Երևան, 17.Նոյեմբեր.2026,
00
:
00
ՄԵՆՅՈՒ
Ինչո՞ւ համընկան Ալիևի «բացումն» ու Սամվել Կարապետյանի կալանավորումը. «Փաստ» Անձեռնմխելիության պատրանքը. ի՞նչ դասեր է տալիս դատավոր Մասիս Մելքոնյանի շուրջ ծավալվող գործընթացը. «Փաստ» Բանանի «դիվանագիտությունը» և «պրիմիտիվ» քաղաքականության վիրուսային բանաձևը. «Փաստ» Ադրբեջանը Հայաստանի Սահմանադրությունից Անկախության հռչակագիրը վերացնելով` հող է նախապատրաստելու կեղծ «Արևմտյան Ադրբեջանի» համար. Արամ Վարդևանյան Աչք փակելով Լեռնային Ղարաբաղում էթնիկ զտումների վրա՝ աշխարհը դատավճիռ ստորագրեց ՄԱԿ-ի վրա. Շարմազանով ԵԽԽՎ պատգամավորները խորը մտահոգություն են հայտնել Սամվել Կարապետյանի կալանավորման կապակցությամբ Շատ մեծ հավանականությամբ 10 տարի հետո ԵՄ չի լինելու, բայց Փաշինյանը 20 տարի հետո Հայաստանը տեսնում է ԵՄ կազմում․ Արտակ Զաքարյան Ե՞րբ և ինչպե՞ս ի հայտ եկան առաջին համակարգչային խաղերը. «Փաստ» ՊԱՏՄՈՒԹՅԱՆ ԱՅՍ ՕՐԸ (14 նոյեմբերի). Ուղևորատար գնացքների բախումը, թոքի՝ աշխարհում առաջին փոխպատվաստումը. «Փաստ» Գնաճային ռիսկերի ակտիվացման նոր ու բավականին զգայուն փուլ. ի՞նչ է սպասվում առաջիկայում Հայաստանի բնակչությանը. «Փաստ»

Օձաբերդի պեղումներն ի հայտ են բերել նոր ու կարեւոր տեղեկություններ

Օձաբերդ հնավայրը գտնվում է Գեղարքունիքի մարզի Ծովինար եւ Արծվանիստ համայնքների միջեւ: Այն գիտական շրջանակներին հայտնի է դեռեւս 1860-ական թվականներից: Օձաբերդի հյուսիս-արեւմտյան քարաժայռերից մեկի վրա է փորագրված Վանի թագավորության միապետ Ռուսա Առաջինի (Ք. ա. 735-713 թթ.) սեպագիր արձանագրությունը: Այստեղ հենց վկայված է հնավայրի անունը, որն ուրարտական միապետը կոչել է ամպրոպի, կայծակի աստված Թեյշեբայի պատվին՝ Թեյշեբա աստծո քաղաք: Հնագետների կարծիքով՝ Օձաբերդը չափազանց կարեւոր նշանակություն ուներ: Այն կարեւոր կետ էր, որը հսկում էր Սեւանի ավազանի հարավային ավազանի երկայնքով տարածվող ամրոցների շղթան, ինչպես նաեւ՝ դեպի Սոթքի ոսկու հանքեր տանող ճանապարհը:
2014 թվականից Օձաբերդում իրականացվող պեղումներն այս տարի ընթացել են Մշակույթի նախարարության «Պատմամշակութային արգելոց-թանգարանների եւ պատմական միջավայրի պահպանության ծառայության» ՊՈԱԿ-ի կողմից` Գիտության պետական կոմիտեի «Ենթակառուցվածքների պահպանման եւ զարգացման» դրամաշնորհի շրջանակում:


