Սիբելիուսի ագռավը
Մի անգամ ֆինն կոմպոզիտոր Յան Սիբելիուսն իր աշակերտներից մեկի հետ շրջում էր այգում և, ըստ թռչունների արտաբերած ձայների, փորձում էր ներկայացնել, թե այս մեկը բաս է, այն մյուսը՝ տենոր և այլն: Այդ պահին լսվում է ագռավի կռնչոցը, աշակերտը հետաքրքվում է, թե դա ինչ թռչուն է: Սիբելիուսը պատասխանում է. «Այդ թռչունը քննադատ է»:
Ընդհանրապես, ցանկացած ոլորտում է այդպես, երբ մարդը չի կարողանում դառնալ գրող, դառնում է գրաքննադատ, երբ մարդը չի կարողանում դառնալ երգիչ, դառնում է երգարվեստը փնովող և այլն: Իսկ ինչի՞ն էր միտված այսքան երկար նախաբանը: Ամիսներ առաջ շրջանառության մեջ դրվեց Կարգին Հայկոյի «Սիրո գործակից» ֆիլմը: Ֆիլմ ստեղծողներն ի սկզբանե հայտարարեցին, որ ստեղծում են թեթև հումորային ժանրի արտադրանք, որն ընդամենը միտված է ժպիտ առաջացնել մարդկանց մոտ:
Այս առումով, դատելով հանդիսատեսի արձագանքից, այն ստացվեց, իսկ երբ հանդիսականը գոհ է, անկախ քննադատներից կամ ամենակինոգետների տեսակետից, այն կայացած է, բայց ամեն դեպքում, մարդիկ կան, որոնց աշխատանքըհենց կինոքննադատությունն է: Դա նորմալ է, ավելին, միգուցե հենց կազմակերպչական թիմին են հետաքրքրում տրված գնահատականները՝ հետագայում ավելի կատարելագործվելու համար: Սակայնօրերսհամացանցում համառորեն շրջանառվում են ոչ թե մասնագիտական կարծիքներ ֆիլմի այս կամ այն դրվագի կամ ընդհանրապես ֆիլմի շուրջ, այլ տեսակետներ, որոնք, մեղմ ասած, չեն պատշաճում իրեն հարգող ցանկացած անձի:Ֆիլմը մշակութային ասպետկից տարվեց անձնական դաշտ ու սկսվեց քննարկվել Կարգին Հայկոյի անձնականկյանքը կամ հասարակական գործունեությունը: Այստեղ ավելի մանրամասն: Շատ կայքեր, որոնք չունեն ինքուրույն դիմագիծ և կփակվեն հենց այն պահին, երբ սոցկայքերի օգտատերերը չանեն «քուչի բամբասանքի մակարդակի գրառումներ», սկսեցին շրջանառել այդ ինֆորմացիան: Իհարկե, այդ հանգամանքը ինֆորմացիա անգամ դժվար է անվանել, սակայն փորձենք հասկանալ, թե ինչ է անում Հայկոն, որ ոմանց այդքան դուր չի գալիս: Օգտատերերից մեկը գրում է. «Այս մասնագիտական ու կոլեգիալ ցեխկոխոցիի մեջ ամենավատն էն ա, որ ժամանակին Հայկ Մարությանը առաջին հերթին գժական խարիզմայով ու լայն դիապազոնով կոմիկ էր, ով նկարում էր իր կարգին հաղորդումները, չէր ակտիվանում «Ֆեյսբուքում» միայն իր ֆիլմի պրեմիերայից երկու օր շուտ (պատկերավոր ասած), չէր նկարահանում սոցիալական հոլովակներ իր էրեխեքի հետ, որտեղ բազմոցին նստած պատմում էր, որ ինքն իր ընտանիքի հետ միանում ա ElectricYerevan-ին (խեղճ էրեխեք), ժամանակին նա չէր պոստում իր մասնակցությամբ միթինգային լուսանկարներ ու բարեգործական ճաշերի վիդեոներ...»: Նախ՝ գրվածի լեզուն բավականին գռեհիկ ու անգրագետ է: Այստեղ երևում է մեր մեդիադաշտի որոշակի թերացումը լեզվի հարցում: Ինչո՞ւ է մեզ պարտադրվում ամեն մի տափակ ու կիսագրագետ միտք: Մյուս կարևոր հանգամանքն այն է, որ եթե ունես դիտարկումներ մարդու կատարած աշխատանքի վերաբերյալ և կոմպետենտ ես արտահայտելու տեսակետ, ապա համեցիր: Բայց ո՞ր հիմնավորված իրավունքով կամ «էշին չոշ ասելու» սկզբունքով ես ներխուժում մարդու հասարակական կամ անձնական տարածք: Այն, որ Հայկոն ունի հստակ քաղաքացիական-քաղաքական դիրքորոշում և, ի տարբերություն շատ այլ այսպես ասած հայտնիների, երբեք չի վախենում իր տեսակետն արտահայտել, արդեն հրաշալի է: Երբ հայտնի մարդն իր ավանդն է բերում քաղաքացուն հուզող ամենասոցիալական խնդրիներից մեկի համար պայքարին և դա անում է իր երեխաների ու իր ընտանիքի հետ, նշանակում է, որ մարդն իրեն համարում է այդ հասարակության լիարժեք անդամ, հիմնական բջիջ և ոչ թե կրավորական «Առաջ Հայաստան» երգող: Եթե նա չմասնակցեր այդ նույն ակցիաներին, ակտիվ հանդես չգար վիրտուալ և իրական տիրույթներում, իր անձով չնպաստեր նույն Գյումրիում երկրաշարժից անօթևան մնացած ընտանիքների դրամահավաքին, համոզված եմ, որ այդ նույն օգտատերերն անարգանքի սյունին էին գամելու նրան՝ ինչ պիտակ ասես կպցնելով, ինչպես այժմ անում են իշխանության հետույքում փափուկ տեղավորված որոշ վայ աստղերի պարագայում:
Շատ բնական է և նորմալ, երբ քաղաքացին կա այս բոլոր պրոցեսներում և իր հանրային ճանաչվածությունը և սիրված լինելն ի նպաստ է բերում ի շահ հասարակական բարիքի: Ամփոփելով ասվածը՝ պետք է փաստենք, որ կարիք չկա գրել ինչ-որ բան ընդամենը գրելու կամ մարդու վրա ցեխ շպրտելուկամ ընդամենը գրելու, որ ցույց տաս, թե տեսեք-տեսեք ես կարծիք ունեմ: Այդպիսի գործողություններ անելուց առաջ եկեքմիշտ հիշենքՅան Սիբելիուսի ագռավին:
Վահրամ Թոքմաջյան
Orer.am, վերլուծաբան
