումը չպետք է մար­դու հա­մար վե­րած­վի մա­հա­պատ­ժի. Հա­յաս­տա­նում կա­լա­նա­վոր­ման պայ­ման­նե­րը եր­բեք չեն եղել ադեկ­վատ Քննարկ­վում է կա­ռա­վա­րու­թյան և նա­խա­րա­րա­կան կո­մի­տե­նե­րի նիստերը հե­ռա­վար անց­կաց­նե­լու հնա­րա­վո­րու­թյու­նը. «Փաստ» «Գյու­ղատն­տե­սու­թյու­նը բա­րե­փո­խում­նե­րի և նոր տեխ­նո­լո­գի­ա­նե­րով զին­ման անհ­րա­ժեշ­տու­թյուն ունի». «Փաստ» Արթուր Վանեցյանը մտահոգ է ոչ միայն այսօրվա, այլև՝ ապագայի համար «Հատ­վա­ծա­յին որո­շում­ներ են կա­յաց­վում, ինչն անվս­տա­հու­թյան որո­շա­կի աճի է հան­գեց­նում». «Փաստ» Կարևորը սրտացավ վերաբերմունքն է և ուշադրությունը Թե­մա­յին հա­ճախ են անդ­րա­դառ­նում այն դեպ­քում, երբ իրոք այդ­տեղ խնդիր ունեն. «Փաստ» Տեսականին թեև շատ է, բայց սպառողը գիտի որ ընկերությանը վստահել Վար­կե­րի տրա­մադր­ման նա­խա­ձեռ­նու­թյան բարձր ռիս­կայ­նու­թյու­նը. «Փաստ» «Առա­ջարկ­վող սո­ցի­ա­լա­կան փա­թեթ­ներն ամ­բող­ջա­կան չեն և չեն ընդգր­կում հա­սա­րա­կու­թյան մեծ մա­սին». «Փաստ» Հրավիրում են նաև նրանց, որոնց կարծիքը շրջանցել են. «Փաստ» «Փակուղուց» դուրս գալու ճանապարհներ են փնտրում. «Փաստ» Իշ­խա­նու­թյուն­նե­րի «ցավն» ու տխուր «վար­ժու­թյուն­նե­րը». «Փաստ» Թիվ 151 դպրոցի աշխատակիցը աստիճաններից գլորվել եւ մահացել է. դեպքի առթիվ նյութեր են նախապատրաստվում Xerox-ը եւ Vortran Medical-ը թոքերի արհեստական շնչառության մեկանգամյա օգտագործման սարքեր կարտադրեն Եթե ինչ-որ բան պատահի Ռ․Քոչարյանի հետ, դա կդառնա պետականորեն ծրագրված սպանություն․ Սեւակ Թորոսյան
website by Sargssyan