Ինչպես «Արմենպրես»-ին տեղեկացրեց Օձաբերդի հնագիտական արշավախմբի ղեկավար, պատմական գիտությունների թեկնածու Միքայել Բադալյանը, վերջին տարիների պեղումները տալիս են կարեւոր տեղեկություններ ուրարտական եւ ետուրարտական շրջանների մի շարք կարեւոր հարցերի վերաբերյալ: «Այս տարի հիմնականում աշխատանքները կենտրոնացվել են ամրոցի արեւելյան եւ հյուսիսարեւելյան հատվածներում: Ամրոցի արեւելյան հատվածում բացվեցին կիսակիկլոպյան շարվածքի պատերով մի կառույց եւ միջին մեծության քարերով արված դարավանդաձեւ հարթակներ: Այստեղ, ըստ մեր նախնական դիտարկումների, գործ ունենք մի քանի փուլերի հետ: Ըստ երեւույթին, վաղ փուլում կառուցվել է կիսակիկլոպյան շարվածքի պատերով կառույցը, իսկ այնուհետեւ այն վերածվել միջին մեծության քարերով դարավանդաձեւ հարթակի: Ըստ մեր ունեցած նախնական տվյալների, այս կառույցները պետք է թվագրվեն Ք. ա. 8-6-րդ դարերով: Այս տեղամասից գտնվել են խեցեղենի բեկորներ, որոնք հիմնականում թվագրվում են միջին եւ ուշ երկաթի ժամանակաշրջաններով, ինչպես նաեւ կենդանական ոսկորներ, բրոնզե օղ, գամեր, աղորիք, ձկան կարթի ծանրոց եւ այլն: Տպավորիչ են բացված աղյուսները, որոնք իրենց չափերով հիշեցնում են ուրարտական աղյուսների չափերը, սակայն իրենց տեսքով եւ բաղադրությամբ խիստ տարբերվում են դրանցից: Ըստ երեւույթին, գործ ունենք ուրարտական աղյուսաշինական ավանդույթների տեղական իմիտացիայի հետ: Այս տեղամասում բացվել են նաեւ մի քանի կավածեփ հատակներ, որոնց կառուցման համար նախ արվել է մանր քարերով հարթեցում: Խիստ հետաքրքիր են ամրոցի հյուսիսարեւելյան հատվածում արված պեղումների արդյունքները: Այստեղ աշխատել ենք երկու պեղավայրում: Առաջին պեղավայրում բացվեցին քարերով հարթեցում, այնուհետեւ հատակ եւ հզոր հրդեհի շերտ, որի արդյունքում խիստ վնասվել է մի կառույց (հավանաբար, պատ կամ բարձրացված հարթակ): Սա շատ կարևոր տեղեկություն է: Մյուս տեղամասում բացվեց 1,30 մետր բարձրությամբ եւ 3 մետր հաստությամբ մի պատ: Այստեղ` պատի դիմաց ֆիքսվեցին բազմաթիվ աղյուսներ, այնուհետ բացվեց այրված հատակը:

Այստեղ եւս առկա են հրդեհի շերտեր: Դեռեւս դժվար է ասել, թե վերը նշված պեղավայրերում ֆիքսված հրդեհը եղել է կենցաղայի՞ն, թե՞ ինչ-որ հարձակման հետեւանքով: Պատի տակ ֆիքսվեց նաեւ հիմնաժայռը: Ստորին հատակից գտնված խեցեղեն նյութը թույլ է տալիս պատի կառուցումը վերագրել Ք. ա. 8-րդ դարի վերջից 7-րդ դարն ընկած ժամանակահատվածով: Այս պեղավայրերում կան ավելի ուշ փուլի վերակառուցումներ: Պետք է նշել, որ Օձաբերդը Սեւանի ավազանի այն եզակի հնավայրերից է, որտեղ վերջին տարիների ուսումնասիրությունների արդյունքում հայտնաբերվել եւ ֆիքսվել են բազմաթիվ աղյուսներ: Վերը նշված տեղամասերից վերցվել են նմուշներ՝ հետագա անալիզների համար: