Երևան, 18.Օգոստոս.2022,
00
:
00
ՄԵՆՅՈՒ
Բոլոր եկեղեցիներում կկատարվի հոգեհանգստյան կարգ` ի հիշատակ «Սուրմալու»-ի վթարից մահացած անմեղ զոհերի Եվրոյի և ռուբլու փոխարժեքներն աճել են Կհետաձգվի՞ տարհանումը. «Հրապարակ» Արցախում օգոստոսի 17-18-ը սուգ է հայտարարվել` ի հիշատակ Սուրմալուի պայթյունի հետևանքով զոհվածների «Սուրմալու»-ում պայթյունի առթիվ քննությունը լայն ծավալով շարունակվում է. քննության առարկա են բոլոր վարկածները Հայաստանի Հանրապետությունում 2022-ի օգոստոսի 17-18-ը հայտարարվեց սուգ «Սուրմալու»-ի տարածքում հրդեհը մարվել է. ԱԻՆ «Սուրմալու»-ի տարածքում անհետ կորած է համարվում 3 քաղաքացի Հենց նոր փլատակներից դուրս է բերվել ևս մեկ դի «Սուրմալու» առևտրի կենտրոնի տարածքում անհետ կորած 22 անձանց թվում կա Իրանի 6, ՌԴ՝ 1 քաղաքացի․ ԱԻՆ


Որտե՞ղ պետք է փնտրել հայրենադավության սոցիալ-հոգեբանական արմատները...«Փաստ»

Հարցազրույց

«Փաստ» օրաթերթը գրում է

Թերևս Հայաստանն ու հայ ժողովուրդը քանիցս պետականություն ու հայրենիք են կորցրել նախ և առաջ հենց դավադրությունների ու պառակտման արդյունքում: Իսկ դրա սոցիալ-հոգեբանական հիմքերը տանում են պատմության խորքերը, երբ հայը, ապրելով օտար պետությունների, թագավորների ու կրոնների հպատակությամբ, գոյատևելու համար ստիպված է եղել քծնել, մատնել յուրայիններին՝ օտարներին հաճոյանալու համար, համագործակցել նրանց հետ դիրքի ու նյութական շահի ակնկալիքով: Ստալինյան բռնաճնշումների տարիներին էլ Հայաստանը առաջատարներից էր շինծու գործերի ու մատնությունների հարցում: Սակայն հայրենուրացության այն մասշտաբն ու լկտիության մակարդակը, որ բացահայտորեն իրականացվում է Հայաստանում այս իշխանության կողմից սեփական ժողովրդի ու երկրի նկատմամբ, ուղղակի անբարոյականության վերջնագիծն է:

Մեր սերնդին էլ բաժին հասավ հայ ժողովրդի պատմության թերևս ամենաամոթալի ու անփառունակ ժամանակաշրջաններից մեկը, որն աչքի է ընկնում հայրենուրացության ու ազգային անարժանապատվության դրսևորման առանձնակի չափերով: Իսկ հիմա մեր սերունդը պետք է ամաչի այս ամենի համար և պատասխան տա մեր պապերի՝ մեզ փոխանցած հայրենիքը թուրքին հանձնելու, դարերով ձևավորված ազգային սովորույթներն ու արժեքները չպահպանելու, մեր հերոսների թափված արյունն ուրանալու համար: Մեր սերունդը պատասխան ունի տալու դեռ չծնվածների առաջ, որ չկարողացանք նրան պատկանող հայրենիքը ամբողջական պահպանել ու փոխանցել: Մարդկության պատմությանը հայտնի բոլոր հանցագործություններից, չարագործություններից ու ստորություններից ամենաաններելին ու ամոթալին, թերևս, դավաճանությունն է իր ցանկացած դրսևորմամբ:

