Պետական մուտացիայի ժամանակագրություն

Հայաստանի անկախության հռչակումից ընդամենը երեք տարի անց նորանկախ պետականությունը, որը թվում էր, թե հաստատուն կերպով բռնել է ժողովրդավարական զարգացման ուղին, կատարեց առաջին հետքայլը: Արգելվեց ՀՅԴ գործունեությունը: Դաշնակցական գործիչները բանտ նետվեցին շինծու մեղադրանքներով: Ցավոք, ապագայում քաղաքական հալածանքները դառնալու էին հայաստանյան իշխանությունների գործելաոճի բաղկացուցիչ տարրերից մեկը: Հաջորդ եռամյակում Հայաստանի նոր կազմավորվող հասարակությանն ու պետականությանը հասցվեց ճակատագրական դարձած հարված:

1996 թվականի սեպտեմբերին առաջին անգամ պետական բարձրագույն իշխանության կողմից ոտնահարվեց Հայաստանի քաղաքացիների ընտրության իրավունքը: Հայաստանի զարգացումը դուրս եկավ իր ռելսերից և սկսեց համապատասխանեցվել անհատների ու կլանների շահերին: 1998-ին տեղի ունեցավ հերթական կազուսային  շրջադարձը, երբ թեկնածություն դնելու իրավունք անգամ չունենալով Ռոբերտ Քոչարյանը «փաթաթվեց» հայաստանյան հասարակության վզին: Վերջինս որևէ քայլ չարեց նախորդ ռեժիմի իշխանության օրոք տեղ գտած բացերին ու ձևախեղումներին քաղաքական գնահատական տալու համար: Արդյունքում մինչ օրս անհայտ հանգամաքների հետևանքով 1999-ի հոկտեմբերի 27-ին Հայաստանը գլխատվեց:

2003-ին տեղի ունեցան հերթական կասկածելի ընտրությունները: Ընտրակեղծիքների ապարատն առավել կատարելագործվել էր, իշխանությունը դարձել ավելի քան լկտի: 2004-ին հանարահավաքի ցրում Բաղրամյան պողոտայում ջրցան մեքեքնաներով և այլ ոստիկանական միջոցներով: Հայաստանի զարգացումն ավելի ու ավելի էր հեռանում իրավական և օրինաչափ զարգացումներից: Սնկի նման աճում էին օլիգարխները: Քաղբանտարկյալների պակաս չէր զգացում: Քոչարյանի երկրորդ ժամկետում Երևանի սրտում ցեղասպանական միջոցներով իրենց տներից հանվեցին և փողոց նետվեցին Հայաստանի քաղաքացիները, որոնցից շատերը մինչ օրս ապրելու տեղ չունեն: Կառուցվեց Հյուսիսային պողոտան, որի նման ճարտարապետական մուտանտ Երևանը դեռ չէր տեսել: Հիասթափություն, անզորություն և հուսալքություն:

2008 թվական: Մոտենում էին նախագահական ընտրությունները: Այս անգամ հայաստանյան հասարակության մի ստվար հատվածի համար իրավիճակից ելքի հույս դարձավ կրկին քաղաքականություն վերադարձած Լևոն Տեր-Պետրոսյանը: Փետրվարին տեղի ունեցան Հայաստանի նորագույն պատմության ամենախայտառակ ընտրությունները: Օլիգարխական բանդաները տեռորի էին ենթարկում ընտրատեղամասերն ու քաղաքացիներին: Սերժ Սարգսյանը «ընտրվեց»: Ընտրություններից հետո տասն օր Հայաստանը Ազատության հրապարակն էր: Սակայն «վոինի» համբավ վաստակած Քոչարյանը կատարեց իր գերագույն հանցանքը Հայաստանի նկատմամբ: Ազատության հրապարակը ոստիկանների և օլիգարխական բանդաների բռնությամբ «մաքրվեց»: Ամբողջ օրը Երևանում քաոս էր: Սադրիչները, թալանչիներն ու քրեական տարրերը գործողությունների ազատություն էին ստացել ուղղակիորեն հեռացող նախագահից: Սպանվեցին Հայաստանի հանրապետության 10 քաղաքացիներ: Ընդդիմադիր գործիչները տասնյակներով բանտ նետվեցին: Կոտրվեց հայաստանյան հասարակության ողնաշարը: Տնտեսական անկում, աղքատության սարսափելի աճ, կենսամակարդակի անկում, արտագաղթ:Սրանք էին հաջորդ 5 տարվա բնորոշիչները:

2013 թվական, կրկին ընտրություններ, կրկին կասկածելի: Գործի էր դրվել ընտրակեղծիքների լայն սպեկտր: Համատարած դարձավ ընտրակաշառքը: Հետոն արդեն հետաքրքիր չէր՝ բողոք, Ազատության հրապարակ, հացադուլ և վերջում աղոթք: Աղոթքն անարդյունք էր բնականաբար և աղոթքի վրա հիմնված հիասթափությամբ հայաստանյան հասարակություն քայլեց ընդառաջ Սահմանադրության փոփոխություն կոչված արկածախնդրությանը ՝ 2015 թվականի դեկտեմբերին: Վարչակարգը վերհիշեց մոռացության մատնված ընտրակեղծիքների բոլոր մեխանիզմները, Սահմանադրությունը փոխվեց և այլն: Արդյունքը Սերժ Սարգսյանի օրեր առաջ ունեցած ելույթն էր:
Օրինականության կտրված ծայրերը այլևս չափազանց հեռու են միմյանցից:

Աղասի Մարգարյան

Orer.am, վերլուծաբան