Պրեմիերաների շքահանդես 24 օրում. Թբիլիսիի հայկական թատրոնը տոնում է 95- ամյակը

 Ֆրանսիացի գրող և դրամատուրգ Օկտավ Միրբոյի «Ժան և Ռուլ» պիեսի բեմադրությամբ սկսվեց Թբիլիսիի հայկական թատրոնի նոր շրջանը` պետականի կարգավիճակի արժանանալու փուլը: Ֆրանսիացի դրամատուրգի պիեսի պրեմիերան կայացավ ուղիղ 95 տարի առաջ այս օրը` 1921 թվականի մարտի 10-ին: Բեմադրությունն իրականացրել էր թատերախմբի դերասան Արտեմ Բերոյանը, թեև խմբի հիմնական ռեժիսորը Իսահակ Ալիխանյանն էր: Դրանով թատերական այս կոլեկտիվը նշանավորեց պետական թատրոնի կարգավիճակ ստանալու փաստը: Այդ հանգամանքը ոգևորել էր թատերախմբի անդամներին: Այլապես ինչպես կարելի է բացատրել, որ ընդամենը 24 օրում թատրոնն ունեցավ հինգ պրեմիերա: Այո, առաջին ներկայացումից ընդամենը երկու շաբաթ անց` մարտի 24-ին, թիֆլիսահայ թատերասերի դատին ներկայացվեց ռուս մեծ գրող Նիկոլայ Գոգոլի «Ամուսնություն» կատակերգությունը, որը բեմադրել էր Լևոն Քալանթարը: Դրանից ընդամենը երկու օր անց` մարտի 26-ին,թատերական այս կոլեկտիվն իր հանդիսատեսին հրավիրեց նոր պրեմիերայի: Այս անգամ Իսահակ Ալիխանյանի բեմադրությամբ ներկայացվեց Վ. Վարագյանի «Երջանկություն» պիեսը:

Պրեմիերաների այս շքերթից տակավին ուշքի չեկած թիֆլիսահայ թատերասերներին մարտի 30-ին «հրամցրինե նոր ներկայացում: Նոր ներկայացման բեմադրիչը դարձյալ Լևոն Քալանթարն էր:

Այս անգամ դա գերմանացի դրամատուրգ Ֆրիդրիխ Շիլլերի «Սեր և խարդավանք» պիեսն էր: Պետք է ասել, որ ներկայացումներն արժանացել են թե ՛ հանդիսատեսի, թե՛ թատերագետների ջերմ ընդունելությանը: Մարտ ամսվա հաջողությունները, իրոք, ոգևորիչ էին: Եվ հենց ապրիլի 2-ին Իսահակ Ալիխանյանի բեմադրությամբ ներկայացվեց Հակոբ Պարոնյանի «Բաղդասար աղբարե կատակերգությունը, որը նույնպես արժանացավ բարձր գնահատականի:

Հինգ պրեմիերա՝ ընդամենը 24 օրում: Մի՞թե սա ստեղծագործական սխրանք չէ, որը վկայում է թատերախմբի բարձր պրոֆեսիոնալիզմի մասին:

Սա երևի թատերական արվեստի պատմության մեջ արձանագրված հազվագյուտ դեպքերից մեկն է: Ինչևէ...

Թատրոնն իր թատերաշրջանը փակել է հունիսի վերջերին, ապա, բաժանվելով երկու խմբի, մեկնել հյուրախաղերի: Մի խումբ, որը ղեկավարում էր Իսահակ Ալիխանյանը, գնացել է Վրաստանի հայաշատ շրջաններ, իսկ մյուսը Ստեփան Քափանակյանի և Լևոն Քալանթարի ղեկավարությամբ՝ Հայաստան: Այս խմբում էին Օլգա Մանսուրյանը, Արուս Ոսկանյանը,Մարի Բերոյանը, Զաբելը, Խորեն Աղաբաբյանը և ուրիշներ: Երևանյան հյուրախաղերն աննախադեպ հաջողությամբ պսակվեցին, այնպիսի հաջողությամբ, որ Հայաստանի իշխանությունների խնդրանքով այդ խմբի զգալի մասը մնում է Երևանում և դրա հիմքի վրա ստեղծվում է Գ.Սունդուկյանի անվան թատրոնը, որն այսօր իրավամբ համարվում է մեր մայր թատրոնը: Գ.Սունդուկյանի անվան թատրոնը ևս այս տարի նշելու է իր հիմնադրման 95-ամյակը:

Հիրավի Թիֆլիսի թատրոնն այնքան հզոր էր, որ մի առանձին թատրոնի ծնունդ տալուց հետո չկորցրեց իր դեմքը, շարունակեց ապրել:

Թբիլիսիի Պետրոս Ադամյանի անվան հայկական դրամատիկական թատրոնը, որն այսօր գործող հնագույն հայկական թատրոնն է աշխարհում, շարունակում է ապրել: Այն հիմնադրվել է 160 տարի առաջ և նրա ակունքներում կագնած էին առաջին հայ պրոֆեսիոնալ դերասան Գևորգ Չմշկյանը և հայ ռեալիստական դրամատուրգիայի հիմնադիր Գաբրիել Սունդուկյանը: Գևորգ Չմշկյանի հորդորով Պոլսից Թիֆլիս եկան Պետրոս Ադամյանը, Սիրանույշը և էլի մի քանի նշանավոր դերասաններ, ովքեր հետագայում դարձան հայ թատերական արվեստի երևելի դեմքեր: Թիֆլիսում որպես դերասաններ հայտնի էին Միհրդատ Ամերիկյանը, Արտաշես Սուքիասյանը, Ամիրան Մանդինյանը, Ստեփան Մատինյանը, Քեթևան Արամյանը, Գևորգ Միրաղյանը, Սոֆյա Շահինյանը, Սաթենիկը և ուրիշներ: Այսօր նրանցից շատերի անունները մոռացվել են: Ափսոս…Եկեք չմոռանանք, որ Թիֆլիսի թատրոնը հարուստ է փայլուն անուններով` Ադամյան, Տեր-Դավթյան, Չմշկյան, Սիրանույշ, Աբելյան, Վարդուհի Պետրոսյան, Զարիֆյան… Եկեք չմոռանանք նաև մեր ժամանակների Թբլիլիսիի Ստեփան Շահումյանի անվան /ներկայիս Պետրոս Ադամյանի անվան/ թատրոնի երախտավորներին, ովքեր ոչ միայն շարունակեցին Չմշկյանի գործը, այլև նոր բարձունքների հասցրեց Վրաս տանի մայրաքաղաքի հայ հանդիսատեսից սիրված թատրոնը: Ահա նրանք` Լևոն Ալավերդյան, Դորի Ամիրբեկյանմ, Արտեմ և Մարի Բերոյաններ, Արտեմ Լուսինյան, Մարիամիկ Մոռոմյան, Բաբկեն Ներսիսյան, Վեներա Հակոբյան, Պահարե, Էմմա Ստեփանյան…

Տողերիս հեղինակը բախտ է ունեցել տեսնելու այդ բոլոր դերասաններին, քանզի նրանք իմ մանկության տարիների թատրոնի առաջատար դերասաններն էին: Իսկական հայ մտավորականներ, թբիլիսցիներ…

Լևոն Ազրոյան