Անմեղիուս Մարդիուսի նամակը՝ Սերժ Սարգսյանին
Սիրելի Սերժ, առաջին հայացքից գուցե նամակս տարօրինակ թվա, սակայն կարծում եմ՝ դու, ինչպես միշտ, բանականության սահմաններում կընդունես տողերս՝ հաշվի առնելով, որ ես բավականին ծեր եմ և, ըստ էության, սիրում եմ քեզ: Ուստի, ընդունիր նամակս՝ որպես պատգամ, և եթե առաջին հայացքից ցանկություն չառաջանա դեն նետել այն, վառիր քո ծխախոտը և ընթերցիր, իսկ եթե քո դեմքի արտահայտությունը գոնե մեկ ագամ փոխվի այս տողերը կարդալիս, ուրեմն ես հասել եմ իմ նպատակին...
Քո թույլտվությամբ ես ամեն շաբաթ նամակներ կուղարկեմ քո երկրի երևելի անհատներին, կուղարկեմ նաև ոչ երևելիներին՝ փորձելով այդ կերպ բարձրացնել խնդիրներ, որոնք ունեն լուծման կարիք, և հրավիրել նրանց ուշադրությունն այդ ամենի վրա:
Սկսում եմ քեզնից, քանզի դու ես Հայրը, ու թող սրբերը օրհնեն քո ընտանիքը, քեզնից նեղացած որդիներին ու դստրերին, քեզ ցավ պատճառողներին ու նաև նրանց, ում կամա թե ակամա ցավ ես պատճառել: Ի դեպ, գեղեցիկ են քո աշխարհի կանայք, որոնցից չեմ տեսել իմ արկածներով ու կանանցով լի կյանքում, ու թեպետ իմ դուռը թակել է 90 տարիս, բայց ես առաջվա պես շարունակում եմ պաշտել կանանց, և այս օրիորդին, որը համաձայնվեց տպագրել նամակս, քանզի ինձ մերժեցին գրեթե ամեն տեղ: Այն ինչ արել ես և շարունակում ես անել, ստիպում է ինձ մտածել, որ դու մոլորության մեջ ես...
Ես այս ամենի մասին իմ մտորումները չէի բարձրաձայնի, սակայն այժմ, երբ տեսնում եմ քեզ հաղթած, ինձ մոտ ահագնանում է սարսափը, հոգիս պատում է վիշտը, սիրտս ցավում է քեզ համար: Առաջին հայացքից գուցե անսովոր զգացում ունենաս, միգուցե զարմանաս, թե ինչպես կարելի է մտահոգվել, երբ հաղթել ես կյանքի բոլոր ճակատամարտերում, երբեք չես դադարել պայքարելուց, և չնայած` բյուր ու խրթին մարտահրավերներին՝ պահպանել ես ոգու արիությունը՝ շարունակելով կառուցել պետականություն, ըստ քո տեսլականի, համարելով դա բացարձակ ճշմարտություն: Մոռացել ես երևի, որ ճշմարտությունն անընդհատ բացահայտվելու ու փոփոխվելու պարզ հատկություն ունի...
Անկեղծ լինենք Սերժ, ես կարծում եմ՝ հիշում ես Բաղրամեոնի պալատի սալահատակների վրա ամառային երեկոների մեր զբոսանքները. ինչպիսի հետաքրքրությամբ էիր լսում Տիգրան Մեծի՝ Պոմպեոսի մոտ միայանակ գնալու պատմությունը: Կարծում եմ՝ ավելորդ է նշել Պոմպեոսի համառությունը, նա Տիգրանից ուզում էր ստանալ ամբողջ Մեծ Հայքը, այն ամենը, ինչ ստեղծել էր Տիգրանը և այն ամենը, ինչ հիմա քո ձեռքերում է: Չստացավ շնորհիվ Տիգրանի, միգուցե՝ նաև նրա սպիտակ մազերի, բայց կարևորը չստացավ և պաշտպանեց պետությունը արտաքին թշնամուց: Ներքին ընդդիմախոսներիդ հետ պայքարում քո մոտեցումներն ու վարքն ինձ համար տարօրինակ չեն. իմ Սերժ, ի վերջո, քո գործում կարևորն արդյունքն է, որի դրական լինելը դու ապահովում ես օպոնենտներիդ հետ ամեն դռնփակ հանդիպումից հետո: Սակայն ինչո՞ւ չի փոխվում քո պետությունը, ինչո՞ւ են քո երկրից արտագաղթում մարդիկ...
Սիրելի Սերժ, մեր ժամանակներում, գիտես, որ մարդիկ հավաքվում էին փիլիսոփաներից մեկի տանը և ժամեր շարունակ խոսում տարբեր թեմաներից: Գինի էին խմում, շաղակրատում, ասենք, իմ վաղեմի ընկեր Սոկրատեսի բարեկամ Կրիտիասի տանը. խոսում էին ճշմարտությունից, պետությունից, երբեմն էլ գինովցած ժամանակ այդ երկու գաղափարները դնում էին կողք կողքի, և ծավալվում էր բուռն բանավեճ...
