Ե՞րբ են սկսվել Հայաստանի կենսաբանական անվտանգության համակարգի զավթմանն ուղղված կոնկրետ քայլերը

eadaily.com-ը «Հարցազրույց. Հայաստանը որպես ԱՄՆ-ի կենսաբանական հետախուզության միասնական համակարգ» վերնագրով հոդվածում գրում է, որ EADaily-ին հարցազրույց է անցկացրել անասնաբուժական ծառայության կազմակերպման և զոոնոզ հիվանդությունների նկատմամբ հսկողության միջազգային փորձագետ, «Միասնական առողջություն» (Հայաստան) դաշինքի առաջնորդ Գրիգոր Գրիգորյանի հետ։ 

Ըստ փորձագետի, հետխորհրդային երկրների կենսաբանական անվտանգության ոլորտի զավթումը եղել է առաջին քայլը փաստացի գաղութացման այն ճանապարհին, որը նպատակաուղղված է եվրասիական տարածաշրջանի աշխարհաքաղաքական կենտրոնների, մասնավորապես Ռուսաստանի, Չինաստանի և Իրանի տնտեսական և ռազմական պոտենցիալի թուլացմանը։ 

Ինչ վերաբերում է Հայաստանի կենսաբանական անվտանգության ազգային համակարգին, ապա դրա զավթումը նախապատրաստվել է մանրակրկիտ։ Մինչև 2000 թվականը Հայաստանը փաստացի անդամակցել է բոլոր այն միջազգային պայմանագրերին և կոնվենցիաներին, որոնք նախատեսում են մասսայական ոչնչացման միջոցների (ներառյալ կենսաբանական և քիմիական զենք) ստեղծելուց և տարածելուց հրաժարվելը։ 

Սակայն 1998 թվականին «Նոր հարյուրամյակում ԱՄՆ-ի ազգային անվտանգության» հայեցակարգը ընդունելուց հետո ԱՄՆ-ը սկսել է նոր մոտեցումներ ցուցաբերել ազգային անվտանգության հարցերի նկատմամբ, որոնք արդեն հիմնվել են ոչ թե միջազգային կոնվենցիաների և պայմանագրերի, այլ երկկողմ համաձայնագրերի վրա։ Ըստ տեղեկությունների, 1999 թվականին ԱՄՆ-ի կողմից Հայաստանին առաջարկվել է նման համաձայնագիր կնքել, որը կնքվել է 2000 թվականին և ուժի մեջ է մտել 2002 թվականին։ 

Չնայած այդ համաձայնագիրը եղել է դեկլարատիվ բնույթի, բայց հենց այդ փաստաթուղթն է հանդիսացել այն հենքը, որի շնորհիվ ԱՄՆ-ը «շղթայել» է երկրի ազգային կենսաբանական անվտանգությունը, ապա սկսել դրա զավթումը։ Այն, թե ինչպես է ընթացել այդ զավթումը, գիտեն միայն այն անձինք, որոնք այդ ժամանակ ղեկավարել են երկիրը։ Առաջինը, որ կասկածից դուրս է, այն է, որ մինչև Ռոբերտ Քոչարյանի իշխանության գալը երկրում արդեն գործել է «Epi info» տեղեկատվական ծրագիրը։ Դա ամերիկյան Հիվանդությունների վերահսկման և կանխարգելման կենտրոնի (CDC) վիճակագրական ծրագիրն է, որը ԱՀԿ-ն խորհուրդ է տալիս օգտագործել երկրների համաճարակաբանական տվյալների հավաքագրման և մշակման համար։

 Չճշտված տվյալներով՝ Հայաստանում այդ ծրագիրն սկսել են օգտագործել դեռևս 1994 թվականից։ «Epi Info»-ի ծրագրային ապահովումը իրականացվում է ԱՄՆ-ի Ջորջիա նահանգի Ատլանտա քաղաքից։ 

Հենց այդ ծրագրի ներդրում էլ հանդիսացել է հետխորհրդային երկրներում և մասնավորապես Հայաստանում ԱՄՆ-ի համաճարակաբանական հետախուզության գործունեության սկիզբը և հիմք է ստեղծել այլ նպատակային ծրագրերի քայլ առ քայլ իրականացման համար։ Այնուամենայնիվ, պետք է նշել, որ Ռոբերտ Քոչարյանի նախագահության տարիներին Հայաստանի կենսաբանական անվտանգության համակարգի զավթմանն ուղղված կոնկրետ քայլեր չեն ձեռնարկվել այն պարզ պատճառով, որ երկրի ղեկավարությունը ընդամենը թույլ չի տվել դրա իրականացումը։ Արդյունքում ընդամենն իրականացվել է համակարգի շուրջ «խրամատավորում» և հնարավոր քայլերի իրականացման «շոշափում»։ 2008 թվականին Սերժ Սարգսյանի իշխանության գալուց հետո սկսվել է գործողությունների ակտիվ փուլը։ 

2009 թվականին Հայաստանի արտակարգ իրավիճակների նախարարության և Պենտագոնի միջև կնքվել է «Բիոլոգիական զենքի մշակման ժամանակ օգտագործվող տեխնոլոգիաների, հարուցիչների և գիտելիքների տարածման կանխարգելման հարցում համագործակցության մասին» համաձայնագիրը, և Հայաստանում սկսել է աշխատել «Black&Veatch» ընկերությունը, որը հայտնի է որպես տարբեր հատուկ նախագծերում Պենտագոնի ենթակապալառու։ 