Անչափ հետաքրքիր արդյունքներ գրանցվեցին միջնաբերդի հյուսիսարեւելյան հատվածում: Այստեղ բացվեց բավական տպավորիչ թեքահարթակ, որն անմիջական կապ ունի միջնաբերդի հյուսիսարեւելյան աշտարակի եւ հյուսիսային պարսպաշարի հետ: Պետք է նշել, որ այն շարունակվում է պարսպաշարի երկայնքով: Նման թեքահարթակներ ֆիքսվել են նաեւ Մարգահովտի եւ Նորաբակ 1-ի պեղումների արդյունքում: Այս թեքահարթակը որոշակի նմանություններ է դրսևորում Խեթական տերության մայրաքաղաք Խաթթուշայի թեքահարթակների հետ : Օձաբերդի այս տարվա պեղումները կարեւոր բացահայտումներ են անում Հայաստանի Երկաթի դարաշրջանի ճարտարապետության, ամրաշինության, բնակչության կենցաղի եւ տարածքի կազմակերպման, ինչպես նաեւ մի շարք այլ հարցերի վերաբերյալ: Հետաքրքիր է, որ Օձաբերդի պեղումների ընթացքում թե ամրոցում եւ թե միջնաբերդում չի ֆիքսվել որեւէ ուրարտական շերտ: Մենք նախնականորեն հակված ենք կարծելու, որ չնայած Ռուսա Առաջինի սեպագիր արձանագրությանը, Օձաբերդում ուրարտական ներկայությունը եղել է ոչ երկարատեւ: Այդ արձանագրությունը, ըստ մեր ունեցած տվյալների, վերջին ուրարտական արձանագրությունն է Սեւանի ավազանում: Ռուսա Առաջինը հետագայում ունեցավ լուրջ եւ ճակատագրական խնդիրներ Ասորեստանի գահակալ Սարգոն Երկրորդի հետ: Անգամ Ռուսայի դեմ էր ապստամբել իր որդի Մելարտուան: Կային խնդիրներ հյուսիսից ներխուժած կիմերների հետ: Հնարավոր է, որ այս, ինչպես նաեւ այլ հանգամանքների բերումով Օձաբերդում որոշակի ժամանակ անց ուրարտական ներկայությունը խիստ թուլացել է կամ էլ տեւել ոչ այդքան երկար: Կարծում ենք, որ հետագա պեղումները նոր պատասխաններ կտան այս հարցին»,-նշեց արշավախմբի ղեկավարը:


Ծովինարի Թեյշեբաինի կամ Օձաբերդ ամրոցի պեղումները մի քանի տարի է, ինչ ձեռք են բերել միջազգային նշանակություն եւ հնչեղություն: Այս տարիներին հնագիտական հուշարձանի պեղումներում ընդգրկվել են նաեւ հնագետներ Ռուսաստանից, Իրանից, Ավստրալիայից: Պեղումների մասնակից, Իրանի Իսլամական Հանրապետության հնագիտության կենտրոնի ներկայացուցիչ, դոկտոր Յուսեֆ Ֆալլահիանը, կարեւորելով Թեյշեբաինի պեղումների հետագա շարունակության անհրաժեշտությունը, տպավորիչ համարեց այս տարվա պեղումների արդյունքները: «Այս ամրոցի պեղումները մեզ արժեքավոր գիտական նոր նյութեր են տալիս՝ վերծանելու Ք. ա. 8-6-րդ դարերում, դրանից առաջ կամ հետո ընթացած կյանքը այս տարածաշրջանում: Կարծում եմ, որ առաջիկա տարիներին էլ պետք է շարունակվեն հնագիտական պեղումները, որպեսզի հնարավոր լինի ամբողջապես բացահայտել հեռավոր դարերի խորքում մնացած ու հողի շերտով ծածկված գաղտնիքները: Այս հուշարձանում, իսկապես, պատմագիտական հսկայական նյութ կա թաղված: Իրանի հյուսիսում եւս քիչ չեն ուրարտական հուշարձանները, որոնց ուսումնասիրման համար անչափ կարեւոր է մեր մասնակցությունը այս պեղումներին»,-պատմեց իրանցի հնագետ Յուսեֆ Ֆալահիանը:
Հնագիտական արշավախմբում այս տարի Միքայել Բադալյանի ղեկավարությամբ աշխատել են արշավախմբի ղեկավարի տեղակալ, ԵՊՀ պատմության ֆակուլտետի հնագիտության եւ ազգագրության բաժնի մագիստրատուրայի ավարտական կուրսի ուսանող Արթուր Միքայելյանը, ճարտարապետ Հայկ Կյուրեղյանը, Պետերբուրգի Էրմիտաժի հավաքածուի պահապան, հնագետ Աննա Նովիկովան, Իրանի Իսլամական Հանրապետության հնագիտության կենտրոնի հնագետներ դոկտոր Յուսեֆ Ֆալահիանը եւ Ֆարիբորս Թահասսեբին, ավստրալահայ հնագետ Վարդենի Պոյաճյանը, պատմաբան Հայկ ՈՒջուջյանը, ԵՊՀ պատմության ֆակուլտետի ուսանող Հարություն Հարությունյանը, Երեւանի Խ. Աբովյանի անվան մանկավարժական համալսարանի պատմության եւ իրավագիտության ֆակուլտետի ուսանող Արման Եղիազարյանը, դպրոցական Արտաշես Կյուրեղյանը, Արծվանիստ գյուղից պեղումներին օժանդակող դպրոցականներ Արսեն եւ Գագիկ Հարությունյանները, բազմաթիվ կամավորներ ՌԴ-ից եւ Հայաստանից: Պեղումների խորհրդատուն է հայտնի հնագետ, պատմական գիտությունների դոկտոր, պրոֆեսոր Աշոտ Փիլիպոսյանը:
Ծովինարի հնագիտական պեղումները բավականին ակտիվացրել են տուրիստների հոսքը դեպի հնագիտական հուշարձան եւ շրջակա համայնքներ: «Այս տարվա պեղումների ընթացքում մեզ այցելել են հարյուրավոր զբոսաշրջիկներ ԱՄՆ-ից, Ֆրանսիայից, Ռումինիայից: Համոզված եմ, որ այս ու հետագա պեղումների շնորհիվ եւս Օձաբերդի մերձակա Ծովինար եւ Արծվանիստ գյուղերը կարող են բազմաթիվ զբոսաշրջիկներ ընդունել՝ զարգացնելով թե հնագիտական, թե այլ ուղղությունների տուրիզմը»,-հավաստեց արշավախմբի ղեկավարի տեղակալ Արթուր Միքայելյանը:
Արշավախմբի ղեկավար Միքայել Բադալյանը գտնում է, որ Օձաբերդի ամբողջական պատկերը ստանալու, բազմաթիվ այլ գաղտնիքներ բացահայտելու համար կպահանջվեն երկար տարիների աշխատանք ու շատ ջանքեր:

Խոսրով Խլղաթյան

 

Ինչո՞ւ համընկան Ալիևի «բացումն» ու Սամվել Կարապետյանի կալանավորումը. «Փաստ»Անձեռնմխելիության պատրանքը. ի՞նչ դասեր է տալիս դատավոր Մասիս Մելքոնյանի շուրջ ծավալվող գործընթացը. «Փաստ»Բանանի «դիվանագիտությունը» և «պրիմիտիվ» քաղաքականության վիրուսային բանաձևը. «Փաստ»Հարյուրավոր հասցեներում լույս չի լինելու նոյեմբերի 17/18-ինՔուշները և Ուիթքոֆը եվրոպացիների հետ քննարկել են Ռուսաստանի և ԵՄ-ի միջև երկխոսության հաստատումըՄենք գիտենք՝ ինչպես հաղթել, բայց գիտենք նաև ինչպես արժանապատվորեն պարտվել․ Լուիս դե լա ՖուենտեԲաքվի ճարտարապետական դիմագծի կերտողը հայ էԶորակոչի տարիքային շեմը կփոխվի․ ում կվերաբերի նախագիծըԵրևանը մերժում է «Ալիևյան Սահմանադրությունը». Հայաստանի Սահմանադրության ճակատագիրը որոշելու են հայերը, ոչ թե Ադրբեջանը. Ուժեղ ՀայաստանԱԺ փոխնախագահ Արամ Վարդևանյանը ԵԽ գրասենյակի ղեկավարի հետ քննարկել է ընդդիմության նկատմամբ շարունակվող քաղաքական հետապնդումներըԹրամփի գնահատմամբ՝ Պուտինը փոքր-ինչ մեղմացնում է դիրքորոշումն Ուկրաինայի հարցումԵրևանում՝ Մալաթիա տոնավաճառի մոտ, բախվել են «Ferrari»-ն և «BMW»-նՀԱՊԿ քարտուղարը քննարկել է կազմակերպության պատասխանատվության գոտում տիրող ռազմաքաղաքական իրավիճակըԲախվել են «Howo», «Renault» բեռնատարներն ու «Opel Astra»-ն․ 3 վիրավորներից երկուսը անչափահասներ են«Փարաջանով Քլաբ Հաուս»-ը ներկայացրել է իր բացառիկ նախագիծը «Տուն Էքսպո»-ումՀանրապետությունում ձյուն է տեղում․ ի՞նչ իրավիճակ է ավտոճանապարհներինԱրսեն Գևորգյանի մահվան ամբողջ պատասխանավտությունը մինչև իր կյանքի վերջ կրելու է Նիկոլ Փաշինյանը․ Հարություն ՀարությունյանՍտալինն ու Սադամ Հուսեյնը կնախանձեին Փաշինյանին․ Ուժեղ Հայաստան«Բարգավաճ Հայաստան» կուսակցությունը նոյեմբերի 15-17-ը մասնակցում է Մոսկվայում անցկացվող «Հանուն ազգերի ազատության» («За свободу наций») միջազգային համաժողովին․ Իվետա ՏոնոյանԵրիտասարդները՝ հանքարդյունաբերության իրական խնդիրների լուծման ճանապարհին․ ԶՊՄԿ-ն՝ CaseKey 2026-ումՑույց տվեք Ադրբեջանի որևէ օրենք, որը վերաբերում է Ղարաբաղին. Արշակ ԿարապետյանՄենք թույլ չենք տա Ալիևի պարտադրած Սահմանադրության ընդունումը․ Ուժեղ ՀայաստանՄեր ժողովուրդը երբեք չի մոռանալու Արցախն ու մեր անցյալը. Ավետիք ՉալաբյանՊարտքերի մեջ հայտնված քաղաքացիները չպետք է մնան միայնակ․ ի՞նչ պետք է անի պետությունը. Հրայր Կամենդատյան«Դադարեցրե՛ք Հայաստանը ազատությունը քաղաքական հավատարմությամբ պայմանավորող կալանավայր դարձնելու փորձերը». Աննա ԿոստանյանԶանգեզուրի պղնձամոլիբդենային կոմբինատը շարունակում է աջակցել CaseKey կրթական նախաձեռնությանըՍահմանադրությամբ մարդը բարձրագույն արժեք է, բայց իրական կյանքում այդ սկզբունքը չի գործում. Արամ ՎարդևանյանՄենք միավորվել ենք՝ հանուն մեր արժեքների, ինքնիշխանության և ժողովրդավարության պաշտպանության. տեսանյութՀամալսարանից ազատվում են դասախոսներ իրենց քաղաքական հայացքների համար. Մենուա