Այն ժամանակ խմում էին զանազան տավերնաներում: Ձեր օրերում ես նկատում եմ՝ քո ժողովուրդը սիրում է լինել փաբերում: Ես մեկ անգամ եմ եղել փաբում, սակայն դա ինձ լիովին թույլ տվեց պատկերացում կազմել քո պետության կարգավիճակի վերաբերյալ, որի մասին չբարձրաձայնել չեմ կարող:
Պետությունդ, ցավոք, նման է փաբի ...
Մարդիկ այնտեղ գալիս են ժամանակ անցկացնելու, սակայն վերջում բոլորը գնում են...
Գրեթե ոչ ոք չի գոհանում քո փաբից, բոլորը հիասթափվում են սպասարկումից, բարմենից, ծառայություն մատուցողներից, նույնիսկ, ձեր լեզվով ասած, մենեջերից: Ինչո՞ւ ես քո փաբի մենեջեր նշանակել Միկիանոսին, ով սիրում է իրեն շրջապատել երիտասարդ կանանցով՝ օգնելով նրանց, որ աշխատանքի տեղավորվեն իր մոտ: Ինչո՞ւ ես բարմեն նշանակել եղբորդ, պաշտելիդ իմ Սերժ, ինչո՞ւ է նա ամեն հաճախորդի պատվիրած գարեջուրը կիսատ լցնում՝ պահանջելով նախատեսված գումարի կրկնապատիկը: Սրանք հարցեր են, որոնց կամ չես պատասխանում, կամ խուսանավում ես պատասխանել:
Դու լավ գիտես, որ հաղթանակած առաջնորդների վախճանը կրկնակի անգամ ցավագին է լինում: Մի՞թե կորցրել ես քո սթափ դատողությունը: Եթե միայնակ ես, ուրեմն կորցրել ես: Յուրաքանչյուրս էլ մեր կյանքում ունենք մեր ապրած տարիների հուշերը, որոնք մեզնից չեն գողանում, որոնք լավ, թե վատ միշտ մեզ հետ են, և թաքուն, թե թափանցիկ պարբերաբար խոցում ու քաջալերում են մեզ: Հիշիր անցյալը քո և այն ռոմանտիմզը, որի շնորհիվ դու և ընկերներդ պետություն հիմնադրեցիք:
Ո՞ւր են այդ հույսերը, որտե՞ղ են թաքնված իրական նպատակները և ամենակարևորը, որտե՞ղ են քո ընկերենրը, Սերժ: Դո՞ւ ես օտարվել նրանցից, թե՞ նրանք են օտարվել քեզանից...
Չկան նրանք, ովքեր նեցուկ են եղել քեզ, բայց կան նրանք, ովքեր կլքեն քեզ նավդ խորտակվելու առաջին իսկ պահից: Ես գիտեմ, որ սա այն չէ, ինչ դու ուզում էիր, բայց այսպես է ստացվել: Իսկ նա, ով մի վերջին անգամ փորձեց համենալ ու տեսնել քեզ, հեռու վանեցիր: Մեծագույն սխալ էր այդ ամենն, իմ Սերժ, որն ավելի մեկուսացրեց քեզ իրականությունից: Կարծում եմ՝ հասկացար, թե ինչը և ում նկատի ունեմ: Նա բավականին ծեր և իմաստուն է երկրորդ անգամ քեզ դիմելու համար, իսկ կորցնողը միայն դու ես լինելու, պահպանիր նրան և փոխիր գոնե նրան ուղեկցող ծառայողական մեքենան: Եվ այժմ, չեզոքացնելով բոլորին, դու միայնակ ես: Քո դեմքի արտահայտությունը 25 տարի չի փոխվում, ինչպես չի փոխվում քո ժողովրդի վիճակը: Միգուցե դու հոգնել ես, միգուցե քեզ հանգստանալ է պետք: Սակայն դա քեզ վիճակված չէ, քանի որ չունես արժանի փոխարինող: Ըստ էության, քեզ դատարկություն է սպասվում, որը հանգրվանն է մարդկանց ու ամեն ինչի: Մտածիր այս ամենի մասին, Սերժ, քանզի դու բավականին քիչ ժամանակ ունես, իսկ ժամանակը երբեմն մեր փոխարեն լուծում է բոլոր հարցերն ու եզրափակում արդյունքները:
Առողջ եղի'ր, և թող Բաղրամեոնի պատուհանները, որոնք, ինչպես հասկացա, դեռ եվրոպատուհաններով չես փոխել, պահպանեն քեզ վնասակար ճառագայթներից:
