Լապշա. ինչո՞ւ էր այն ժամանակին համարվում հարուստների կերակուր. «Փաստ»

«Փաստ» օրաթերթը գրում է

Լապշա պատրաստվել է շատ վաղուց, և այժմ անհնար է ճշգրտորեն նշել առաջին անգամ ստանալու ժամանակն ու վայրը: Հայտնի է միայն, որ լապշան հայտնի է եղել դեռ մ.թ.ա. 4-րդ հազարամյակում: Անգամ եգիպտական դամբարաններում են հայտնաբերվել լապշա պատրաստող մարդկանց պատկերներ, իսկ սարկոֆագներում հայտնաբերվել են լապշայի մնացորդներ, որոնք դրված են եղել մեռյալների հետ՝ դեպի Մեռյալների թագավորություն երկար ճանապարհի համար: Էտրուսկյան Բանդիտաչչա նեկրոպոլիսում հայտնաբերել են մ.թ.ա. 4-րդ դարով թվագրված ժայռապատկերներ, որտեղ պատկերված են լապշա պատրաստելու խոհարարական պարագաներ:

Իր ժամանակակից տեսքով լապշան մեզ է հասել արևելքից: Առաջին չինական կայսրը, որը լապշա է համտեսել, եղել է Վան Մանը, որը Չինական Կայսրությունը ղեկավարել է ընդամենը 14 տարի՝ Հան դինաստիայի ժամանակ (մ.թ. 9 - 23 թվականներ): Այդ նոր արտադրանքը զգալիորեն բարելավել է Չինաստանի աղքատների սննդակարգը, որը նախկինում սահմանափակված է եղել եփած ցորենի, բրնձի և սոյայի պարզ համադրություններով: Լապշան հիմա էլ հատուկ տեղ է զբաղեցնում չինական խոհարարական ավանդույթներում, քանի որ այն խորհրդանշում է ուժ և երկարակեցություն: Այնտեղ միշտ էլ կարելի է լապշա տեսնել Ամանորի կամ հարսանեկան սեղաններին: Այն հյուրերին մատուցվում է նաև ծննդյան օրը նշելիս:

Ենթադրվում է, որ լապշան տարածվել է Եվրոպայում Մարկո Պոլոյի շնորհիվ, որը այն բերել է 1292 թվականին Չինաստան իրականացրած հերթական ճանապարհորդությունից: Այնուամենայնիվ, Եվրոպայում լապշայի մասին հիշատակումներ կարելի է գտնել տասներեքերորդ դարից էլ շատ առաջ: Սիցիլիայում ապրող արաբները խմորի շերտեր են արևի տակ չորացրել: Լապշան հանրահայտ է դարձել Մեծ աշխարհագրական հայտնագործությունների ժամանակ, երբ անհրաժեշտություն է ծագել այնպիսի սննդատեսակի, որը կարելի է երկար ժամանակ պահել, շատ ծանր չէ և չի կորցնում իր օգտակար հատկությունները և սննդային արժեքը: 16-րդ դարում Իտալիայում լապշա և մակարոն արտադրողների միություններ են ստեղծվել իրենց սեփական կանոններով և կանոնակարգերով:

Ընդ որում, տարբեր քաղաքներում լապշա արտադրողներին տարբեր կերպ են կոչել, օրինակ՝ Լիգուրիայում՝ «ֆիդելարներ», Ֆլորենցիայում՝ «լազանիարներ», Նեապոլում՝ «վերմիչելլիներ», Պալերմոյում՝ «ատդիժանի դելա պաստաներ»: Բանն այն է, որ տարբեր տեղեր խմորը պատրաստել են տարբեր ձևերով: Նեապոլում խմորը հունցել են ոտքերով, այնուհետև քամել են տնային մամլիչով, որի վրա նստել է հինգ անձ: Նրանք նստել են, վեր կացել, նորից նստել և այդպես շարունակ, քանի դեռ խմորը չի դարձել միատարր: Հետո խմորը վերամշակել են այնպիսի հատուկ սարքերով, որոնք մսաղացի ցանցեր են հիշեցրել: Ստացվող լապշայի տեսակը կախված է եղել հենց այդ ցանցի տեսակից՝ «ֆիդելինի», «վերմիշելի», «տրենետտե» «լազանիետտե», «ֆարֆալլե», «պեննե», «խեցիննե», «ֆուզիլլի»:

Լապշան սկզբից կտրատել են ձեռքով, իսկ հետո սայրեր ունեցող ավտոմատ մեքենաներով։ Մինչև 16-րդ դարը լապշան ամենից հաճախ մատուցվել է որպես ճոխ աղանդեր, քանի որ դրա պատրաստման համար օգտագործվել է հատուկ ցորեն (կոշտ), ուստի լապշան եղել է թանկ կերակուր և ամենօրյա սննդակարգում օգտագործվել է միայն հարուստ խավի կողմից: Ի դեպ, լապշայի շնորհիվ է հայտնագործվել մի քանի ատամներով պատառաքաղը։ Մոտավորապես 1700 թվականին թագավոր Ֆերդինանդ Երկրորդի սենեկապան Գեննարո Սպադաչչինին է հորինել այն՝ սպագետտի ուտելու հարմարավետության համար:

17-րդ դարում լապշայի հետ կապված իրավիճակը սկսել է փոխվել, քանի որ հայտնվել են լապշա պատրաստելու մեքենաներ, ինչը հանգեցրել է այդ սննդատեսակի արտադրանքի ինքնարժեքի իջեցման: Լապշան Ռուսաստան է մտել Պետրոս 1-ինի շնորհիվ: Սակայն միայն 18-րդ դարի վերջին է Ռուսաստանում բացվել լապշայի արտադրության առաջին գործարանը:

Մանրամասները՝ «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում

Արսեն Թորոսյանի հայրը պաշտոն է ստացել Շրջակա միջավայրի նախարարությունում. News.am Ձյուն է տեղում. ԱԻՆ-ը տեղեկացնում է Նիկոլ Փաշինյանը ելույթի ժամանակ արտասվեց (տեսանյութ) Առավել հաճախ ի՞նչ անուններ են ստացել նորածինները՝ 2020 թվականին Պաշտպանության նախարարության հաղորդագրությունը Լույս չի լինի Երևանում և 3 մարզերում Մենք գլորվում ենք դեպի քաոս. Ազատ Արշակյան Նիկոլ Փաշինյանի երեք հենարանները Օնիկ Գասպարյանի աղջիկը գրառում է կատարել Նախկին զինվորականը՝ Մանե Գևորգյանի հայտարարության մասին ՌԴ-ն հրաժարվել է Հայ-ռուսական համալսարանի գործունեության համաձայնագրից` կնքված 2015թ.-ին Ես կոչ եմ անում բանակին հանգիստ թողնել և պայքարը տանել քաղաքական եղանակներով. Սարգիս Քլոյան Ռուսաստանը տագնապով հետևում է Հայաստանում տիրող իրավիճակին. Մատվիենկո Իրական քաղաքական մեծամասնությունը գտնվում է այս երկու բևեռների մեջտեղում. Զոհրաբ Գևորգյան Հանրապետության նախագահի հայտարարությունը ՀՀ ԶՈւ գլխավոր շտաբի պետ Օնիկ Գասպարյանին պաշտոնից ազատելու առաջարկության վերաբերյալ Հանրապետության նախագահի կայացրած որոշման մասին Մեր սխալների մեծագույն պատճառներից մեկը մեր՝ որպես իշխանություն սիրված լինելն է եղել Արայիկ Հարությունյանի աշխատասենյակում հոկտեմբերի 7-ին հանդիպել եմ Նիկոլ Փաշինյանին․ Սեյրան Օհանյանը մանրամասներ է հայտնում ԳՇ այդ հայտարարությունը բացարձակապես ապօրինի է. Փաշինյան Դիպուկահարներ՝ կառավարության շենքի տանիքին Փաշինյանը դիմեց հանրությանը. հանրահավաքը մեկնարկել է (ուղիղ)
website by Sargssyan