ՍողոմոնյանՊիտի օրենք փոխվի, որ ամեն դատարան չկարողանա համատարած կալանք կիրառի մեր հանդեպ. Ավետիք ՉալաբյանՍպասվում է գյուղմթերքի գների շեշտակի բարձրացում, քանի որ ունենք արտահանման դեֆիցիտ. Հրայր ԿամենդատյանՔաղաքական հետապնդումների նպատակը հասարակությանը վախի մթնոլորտում պահելն է՝ Ալիևի պարտադրած Սահմանադրությունն ընդունելու համար. տեսանյութՊետությունը ձեզ համար հոր տնից բերված օժիտ չէ, որ մաշված շորի պետ դեն նետեք. Աննա ԿոստանյանԱրսեն Գևորգյանը բանտարկվեց իր համոզմունքների համար, իսկ երեք շաբաթ անց ընտանիքին վերադարձվեց դագաղով. Իրինա ՅոլյանԵրբ իշխանության թիրախում հայտնվում են երեխաները․ Աննա ԿոստանյանԻշխանությունները շարունակում են խեղաթյուրել հայոց պատմությունը. Մենուա ՍողոմոնյանՔՊ-ի ներկայացուցիչնե՛ր, վախեցե՛ք, որ ձեր երեխաները ապագայում Արցախի կորստի համար մեղադրելու են ձեզ. Ցոլակ ԱկոպյանԱրսենն այսօր ողջ կլիներ, եթե չհամարձակվեր պայքարել իր համայնքի համար. Գոհար ՄելոյանUcom-ի աջակցությամբ Երևանում անցկացվել է «Mini Whoop Drone Racing Armenia 2026» դրոնների ամենամյա մրցարշավըԱրևմուտքը կընդունի՞ արդյոք ՆԱՏՕ-ի՝ մինչև ընդլայնումն ունեցած տեղակայմանը վերադառնալու պահանջները՝ դեռևս մեծ հարց է. դաշինքն առանց առճակատման՝ դժվար թե գնա նման զիջումների. Զաքարյան«Այն գումարները, որ ժամանակին ինչ-որ մարդկանց գրպաններն էին գնում, այսօր դառնում են մանկապարտեզներ, բակեր, փողոցներ և մայթեր». ԱվինյանBaghramyan Residence․ պրեմիում դասի բնակարաններ՝ Մարշալ Բաղրամյան պողոտայումԱլիևը պատրաստ չէ վերադարձնել ռազմագերիներին. նա իրական խաղաղություն չի ուզում. Աննա ԿոստանյանԻբր հեգնում էր. հիմա իրագործում է. Դավիթ ՍարգսյանԲաքուն ՉԻ՛ ԿԱՐՈՂ Հայաստանի Հանրապետությանը պարտադրել ներքին օրակարգ. Մարիաննա ՂահրամանյանԱյն մասին, թե ինչպես է Ադրբեջանը իր կամակատարների ձեռամբ փորձում քայլ առ քայլ կազմալուծել Հայաստանի Հանրապետությունը, և ինչպես մենք պետք է դրա դեմն առնենք. ՉալաբյանԱդրբեջանը Հայաստանի Սահմանադրությունից Անկախության հռչակագիրը վերացնելով` հող է նախապատրաստելու կեղծ «Արևմտյան Ադրբեջանի» համար. Արամ ՎարդևանյանԱդրբեջանը հող է նախապատրաստում Հայաստանից նոր զիջումներ պահանջելու համար` ալիևյան սահմանադրությունն անցկացնելուց հետո. Տիգրան ԱբրահամյանԺողովուրդը ՔՊ-ին սահմանադրական մեծամասնություն չի տվել` ալիևյան սահմանադրություն ընդունելու համար. Դավիթ ՂազինյանNova Building-ը «Տուն Էքսպո 2026»-ում ներկայացրել է բնակարանային առաջարկներն ու ձեռքբերման պայմանները