Զգույշ, երազախաբ չլինեք
1722 թվականին հայերն ու վրացիները բանակ կազմած սպասում էին Պյոտրի օրհնված ոտին: Երեք ամիս անիմաստ սպասելուց հետո գնացին տներով, իսկ Պյոտրը կնքեց Կ. Պոլսի պայմանագիրը, որով ճանաչեց թուրքերի գերիշխանությունը Հարավային Կովկասի մեծ մասում` հատկապես հայաբնակ վայրերում:
Ռուս-թուրքական միջադեպի հետ կապված բոլորն ակտիվացել են: Պատերազմ են ուզում, Արևմտյան Հայաստան, մեծ ախպոր հետ տեսեք ինչեր են անելու: Հա` քչից-շատից դաշնակից է դիտարկվում նաև Կադիրովը, որին ոչ վաղ անցյալում մեր այդ հայրենա-ռուսապաշտ զանգվածը հիշում էր միայն նախնյաց հիշատակելուց հետո: Ինչ ասեմ, զգույշ երազխաբ չլինեք, տղաներ և աղջիկներ:
Այն, որ պատերազմ կամ լայնամասշտաբ բախում բացառվում է, դա միանգամից պարզ է: Այն, որ Ռուսաստանը որևէ համարժեք քայլ չի անելու, բացի տնտեսական ինչ-ինչ միջոցներ կիրառելուց (իսկ թե այստեղ ով շատ կտուժի, հատկապես արևմուտքի տնտեսական սանկցիաների ֆոնին Ռուսաստանի նկատմամբ) դա էլ է պարզ: Սա 19-րդ դարը չէ, որ Ռուսաստանը արշավի, տեղի բնակիչներին կուտ տա քրիստոնեական ոգով, մի քանի հազար քառակուսի կիլոմետր նվաճի, հետո պայմանագրով հետ տա ու առաաա հա շան ճակատին` ռուս էիք պաշտպանում, դե եկեք տեսնեմ` 2 միլիոն մեռած հայ: Թվում էր, թե էս 2-3 հարյուր տարվա մեջ պետք է որ մի քիչ խելացվորած լինեինք, ինչ-ինչ բաներ հիշեինք, ինչ-ինչ բաներից սովորեինք: Բայց արի ու տես, որ ճիշտ հակառակը, ազգիս մի զգալի հատված ամնեզիայով է տառապում կամ էլ կարճատեսությամբ: Այստեղ տեղին է հիշել դասականին.
Գորտը մեծ պարոնն է տաքուկ ջրհորին,
Դուրս ելավ, բաժինն է վիշապի փորին.
Իրար հետ սուտ կռվել են ձին ու ջորին,
Էշը մեջ է ընկել, խելքի՛ աշեցեք:
Բայց այս ֆոնի վրա քննարկումներ չէինք անի, եթե ռուսական քաղաքական շրջանակներում չքննարկվեր մի հարց, որն ուղղակի ծաղր է մեր նկատմամբ: Դա առաջարկությունների նախագիծն է առ այն, որ պետք է ստիպել կամ պատժել Թուրքիային, ինչպես ուզում եք բնութագրեք, Հայոց ցեղասպանությունը չճանաչելու համար: Այստեղ պետք է մեջբերենք մեկ այլ «դասականի» ` իյա, իրո՞ք: Ու այստեղ դժբախտությունը կայանում է նրանում, որ ռուսները նման առաջարկներ անելով, իրենց լեզվից եկած ժառգոնային գրագրությամբ ասված մեզ լրիվ «բուշլատի թևի» տեղ են դրել: Այսինքն, ռուս քաղաքական շրջանակների տրամաբանությամբ մենք այնքան թերզարգացած ենք, որ կարելի է վերաբերվել 19-20-րդ դարի կտերով:
Ողբերգությունն ամբողջացնում է ռուսական քաղաքական բեմահարթակի տրագիկոմիկ, դերասանական տաղանդի փայլուն արտացոլում Վլադիմիրը: Սա այն Վլադիմիրն է, որ վերջին մի քանի տարիներին բոլորիս գլուխը մեղմորեն շոյում է Ադրբեջանի հասցեին ուղղված գովեստներով: Ու ոչ ավել, ոչ պակաս հայտարարում է, թե հայերին թողեք Արևմտյան Հայաստանը կվերադարձնեն: Ոնց պապերդ տվել են, արի նույն ձև էլ վերադարձրու, ընկեր խեղկակատակ: Մենք էլ 2 միլիոն մարդ չունենք ձեր կապիկությունների համար ոչնչացնելու: Առանց այն էլ տարածքում ոտից գլուխ երկու միլիոն ենք մնացել:
Իսկ էս երազխաբությունների շարքն ամբողջացնում են հայաստանյան միջավայրի այն լուրջ դեմքով ձյաձաները, որոնք այս օրերին մամուլի ասուլիս են տալիս ու ասում, որ պատմական աննախադեպ պահ է Վիլսոնի իրավարար վճիռը ճանաչելու ու Սևրի պայմանագիրը կյանքի կոչելու: Չէ հա լու՞րջ: Ինչ Սևր, ինչ Սան Ռեմո, տղե՛րք, թարգեք, մեծ մարդ եք: Մանր-մունր բաներ եք ուզում: Ես կասեի աննախադեպ պահ է Տիգրան Մեծի ու Պոմպեոսի միջև կնքված պայմանագիրը կյանքի կոչելու ու մի 400.000 քառ. կմ. տարածք պահանջելու համար:
Վահրամ Թոքմաջյան
Orer.am, վերլուծաբան