Երևի թե ոչինչ այդքան ցավ չի պատճառում ու ողբերգություն չի բերում, որքան դավաճանությունը: Սակայն ամենադաժանն ու նողկալին դավաճանությունն է հանդեպ մոր կամ այն հողի՝ հայրենիքի, որից ծնվել և սնվել ես: Դա նաև ապերախտություն է, իսկ ապերախտությունն ու դավաճանությունը, որ նույն աղբյուրից են սնվում և մարդկային արատներից ամենավտանգավորն ու վատթարագույնն են համարվում, անկախ նրանից, թե ինչ հանգամանքներում են կատարվել, ոչ մի արդարացում չունեն: Դրանք ստորաքարշ, ցածր, նախանձ, գորշ ու ապականված հոգիների հատկություն են: Դավաճաններին անգամ թշնամիները չեն հարգում: Ցիցերոնն է ասել, որ «սիրում են դավաճանությունը, բայց ոչ դավաճանին»: Ազգի հերոսների ու նվիրյալների նկատմամբ էլ ապերախտության յուրահատուկ օրինակ է հայ ժողովրդի բոլոր ժամանակների մեծագույն հայրենասեր զորավարներից Անդրանիկի և Նժդեհի նկատմամբ ցուցաբերած վերաբերմունքը: Մարդիկ, ովքեր ողջ կյանքը անմնացորդ նվիրաբերել են Հայաստանին ու հայ ժողովրդի ազատությանն ու անվտանգությանը:

Անդրանիկը չգնահատված ու վիրավորված հեռացավ Հայաստանից՝ կանխազգալով իր նկատմամբ հնարավոր դավադրության կազմակերպումը և գրելով հետևյալ տողերը. «Ոչ մի թշնամու փամփուշտ ինձ չի կպնի, եթե այդ փամփուշտը հայը չարձակի...Ես հեռանում եմ Հայրենիքից, որովհետև չեմ ցանկանում սեփական ժողովրդին իմ արյան մեղքի տակ գցել»: Իսկ Նժդեհն էլ մահացավ անփառունակ ձևով՝ անտարբերության ու կտտանքների մեջ: Եվ այդ տարիներին էր, որ նրա կողմից գրվեց հանրահայտ «Նամակը»՝ ուղղված «ապերախտ ժողովրդին»: Հաղթանակած սպարապետ Վազգեն Սարգսյանն էլ դարձավ հայի դավադրության զոհը:

Բայց արի ու տես, որ հայ ժողովրդի մի որոշակի հատված անհասկանալիորեն մեծարում է հայրենիք հանձնած, երկրի ու ժողովրդի գլխին աղետ ու ավեր բերած, հազարավոր զոհերի պատճառ դարձած, գրեթե ոչ մի արժանիք չունեցող իշխանություններին ու գառ է մորթում նրանց առաջնորդների ոտքերի տակ: Հավանաբար, դա նրանց ցասումը, զայրույթն ու վրեժն է հայրենիքից՝ իրենց անճարության ու չստացված ճակատագրի համար: Մինչդեռ, ինչպես ամերիկացի փիլիսոփա Էրիկ Հոֆերն է ասել, «մարդը, որ կծում է իրեն կերակրող ձեռքը, սովորաբար լիզում է այն կոշիկները, որը հարվածում է իրեն»: Իսկ ռուս նշանավոր փիլիսոփա Նիկոլայ Չերնիշևսկին էլ գտնում էր, որ «Հայրենիքը դավաճանելու համար անհրաժեշտ է հոգու չափազանց մեծ ստորություն»: Պատահական չէ, որ բոլոր երկրներում դեռ հին ժամանակներից հայրենիքի դավաճանությունը դասվում է ամենածանր հանցագործությունների շարքին:

Իսկ շատ երկրներում էլ միայն դավաճանության համար է սահմանված առավելագույն պատիժը՝ մահապատիժ: Դավաճանության հիմնական շարժառիթն էլ անձնական շահն է, որը կարող է դրսևորվել փողով, պաշտոններով, անձնական ամբիցիաների բավարարվածությամբ, վրեժխնդրությամբ կամ սեփական անվտանգության անհրաժեշտությամբ: Դավաճանության շարժառիթ կարող է լինել նաև վախը, ատելությունը, նենգությունը, նախանձը կամ թերարժեքության բարդույթները: Ասում են՝ փոքր դավադրությունները կատարվում են վախից, իսկ մեծերը՝ ատելությունից: Դավաճանության ցանկացած դրսևորում ցավ է ու կորուստ, մեզանից յուրաքանչյուրն էլ դավաճանությունը ծանր է տանում ու խորն է ապրում: Դավաճանությունը մարդկանց բացահայտ գործարքն է սատանայի հետ՝ իր օգուտների համար, դա հոգիների վաճառք է, մատնություն, դա խղճուկ ու ողորմելի մարդկանց հատկություն է, հանցագործություն, որը երբեք չի մոռացվում ու ներվում:

Իսկ հայրենիքն ամեն ինչ է, այն միակ ապահով, անվտանգ ու ջերմ անկյունն է, հայրենիքը մեր արժանապատվությունն է, սոցիալական ու ֆիզիկական անվտանգության միակ երաշխավորը, հայրենիքը ծածկ է մեր գլխին, հայրենիքը մեր խաղաղությունն է, մեր օջախը, մեր հացն ու ջուրը, հայրենիքը մեր մայրն է: Պատահական չէ, որ հայ մեծ ուսուցիչ Խաչատուր Աբովյանն ասել է. «Շունչդ տո՛ւր, հոգիդ, բայց քո հայրենիք մի՛ տուր թշնամյաց»: Նապոլեոն Բոնապարտն էլ այն կարծիքն է հայտնել, որ «Հայրենիքի հանդեպ սերը քաղաքակիրթ մարդու առաջին արժանապատվությունն է»: Հետազոտությունները ցույց են տվել, որ դավաճանության արմատները բխում են մարդու անհատականությունից, նրա տեսակից, գեներից, որակներից։ Դրա հետ միասին, սակայն, դավաճանի՝ որպես անձի ձևավորման վրա ազդում է նաև անբարենպաստ սոցիալական միջավայրը: Բացասական սոցիալական միջավայրը, տգիտությունը նպաստում են կեղծ արժեքների, մարդու բացասական հուզական ներքնաշխարհի ձևավորմանը, առաջացնում ագրեսիայի, նախանձի, ատելության, թշնամանքի և լարվածության աճ: Անբարենպաստ սոցիալական միջավայրում դաստիարակված անձը, որպես կանոն, բացասաբար է վերաբերվում որոշակի սոցիալական խմբերի։

Նման մարդը չի վախենում կոնֆլիկտներից, անձնական շահն էլ նրա համար վեր է բարոյական արժեքներից։ Նա կարողանում է «դավաճանություն» հասկացությունը ներդնել իր արժեհամակարգի մեջ, ընդունել այն և անհրաժեշտության դեպքում արդարացնել։ Այն ամենևին էլ նյարդային-հուզական պոռթկում չէ, այլ միանգամայն գիտակցված արարք: Դավաճանը լավ գիտի, թե ինչ է անում, նա դրանից վատ չի զգում, և նրա համար դա անոմալ բան չէ։ Դավաճանություն կատարելով՝ նա չի անցնում «իր վրայով», չի խախտում իր սահմանները, դավաճանությունը տեղավորվում է իր իրականության, արժեհամակարգի շրջանակներում։ Հենց դա է պատճառը, որ միջազգային պրակտիկայում ընդունված չէ ներել դավաճանին՝ դիտելով նրան որպես խիստ կանխամտածված ու գիտակցված քայլ կատարած անձի: Դավաճանությունից ոչ պակաս սարսափելի է դավաճանությունը ծնող, սնող, այն չդատապարտող, խստորեն չպատժող, այն պաշտպանող ու լռել յայն համաձայնություն տվող պարարտ միջավայրը: Այլապես դավաճանության արմատները չէին կարող այդքան առատ ու անարգել ծիլեր արձակել:

Շատ ավելի վտանգավոր են բարոյազուրկ միջավայրը, փլուզված կրթական համակարգը, հասարակության անտարբերությունը, որի պայմաններում էլ տեղի են ունենում դավաճանություններ, և գլուխ է բարձրացնում ամեն ցանկացած նեգատիվ երևույթ: Չի կարող հայրենիք ունենալ ու արժանապատիվ ապրել մի ժողովուրդ, որը կյանքից ու իր երեխայից առավել չի սիրում իր հայրենիքը, որի մի զգալի մասը հաշտվում է ամոթալի պարտության, հայրենիքի կորստյան, նվաստացման, հազարավոր զոհերի հետ, որը ներում ու պաշտպանում է ազգուրացությունն ու հայրենադավությունը, որի գերակշռող մասը հայրենիքից դուրս է տեսնում իր ապագան... Այստեղ է նախ և առաջ մեր ազգի ողբերգությունը: Իսկ պետություն ու հայրենիք տրվում է հայրենասեր, քաղաքական հասունություն, համբերատարություն, կայունություն ու համերաշխություն ունեցող ազգերին: Բնության ու հասարակության օրենքներն էլ խիստ են, կատակներ չեն հանդուրժում, միշտ ճշմարիտ են, միշտ լուրջ, և եթե կյանքից դասեր չառնես, անպայման պատժում են: «Պատմությունը ուսուցիչ չէ, այլ վերակացու. նա ոչինչ չի սովորեցնում, բայց խստորեն պատժում է դասերը չիմանալու համար»,- գրել է ռուս պատմաբան Վասիլի Կլ յուչևսկին: Ադրբեջանցիներն էլ, հավանաբար, լավ էին սերտել Աղբյուր Սերոբի այն միտքը, որ «թուրքի ամենամեծ զենքը դավաճան հայն է», և ժողովրդական այն իմաստությունը, որ եթե գողը տանից լինի, եզն էլ երդիկով դուրս կհանեն:

Ադրբեջանցին, սակայն, հավանաբար, չէր կարդացել Նժդեհի պատգամը, թե՝ «պատերազմիր այնպես, որ չամաչես տարածդ հաղթանակից»: Ադրբեջանցին լավ գիտեր, որ առանց ահաբեկիչների, առանց թուրքի, առանց խորամանկելու, խաբեության, նենգության, դավադրության չէր կարող հային հաղթել: Չէ՞ որ թշնամին, ունենալով ռազմական ու մարդկային քանակական մեծ առավելություն, չկարողացավ հաղթել Արցախյան առաջին ու ապրիլ յան քառօրյա պատերազմներում: Չկարողացան, քանի դեռ յուրայիններ ու դավադիրներ չէին գտել մեր մեջ: Այս ամենի հետ միասին պետք է շեշտել, որ հայ մարդը պատմության ընթացքում ունեցել է հայրենասիրության, խիզախության ու անձնազոհության բազմաթիվ դրվագներ, օրինակներ և աչքի է ընկել որպես լավագույն զինվորներից մեկն աշխարհում: Հիմա այս վիճակից դուրս գալու ճանապարհներն էլ, կարծես, նշմարվում են՝ հայը ինքնակազմակերպվում է, ձևավորվում է նոր որակի ու սերնդի ընտրանի, և, որ ամենակարևորն է, վերականգնվում է հայի կոտրված ազգային ոգին: Իսկ ազգային անկոտրում ոգու վերականգնման ու հայրենասիրության, բարձր արժեքներ կրող սերունդ դաստիարակելու գործին առանց հետաձգելու պետք է լծվի հայ ժողովրդի առաջադեմ հատվածը, և առաջին հերթին այդ ծանր բեռը պետք է իր վրա վերցնի լայն իմաստով դպրոցը՝ հայ ուսուցիչը, դասախոսը, մամուլը, հեռուստատեսությունը, մշակույթի մարդիկ ու հոգևորականները:

Մամուլում, հեռուստատեսությամբ պարբերաբար կարելի է անդրադառնալ հայի արմատներին ու ծագումնաբանությանը, ազգային ավանդույթներին, հայկական մշակույթին, լեզվին, կրոնին, հայ ժողովրդի հերոսական դրվագներին, հերոսների ու հայ մեծերի կյանքին ու գործունեությանը, պատմության ընթացքում մեր թույլ տված սխալներին, կորուստներին և ունեցած անհաջողությունների պատճառներին, մեր ազգային հավաքական կերպարին, դրանցում առկա թերություններին և արատներին: Այդ նպատակով անհրաժեշտ կլինի մշակել համազգային համապարփակ ծրագիր ու պետական ամենաբարձր մակարդակով հետևողական ջանքեր գործադրել այն կյանքի կոչելու համար: Պետք է այնպիսի հանրային միջավայր ձևավորել, որտեղ հայրենիքը և պետականությունը կլինեն գերագույն արժեք, մեծ հարգանք կտածվի պետական խորհրդանիշերի նկատմամբ, իսկ հայրենասիրությունն ու ժողովրդին ծառայելը հարգանքի արժանի ամենակարևոր որակներից կլինեն: Հայրենադավության ամենաչնչին դրսևորում էլ կարժանանա հասարակության պարսավանքին ու կպատժվի օրենքի ողջ խստությամբ:

ՀԱՅԿ ՂԱԶԱՐՅԱՆ

տնտեսագիտության թեկնածու

Մանրամասները՝ «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում

Հայտնել է Windows 11-ի խոշոր թարմացման թողարկման ամսաթիվը«Սուրմալու»-ում որոնողափրկարարական աշխատանքները շարունակվում են. պայթյունից տուժածներից 4-ը բուժվում էԺանգի պատճառով Էյֆելյան աշտարակի փլուզման վտանգը կպահպանվի մինչեւ 2030 թվականը. Financial TimesՆԱՏՕ-ն կավելացնի իր խաղաղապահ ուժերը Կոսովոյում՝ Սերբիայի հետ լարվածության սրման դեպքումԻսրայելի վարչապետը զրուցել է Էրդողանի հետԵս էս հողի համար ախպեր եմ կորցրել, ես թուրքին թողնելու տուն չունեմ․ Աղավնոյի բնակիչն այրեց տունը«Շիրակ Ավիայի» կազմում գրանցված օդանավը Հայաստան գալու փոխարեն տեղափոխվել է Սուդան․ Hetq.amՈղբերգական դեպք. ձեղնահարկում հայտնաբերվել է Երևանի հայտնի բուհերից մեկի 21-ամյա ուսանողուհու կախված դինԱյսօր Ստեփանակերտում վերջին հրաժեշտն ենք տվել պայթյունի հետևանքով զոհված Արցախի բնակիչներին. Արտակ ԲեգլարյանԻնչ են պատմում 2 ժամ «Սուրմալու»-ի փլատակների տակ անցկացրած քույրերը«Թե՞ հենց դուք եք «Հաքին.ազ»-ի խմբագրին հրավիրել 21-րդ դարի հայկական գաղթը լուսաբանելու համար»․ Նաիրա ԶոհրաբյանՍիմոնյանը դատի է տվել Google-ին«Աբովյանի բաժնի ՔՀԲ աշխատակիցները ծեծել և խոշտանգել են Վահագն Մանուկյանին». ԻոաննիսյանԹաթուլ Ավոյանին տեղափոխել են «Աստղիկ» բժշկական կենտրոն«Սուրմալու»-ի պատմությունն ընդամենն առիթ էր. Սուրեն Սուրենյանց«Սուրմալու»-ի պայթյունից զոհված 2 քույրերի և 5-ամյա տղայի հոգեհանգստի արարողությունըԷմմա Պողոսյանը դարձավ Եվրոպայի չեմպիոնԳնացել էին թոռնիկների համար գնումներ անելու. ովքեր են պայթյունից զոհված Անահիտ Խալաթյանն ու Գայանե ԱվետիսյանըԿառավարական առանձատան մոտ մեքենա է այրվելԲոլոր եկեղեցիներում կկատարվի հոգեհանգստյան կարգ` ի հիշատակ «Սուրմալու»-ի վթարից մահացած անմեղ զոհերիԿարո Փայլանի դեմ մահափորձ է ծրագրվելԱնիմաստ աղմուկ՝ ողբերգության ֆոնին․ ֆեյսբուքյան կերակուր եփելու նուրբ արվեստըԹուրքիայում ուժգին երկրաշարժ է գրանցվելԿրակոցներ՝ Աշտարակում. հայր ու որդի նախկին ոստիկանին ծեծել են, վերջինս էլ կրակոցներ է արձակելԱյս պահի դրությամբ շենքի հարակից տարածքն ամբողջությամբ մաքրված է, աշխատանքներ են տարվում բուն պայթյունի հատվածում․ ԱԻՆ«Աշխարհ չկա առանց քեզ». պայթյունի հետևանքով զոհված Վարդան Քոչարյանի դստեր գրառումը«Սուրմալու» առեւտրի կենտրոնի տնօրինությունը ցավակցություն է հայտնել պայթյունի կապակցությամբ46 ամյա կնոջը խեղդամահ էին արել․ ոստիկանության բացահայտումըԻրենից վտանգ է ներկայացնում, բայց պետք է գնանք այդ ճանապարհով․ ԱԻ փոխնախարար«Արդշինինվեստ» բանկի աշխատողը զուգարանից օգտվելու համար ոստիկան կանչեցԵվրոյի և ռուբլու փոխարժեքներն աճել ենԱրցախի տարածքում պահպանվում է հրդեհավտանգ իրավիճակըԱԻՆ ծառայողներն ու այլ քաղաքացիներ ծաղիկներ են խոնարհում պայթյունի հետևանքով զոհվածների հիշատակինՇենքի փլուզման վտանգ կա. ներս պետք է մտնենք, որ կարողանանք գտնել անհետ կորածներինԻ՞նչ իրավիճակ է «Սուրմալու» առևտրի կենտրոնում պայթյունից երեք օր անց․ կադրերՍգի օրը նույնիսկ սրանց չի խանգարում սկսել քարոզարշավ. Վահան Բաբայան Արևային մարտկոցները կարող են նվազեցնել ջրի տաքացման ծախսերը 80%-ով Հայաստանում սգո օր է. պետական կառույցների դրոշներն իջեցվել են Չալաբյանի դատաքննությունը ընդմիջվել է շուրջ մեկ ամսով․ միտումնավորությո՞ւն, թե՞․․․ Քաղաքացիները ծաղիկներ են բերում «Սուրմալուի» պայթյունի վայր «Ավետիք Չալաբյանի գործի մեջ իրավական բաղադրիչ առհասարակ գոյություն չունի». Էդգար Ղազարյան Մինչև 4 տոննա պայթուցիկ է եղել տարածքում. ունենք 2 անհետ կորած ու 16 դիՔաղաքացիները՝ մետրոպոլիտենում ռումբերի կեղծ ահազանգերի մասինՌուս-ուկրաինական պատերազմում ևս մեկ ադրբեջանցի է զոհվելApple-ի աշխատակիցը կարող է հեռացվել TikTok-ի պատճառով, որտեղ բացահայտել է ընկերության «գաղտնիքները»«Սուրմալու»-ի վարձակալները․ ովքեր են հրագործական ապրանքների պահեստ ունեցել. Hetq.amԵրևանում բախվել են BMW-ն, Mercedes-ն, Skoda-ն և Honda-ն. վարորդներից մեկը Հայկ Մարությաննի կինն էNemra խումբը չեղարկել է համերգներըԷրդողանը մտադիր է Գուտերեշի և Զելենսկու հետ քննարկել ուկրաինական կարգավորումըԿհետաձգվի՞ տարհանումը. «Հրապարակ»