Ереван, 17.Ноябрь.2026,
00
:
00
ՄԵՆՅՈՒ
Глава МИД Иордании: Подписание мирного соглашения между Арменией и Азербайджаном близко Рост цен на продукты в Армении ускорился до 8,6%: ЕАБР Трамп: США больше не намерены вести торговлю с Испанией Артем Оганов получил международную госпремию Китая в области науки и техники — лично от Си Цзиньпиня «Арарат‑Армения» начала квалификацию Лиги чемпионов с победы над «Ригой» Пакистанский самолет пропал с радаров над Аравийским морем Размик Марукян стал обладателем бронзовой медали XV Международного конкурса артистов балета «Росатом» готов построить новые АЭС, чтобы избежать энергодефицита в Армении: Алексей Лихачёв Армения заинтересована в полноценном участии в ЕАЭС: Пашинян На автодороге Ереван-Севан произошел камнепад

Օձաբերդի պեղումներն ի հայտ են բերել նոր ու կարեւոր տեղեկություններ

Օձաբերդ հնավայրը գտնվում է Գեղարքունիքի մարզի Ծովինար եւ Արծվանիստ համայնքների միջեւ: Այն գիտական շրջանակներին հայտնի է դեռեւս 1860-ական թվականներից: Օձաբերդի հյուսիս-արեւմտյան քարաժայռերից մեկի վրա է փորագրված Վանի թագավորության միապետ Ռուսա Առաջինի (Ք. ա. 735-713 թթ.) սեպագիր արձանագրությունը: Այստեղ հենց վկայված է հնավայրի անունը, որն ուրարտական միապետը կոչել է ամպրոպի, կայծակի աստված Թեյշեբայի պատվին՝ Թեյշեբա աստծո քաղաք: Հնագետների կարծիքով՝ Օձաբերդը չափազանց կարեւոր նշանակություն ուներ: Այն կարեւոր կետ էր, որը հսկում էր Սեւանի ավազանի հարավային ավազանի երկայնքով տարածվող ամրոցների շղթան, ինչպես նաեւ՝ դեպի Սոթքի ոսկու հանքեր տանող ճանապարհը:
2014 թվականից Օձաբերդում իրականացվող պեղումներն այս տարի ընթացել են Մշակույթի նախարարության «Պատմամշակութային արգելոց-թանգարանների եւ պատմական միջավայրի պահպանության ծառայության» ՊՈԱԿ-ի կողմից` Գիտության պետական կոմիտեի «Ենթակառուցվածքների պահպանման եւ զարգացման» դրամաշնորհի շրջանակում:


Ինչպես «Արմենպրես»-ին տեղեկացրեց Օձաբերդի հնագիտական արշավախմբի ղեկավար, պատմական գիտությունների թեկնածու Միքայել Բադալյանը, վերջին տարիների պեղումները տալիս են կարեւոր տեղեկություններ ուրարտական եւ ետուրարտական շրջանների մի շարք կարեւոր հարցերի վերաբերյալ: «Այս տարի հիմնականում աշխատանքները կենտրոնացվել են ամրոցի արեւելյան եւ հյուսիսարեւելյան հատվածներում: Ամրոցի արեւելյան հատվածում բացվեցին կիսակիկլոպյան շարվածքի պատերով մի կառույց եւ միջին մեծության քարերով արված դարավանդաձեւ հարթակներ: Այստեղ, ըստ մեր նախնական դիտարկումների, գործ ունենք մի քանի փուլերի հետ: Ըստ երեւույթին, վաղ փուլում կառուցվել է կիսակիկլոպյան շարվածքի պատերով կառույցը, իսկ այնուհետեւ այն վերածվել միջին մեծության քարերով դարավանդաձեւ հարթակի: Ըստ մեր ունեցած նախնական տվյալների, այս կառույցները պետք է թվագրվեն Ք. ա. 8-6-րդ դարերով: Այս տեղամասից գտնվել են խեցեղենի բեկորներ, որոնք հիմնականում թվագրվում են միջին եւ ուշ երկաթի ժամանակաշրջաններով, ինչպես նաեւ կենդանական ոսկորներ, բրոնզե օղ, գամեր, աղորիք, ձկան կարթի ծանրոց եւ այլն: Տպավորիչ են բացված աղյուսները, որոնք իրենց չափերով հիշեցնում են ուրարտական աղյուսների չափերը, սակայն իրենց տեսքով եւ բաղադրությամբ խիստ տարբերվում են դրանցից: Ըստ երեւույթին, գործ ունենք ուրարտական աղյուսաշինական ավանդույթների տեղական իմիտացիայի հետ: Այս տեղամասում բացվել են նաեւ մի քանի կավածեփ հատակներ, որոնց կառուցման համար նախ արվել է մանր քարերով հարթեցում: Խիստ հետաքրքիր են ամրոցի հյուսիսարեւելյան հատվածում արված պեղումների արդյունքները: Այստեղ աշխատել ենք երկու պեղավայրում: Առաջին պեղավայրում բացվեցին քարերով հարթեցում, այնուհետեւ հատակ եւ հզոր հրդեհի շերտ, որի արդյունքում խիստ վնասվել է մի կառույց (հավանաբար, պատ կամ բարձրացված հարթակ): Սա շատ կարևոր տեղեկություն է: Մյուս տեղամասում բացվեց 1,30 մետր բարձրությամբ եւ 3 մետր հաստությամբ մի պատ: Այստեղ` պատի դիմաց ֆիքսվեցին բազմաթիվ աղյուսներ, այնուհետ բացվեց այրված հատակը:

Այստեղ եւս առկա են հրդեհի շերտեր: Դեռեւս դժվար է ասել, թե վերը նշված պեղավայրերում ֆիքսված հրդեհը եղել է կենցաղայի՞ն, թե՞ ինչ-որ հարձակման հետեւանքով: Պատի տակ ֆիքսվեց նաեւ հիմնաժայռը: Ստորին հատակից գտնված խեցեղեն նյութը թույլ է տալիս պատի կառուցումը վերագրել Ք. ա. 8-րդ դարի վերջից 7-րդ դարն ընկած ժամանակահատվածով: Այս պեղավայրերում կան ավելի ուշ փուլի վերակառուցումներ: Պետք է նշել, որ Օձաբերդը Սեւանի ավազանի այն եզակի հնավայրերից է, որտեղ վերջին տարիների ուսումնասիրությունների արդյունքում հայտնաբերվել եւ ֆիքսվել են բազմաթիվ աղյուսներ: Վերը նշված տեղամասերից վերցվել են նմուշներ՝ հետագա անալիզների համար: Անչափ հետաքրքիր արդյունքներ գրանցվեցին միջնաբերդի հյուսիսարեւելյան հատվածում: Այստեղ բացվեց բավական տպավորիչ թեքահարթակ, որն անմիջական կապ ունի միջնաբերդի հյուսիսարեւելյան աշտարակի եւ հյուսիսային պարսպաշարի հետ: Պետք է նշել, որ այն շարունակվում է պարսպաշարի երկայնքով: Նման թեքահարթակներ ֆիքսվել են նաեւ Մարգահովտի եւ Նորաբակ 1-ի պեղումների արդյունքում: Այս թեքահարթակը որոշակի նմանություններ է դրսևորում Խեթական տերության մայրաքաղաք Խաթթուշայի թեքահարթակների հետ : Օձաբերդի այս տարվա պեղումները կարեւոր բացահայտումներ են անում Հայաստանի Երկաթի դարաշրջանի ճարտարապետության, ամրաշինության, բնակչության կենցաղի եւ տարածքի կազմակերպման, ինչպես նաեւ մի շարք այլ հարցերի վերաբերյալ: Հետաքրքիր է, որ Օձաբերդի պեղումների ընթացքում թե ամրոցում եւ թե միջնաբերդում չի ֆիքսվել որեւէ ուրարտական շերտ: Մենք նախնականորեն հակված ենք կարծելու, որ չնայած Ռուսա Առաջինի սեպագիր արձանագրությանը, Օձաբերդում ուրարտական ներկայությունը եղել է ոչ երկարատեւ: Այդ արձանագրությունը, ըստ մեր ունեցած տվյալների, վերջին ուրարտական արձանագրությունն է Սեւանի ավազանում: Ռուսա Առաջինը հետագայում ունեցավ լուրջ եւ ճակատագրական խնդիրներ Ասորեստանի գահակալ Սարգոն Երկրորդի հետ: Անգամ Ռուսայի դեմ էր ապստամբել իր որդի Մելարտուան: Կային խնդիրներ հյուսիսից ներխուժած կիմերների հետ: Հնարավոր է, որ այս, ինչպես նաեւ այլ հանգամանքների բերումով Օձաբերդում որոշակի ժամանակ անց ուրարտական ներկայությունը խիստ թուլացել է կամ էլ տեւել ոչ այդքան երկար: Կարծում ենք, որ հետագա պեղումները նոր պատասխաններ կտան այս հարցին»,-նշեց արշավախմբի ղեկավարը:


Ծովինարի Թեյշեբաինի կամ Օձաբերդ ամրոցի պեղումները մի քանի տարի է, ինչ ձեռք են բերել միջազգային նշանակություն եւ հնչեղություն: Այս տարիներին հնագիտական հուշարձանի պեղումներում ընդգրկվել են նաեւ հնագետներ Ռուսաստանից, Իրանից, Ավստրալիայից: Պեղումների մասնակից, Իրանի Իսլամական Հանրապետության հնագիտության կենտրոնի ներկայացուցիչ, դոկտոր Յուսեֆ Ֆալլահիանը, կարեւորելով Թեյշեբաինի պեղումների հետագա շարունակության անհրաժեշտությունը, տպավորիչ համարեց այս տարվա պեղումների արդյունքները: «Այս ամրոցի պեղումները մեզ արժեքավոր գիտական նոր նյութեր են տալիս՝ վերծանելու Ք. ա. 8-6-րդ դարերում, դրանից առաջ կամ հետո ընթացած կյանքը այս տարածաշրջանում: Կարծում եմ, որ առաջիկա տարիներին էլ պետք է շարունակվեն հնագիտական պեղումները, որպեսզի հնարավոր լինի ամբողջապես բացահայտել հեռավոր դարերի խորքում մնացած ու հողի շերտով ծածկված գաղտնիքները: Այս հուշարձանում, իսկապես, պատմագիտական հսկայական նյութ կա թաղված: Իրանի հյուսիսում եւս քիչ չեն ուրարտական հուշարձանները, որոնց ուսումնասիրման համար անչափ կարեւոր է մեր մասնակցությունը այս պեղումներին»,-պատմեց իրանցի հնագետ Յուսեֆ Ֆալահիանը:
Հնագիտական արշավախմբում այս տարի Միքայել Բադալյանի ղեկավարությամբ աշխատել են արշավախմբի ղեկավարի տեղակալ, ԵՊՀ պատմության ֆակուլտետի հնագիտության եւ ազգագրության բաժնի մագիստրատուրայի ավարտական կուրսի ուսանող Արթուր Միքայելյանը, ճարտարապետ Հայկ Կյուրեղյանը, Պետերբուրգի Էրմիտաժի հավաքածուի պահապան, հնագետ Աննա Նովիկովան, Իրանի Իսլամական Հանրապետության հնագիտության կենտրոնի հնագետներ դոկտոր Յուսեֆ Ֆալահիանը եւ Ֆարիբորս Թահասսեբին, ավստրալահայ հնագետ Վարդենի Պոյաճյանը, պատմաբան Հայկ ՈՒջուջյանը, ԵՊՀ պատմության ֆակուլտետի ուսանող Հարություն Հարությունյանը, Երեւանի Խ. Աբովյանի անվան մանկավարժական համալսարանի պատմության եւ իրավագիտության ֆակուլտետի ուսանող Արման Եղիազարյանը, դպրոցական Արտաշես Կյուրեղյանը, Արծվանիստ գյուղից պեղումներին օժանդակող դպրոցականներ Արսեն եւ Գագիկ Հարությունյանները, բազմաթիվ կամավորներ ՌԴ-ից եւ Հայաստանից: Պեղումների խորհրդատուն է հայտնի հնագետ, պատմական գիտությունների դոկտոր, պրոֆեսոր Աշոտ Փիլիպոսյանը:
Ծովինարի հնագիտական պեղումները բավականին ակտիվացրել են տուրիստների հոսքը դեպի հնագիտական հուշարձան եւ շրջակա համայնքներ: «Այս տարվա պեղումների ընթացքում մեզ այցելել են հարյուրավոր զբոսաշրջիկներ ԱՄՆ-ից, Ֆրանսիայից, Ռումինիայից: Համոզված եմ, որ այս ու հետագա պեղումների շնորհիվ եւս Օձաբերդի մերձակա Ծովինար եւ Արծվանիստ գյուղերը կարող են բազմաթիվ զբոսաշրջիկներ ընդունել՝ զարգացնելով թե հնագիտական, թե այլ ուղղությունների տուրիզմը»,-հավաստեց արշավախմբի ղեկավարի տեղակալ Արթուր Միքայելյանը:
Արշավախմբի ղեկավար Միքայել Բադալյանը գտնում է, որ Օձաբերդի ամբողջական պատկերը ստանալու, բազմաթիվ այլ գաղտնիքներ բացահայտելու համար կպահանջվեն երկար տարիների աշխատանք ու շատ ջանքեր:

Խոսրով Խլղաթյան

 

При поддержке Ucom в Ереване прошли ежегодные соревнования по гонкам дронов «Mini Whoop Drone Racing Armenia 2026»Аршака Карапетян отвечает на комментарииIDBank представил цифровую платформу Rate.Trading на выставке Toon Expo.Invest 2026Rate.Trading: Крупные сделки с цифровыми инструментами управления валютными рискамиЗакрытие карабахского вопроса ставит под угрозу само существование Армении. Аршак КарапетянФонд VIVA стал бенефициаром инициативы «Сила одного драма» в ноябреСпециальные предложения по ипотечному кредитованию: IDBank на Toon Expo. Invest 2026Ни одна власть в Армении не пришла демократическим путем․ Аршак КарапетянIDBank на региональном форуме СБА: от решений для путешествий до бизнес-возможностейСкидка 35% на указанные карты IDBank в честь 35-летияПредварительное одобрение бизнес-кредита за 5 минут — какие возмоности для МСБ представил Юнибанк в Гюмри?На основании Декларации о независимости Армения стала независимым государством. Аршак КарапетянЦентр обслуживания Ucom в Арташате открылся по новому адресуДемократическим путём эту власть менять невозможно. Аршак КарапетянРодина надеется на военных. Эту власть надо наказать. Аршак КарапетянПоздравление лидера движения «Всеармянский фронт» по случаю Дня разведчикаUcom и Республиканский союз работодателей Армении подписали меморандум о сотрудничествеОформи карту Visa Digital от Юнибанка для покупок и переводовUcom — генеральный спонсор 21-й Международной олимпиады по микроэлектроникеIDBank и Idram провели курс по финансовой грамотности для юных шахматистовUcom поддерживает Silicon Mountains 2026, содействуя развитию инноваций и технологийIDBank впервые выпустил купонные бессрочные облигацииКак были чмошниками , так и осталисьКак только я стану главой Армении, ультимативная форма обращений Азербайджана прекратится через часСейчас Армения находится в большей зависимости, чем когда-либоК сожалению, как руководитель военной разведки я мог только фиксировать эти фактыТо что Азербайджан унижает, это вина нашего политического руководстваIDBank поддержал реконструкцию Спандарянского канала: подписана памятная табличка, посвящённая проектуIDBank и Idram представили ряд экологических инициатив на COP17Как были чмошниками, так и остались. Аршак КарапетянUcom поделилась опытом участия бизнеса в сохранении природы в Синей зоне COP17«Вот скриншот, деньги переведены»: IDBank предупреждает о мошенничестве с поддельными платежамиКак конфликт подводит биоразнообразие к критической чертеПервые шаги в карьере вместе с IDBank: стартовал 16-й поток программы IDreamЦифровая архитектура устойчивого будущего: статья IDBank в журнале Regional PostКак вы думаете, где будет Армения?Нам ещё долго придется стоять в очереди, чтобы вступить в ЕСRate.Trading. Новая цифровая культура обмена валютыЦифровое будущее и устойчивое развитие: председатель правления IDBank в интервью ForbesНа COP17 представили книгу «Тайная тропа Овазадзора», изданную при поддержке UcomUcom раскрыла роль технологий в сохранении природы на COP17Следующие два месяца могут стать судьбоносными для Армении. Аршак Карапетян«Житель Степанавана своим голосом покажет, что все попытки обмануть его с помощью видеозаписей обречены на провал»: партия «Сильная Армения» При поддержке Ucom фестиваль «SunChild» объединяет кино и заботу о природеДень рождения в Италии с ЮнибанкомЯ знал о его проазербайджанской позиции и, будучи советником, сдерживал его. Аршак КарапетянВТБ (Армения) поддержал инициативу Newmag BOOK DONATION в городе РазданIdram и IDBank приняли участие в открытии павильона «Мой лес Армения» на COP17Мигранты в обмен на европейское будущее: какую цену готова заплатить Армения? Юнибанк получил рейтинг устойчивого развития B++ от Agents for Impact GmbH