Արդյունքում արդեն 2013 թվականին Հայաստանի կենսաբանական անվտանգության ազգային համակարգը վերածվել է տարածաշրջանում ԱՄՆ-ի կենսաբանական հետախուզության միասնական համակարգի։ Այսինքն, Հայաստանում արտաքին հսկողության տակ են հայտնվել համաճարակաբանական բոլոր հոսքերի տվյալները։ 

Պետական սանիտարահամաճարակաբանական և անասնաբուժասանիտարական ծառայությունները ինտեգրվել են «EIDSS» հիվանդությունների վերահսկման և «PACS» պաթոգենների վերահսկման էլեկտրոնային համակարգերին, ընդ որում, այդ երկուսի ծրագրային ապահովումը համատեղ է «Epi Info»-ի հետ։ 

Ծրագրերի մշակող է հանդիսանում «Black&Veatch» ընկերությունը, որը ծրագրերի լրիվ ներդրումը ավարտել է 2012 թվականի կեսերին։ 2012 թվականի վերջին Նորքի ինֆեկցիոն հիվանդանոցը նույն ընկերությունից ստացել է մարդկանց մոտ սիբիրախտի ախտորոշման նոր ժամանակակից սարքավորումներ, և ընդամենը երկու շաբաթ անց Հայաստանում արձանագրվել են սիբիրախտի դեպքեր։ Միայն ըստ Հայաստանի առողջապահության նախարարության պաշտոնական տվյալների, արձանագրվել է 52 դեպք, որոնք ազատ հասանելիությամբ ցուցադրվել են «EIDSS» ցանցով։ Իրականում նման զուգադիպությունները պատահական չեն լինում, և հավանաբար ընդամենը իրականացվել է «Black&Veatch» ընկերության տրամադրած նոր սարքավորումների թեստավորում և «EIDSS» և «PACS» ծրագրերի փորձարկում «իրական ժամանակային ռեժիմով»։ 

Հետագայում ավելին է իրականացվել։ Երևանի Կենտրոնական սանիտարա-համաճարակային լաբորատորիան մոդեռնիզացվել է, վերանվանվել «Հիվանդությունների վերահսկման և կանխարգելման ազգային կենտրոնի» (ՀՎԿԱԿ) և դարձել «EIDSS» և «PACS» ծրագրերի ադմինիստրատոր Հայաստանում։ 2015 թվականին մոդեռնիզացվել են Գյումրիի և Իջևանի հակաժանտախտային կայանները և լաբորատորիաները՝ դառնալով ՀՎԿԱԿ-ի մասնաճյուղեր։ 

2016 թվականից ԱՄՆ-ի պաշտպանության նախարարության վտանգների նվազեցման գործակալությունը սկսել է գործել ավելի համարձակ։ ՀՎԿԱԿ-ի մասնաճյուղեր են բացվել բոլոր մարզերում և սկսվել է լաբորատորիաների մոդեռնիզացում։ Նույնն է իրականացվել նաև անասնաբուժության բնագավառում՝ ֆիտոսանիտարիայի և սննդամթերքի անվտանգության հարցերով զբաղվող կառույցներում։

Կամո Խաչիկյան

 

Վրաստանը պատրաստ է օգնել Հայաստանին կորոնավիրուսի դեմ պայքարում Վարչապետը հրապարակել է «օրինապահ երեխաների» լուսանկարը Ոստիկանությունը փորձում է կարգավորել Մաշտոցի պողոտայի Գլոբինգի հերթը (տեսանյութ) Պարետի որոշմամբ՝ արգելվել է 161 տնտեսվարողի գործունեությունը «Շիրակը» հաղթեց «Արարատին», «Նոան»՝ «Ալաշկերտին» Տուժողն ու 55-ամյա տղամարդը միասին հաց են կերել, ապա վիճել, որն էլ հանգուցալուծվել է դանակահարությամբ (տեսանյութ) Ոստիկանության պարեկային ծառայության աշխատակիցների աշխատավարձը կկազմի առնվազն 250 000 դրամ. Բադասյան Մենք պայքարում ենք ձեզ համար, դուք էլ մեզ համար պայքարեք և վերադարձրեք մեզ մեր ընտանիքներին․ Լիլիթ Մուսեյան Պարետատան նիստից հետո ճեպազրույց՝ վարչապետ Փաշինյանի մասնակցությամբ. ուղիղ Հիմնանորոգվում է Պարզ լիճ տանող ճանապարհը (լուսանկարներ) Այսօր նշյալ ժամին Սաղմոսավանքում հարսանիք չի կատարվել․ հոգևոր հովիվը՝ վարչապետի հրապարակած լուսանկարի մասին ՊՆ 2-րդ զորամիավորումում մեքենավարման պարապմունքներ են կայացել գործնական հրաձգությամբ Դավիթ Անանյանը հրաժարական է տվել Արայիկ Հարությունյանն Արդարադատության նախարար է նշանակել «Հայրենիք» կուսակցության գործունեության ընթացքում դեռ շատ հարցերի պատասխաններ կհնչեն Քննարկվում է Մեղրին փակելու հարցը Պարոն Բաբաջանյան, գեղեցիկ էր ձեր խոսքը, բայց անտեղի, մի՛ արեք. Արարատ Միրզոյան Ազգային ժողովի կանոնակարգ օրենքում փոփոխություններ կատարվեցին Պարոնայք իշխանավորներ, դուք այս փուլում գործադուլի մե՞ջ եք, դեպրեսիայի, թե՞ խումհարի. Աղասի Ենոքյան Եթե Գագիկ Ծառուկյանը որոշում կայացնողը լիներ, հակահամաճարակային իրավիճակն այսքան չէր ծանրանա
website by Sargssyan