Հենրի Օ'Նիլ կամ հանճարեղ զրոյականություն
Հայաստանյան ըննդիմության ներկայիս մարազմատիկ վիճակը ոչ թե ընդդիմության, այլ առաջին հերթին հենց իշխանության ողբերգությունն է, հետո մեծ հաշվով այն հասարակության ողբերգությունն է, վերջում՝ ընդդիմության: Ինչո՞ւ: Ցանկացած կայացած քաղաքական համակարգ ունեցող երկրներում կա հստակ գործող իշխանություն և ընդդիմություն, դա նախ և առաջ անհրաժեշտ է հասարակության կայունության և քաղաքական կյանքի կենսագործունեության համար: Շատ դեպքերում, թելադրված միջազգային այս կամ այն իրադրությամբ, նման երկրներում իշխանության մեջ եղած մարդիկ կամ կուսակցությունները, այդ նույն իշխանությունը հանձնում են ընդդիմությանը ամենատարբեր նպատակների համար, սակայն ի շահ իրենց պետականության, հարևան Վրաստանը ձեզ օրինակ:
Այս պրիմիտիվ աքսիոման հասկանալու համար պետք չէ քաղաքական մտքի տիտան լինել: Ընդդիմություն Հայաստանին խիստ անհրաժեշտ է, հատկապես ստեղծված միջազգային խիստ անբարենպաստ իրողությունների պարագայում, երբ ուժեղ ընդդիմության գործոնը կարելի է անընդհատ շահարկել և որոշ իրավիճակներում, եթե ոչ հաղթել, ապա գոնե խուսանավել: Սակայն, ինչպես ցույց է տալիս փորձը, մեր իշխանական էլիտան այս պրիմիտիվ իրականությունը չի հասկանում, իսկ ներառական կրթության ներդնումը դպրոցներում, հատուկ կարիքավորների համար, կարծում եմ, այս դեպքում պետք է հենց այդ գծի պատասխանատուներին: Երբ հայաստանյան իշխանությունը տեսնում է քիչ թե շատ կազմակերպված կամ միավորված ընդդիմություն, միանգամից ընկնում է իշխանությունը կորցնելու ցայտնոտի մեջ: Սա, իհարկե, հասկանալի է: Դե, կկվի և կկվի բնի մասին առածը հիշում եք: Այստեղ արդեն խաղարկվում են ամենատարբեր մեթոդներ՝ այդ ընդդիմությունը ջլատելու կամ կազմաքանդելու համար: Օրինակները բազում են, ուստի չենք անդրադառնա:
Իհարկե, ընթերցողի աչքի համար հաճելի կլիներ, եթե մեկ ավելորդ անգամ սկսեինք «քլնգել» ընդդիմությանը՝ մեղադրելով անմեղսունակության կամ անգործության մեջ: Սակայն նման պայմաններում այդպիսի հաճույք չենք պարգևի, զի գիտակցում ենք առկա վիճակում իրական ընդդիմության ռեսուրսազուրկ դրությունը: Ի՞նչ կարող է անել քաղաքական դաշտի այդ բևեռը, եթե գոնե վերջին յոթ-ութ տարում իր հետևորդներից շուրջ երեք հարյուր հազար մարդ լքել է Հայաստանը: Իսկ մնացածների մեծամասնությունն էլ այնպիսի սոցիալական վիճակում է, երբ ցանկացած տեսակի ֆինանսական գործարք իշխանության կողմից դիտարկվում է որպես կենսական փրկության դուռ: Այստեղ մեղադրելի չէ, քանի որ հայաստանյան ընկալումներում այդ բևեռները՝ իշխանություն և ընդդիմություն, դիտարկվում են հիմնականում ոչ թե գաղափարական կամ պետական մտածողության վիճակում, այլ մեծ ի մասամբ սոցիալական բարեկեցության ռակուրսից:
Սա տրամաբանական է ստեղծված իրավիճակում: Իշխանության անհաջող փորձերը՝ դաշտը լցնել իշխանական նախագծերով՝ ամենատարբեր կուսակցությունների տեսքով, չեն կարող հաջողություն ունենալ. Հայաստանում այնքան քիչ մարդ է մնացել, որ յուրաքանչյուրն անգամ տեղյակ է իր հարևանի գիշերային կյանքի բազմազանությունից, էլ ուր մնաց, թե ձևական ընդդիմություն ստեղծես ու դա փորձես հրամցնել որպես իրական: Այստեղ բոլորը ճանաչում են միմյանց նաև ապրածով: Քաղաքական կարճամտության և ընդդիմություն պառակտելու արդյունքում է, որ այսօր ՀՀ իշխանությունները գլուխները կախ ստորագրում են ցանկացած փաստաթուղթ, ինչ իրենց ստիպում են, որովհետև ներքին դաշտում չունեն զսպող մեխանիզմներ, և ամենաթողությունը հենց սա է: Կհաջողվի՞ արդյոք ընդդիմությանը միավորվել կամ ո՞րն էր Բագրատյանի կոչի բուն էությունը, դրա մասին հաջորդիվ:
Վահրամ Թոքմաջյան
Օrer.am, վերլուծաբան
