Թաթուլ Մանասերյան. «ԵԱՏՄ միասնական արժույթի մասին մտածելուց առաջ իշխանությունները պետք է հստակեցնեն մեր ազգային օրակարգը». «Փաստ»
Տնտեսություն
«Փաստ» օրաթերթը գրում է.
Տնտեսագետ Թաթուլ Մանասերյանը միանշանակ դեմ է, որ Հայաստանը ներքին և արտաքին խնդիրները չլուծած ԵԱՏՄ միասնական արժույթին միանալու մասին մտածի: Դրա համար դեռ երկար ճանապարհ պետք է անցնել, հակառակ դեպքում նման նախագծերը միանշանակ կխաթարեն երկրի բնականոն տնտեսության զարգացումը:
«Ես խիստ դեմ եմ այդ նախագծին: Եվրոպայում միասնական արժույթի կարողացան անցնել 2000 թվականին, սակայն ցանկությունը կար դեռևս Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից՝ 1945 թ.–ից սկսած: Այսինքն՝ ուղիղ 55 տարի հետո Եվրամիությունը կարողացավ միասնական արժույթի անցնել, այն էլ զարգացած երկրներով: Հիմա կարո՞ղ են ԵԱՏՄ–ում օր ու ժամ նշանակել, թե այսինչ օրվանից պետք է միասնական արժույթի գոտի ստեղծվի, երբ այդ միության անդամ երկրները դժվարություններով առաջ շարժվող երկրներ են»,– ասաց Թ. Մանասերյանը:
Մասնագիտական ուսումնասիրությունները ցույց են տալիս, որ ԵԱՏՄ անդամ երկրների անցումը միասնական արժույթին կարող է տեղի ունենալ այն ժամանակ միայն, երբ բոլորի համար տնտեսական համաձայնեցված և ներդաշնակեցված քաղաքականություն լինի և հարկային, մաքսային, դրամավարկային, սղաճի, գնաճի հետ կապված բոլոր հարցերը հստակեցված լինեն:
«Այսինքն, ընդհանուր շուկայից երբ անցում է կատարվում տնտեսական և քաղաքական ընդհանուր միություն, այդ ժամանակ տեղի ունեցող գործընթացների զարգացման տեմպերից կարելի է եզրակացնել, թե երբ նպատակահարմար կլինի անցումը միասնական արժույթին: Իսկ ո՞վ կարող ասել, թե 2025–ին դա կլինի, 2018–ին, թե ասենք՝ 2045 թվականին: Որևէ այլ մոտեցում միայն կխանգարի բնական պրոցեսների զարգացմանը և եթե արհեստական ճնշում իրականացվի, ապա պրոցեսները չեն կարող ի բարօրություն ժողովրդի զարգանալ»,– ասաց Թ. Մանասերյանը:
Տնտեսագետը վստահ է, որ ինչպես եվրագոտու երկրների դեպքում եղավ, այնպես էլ ԵԱՏՄ անդամ երկրների դեպքում՝ միության կայունությունը պահպանելու համար միությունը ստիպված պետք է լինի վճարել նաև անդամ երկրների նախկինում վերցրած պարտքերը:
«Դրանք այն ծախսերն են, որոնք պետք է վճարի միությունը միասնական արժույթ ունենալու համար: Եվ դրանից չի խուսափի անգամ Եվրասիական տնտեսական միությունը: Ու եթե ներդաշնակություն չկա անգամ մեկ արժույթ ունեցող երկրի տարբեր մարզերի միջև, քանի որ տնտեսական ու սոցիալական զարգացվածության անհամաչափությունները խնդիրներ են հարուցում և տարբեր մարզերում անգամ հնարավոր չէ նույնպիսի տնտեսական կամ հարկաբյուջետային ֆիսկալ քաղաքականություն վարել, ապա ինչպես հնարավոր կլինի մեկ միության շրջանակներում առանց խնդիրները լուծելու նման քայլի գնալ»,– ասում է Թ. Մանասերյանը:
Միասնական արժույթին անցնելու ժամկետի հետ նա համաձայն չէ նաև այն պատճառով, որ ԵԱՏՄ–ին անդամակցության առաջին քայլը դեռ չհաղթահարած արդեն խոսվում է հաջորդ քայլերի մասին: Ներկայացնելով զարգացման փուլերը Թ. Մանասերյանը մանրամասնեց, որ սեփական գոյությունն արդարացնելու համար ցանկացած տարածաշրջանային տնտեսական միություն պետք է չորս ֆիքսված տնտեսական փուլ հաղթահարի: Դրանք ազատ առևտրի գոտիների, Մաքսային միության, ընդհանուր շուկայի ստեղծումն է և եթե այդ բոլոր քայլերն արդեն հաղթահարված են, այդ դեպքում միայն հնարավոր կլինի փորձ կատարել ու միասնական արժույթը ստեղծելու քայլեր ձեռնարկել:
«Միասնական արժույթին անցնելուց առաջ ամենակարևոր հարցը, որը պետք է հստակեցնի Հայաստանի բարձրագույն ղեկավարությունը, այն է, թե որն է լինելու մեր ազգային օրակարգը: Եվ այն պետք է ֆիքսվի մեծատառերով: Մենք մինչ այս նման օրակարգ չենք ունեցել: Եվ նման օրակարգում հարկավոր է ներառել և՛ ներքին, և՛ արտաքին մարտահրավերները: Բացի այդ, կարևոր է, որ կարողանանք հաշվառել մեր ազգային թերություններն ու առավելությունները ու տեսնենք, թե դրանից բխող ինչ անելիքներ ունենք»,– ասաց Թ. Մանասերյանը:
Շարունակությունը` «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում:
