«Ամիսների ընթացքում մարդկանց աչքերը կբացվեն». «Փաստ»
Հարցազրույց«Փաստ» օրաթերթը գրում է.
«10 տոկոս», «50 հազար», «100 տոկոս», «2 անգամ»… Կլոր թվերն ու նմանատիպ ցուցանիշներն ավելի շատ ոչ թե իրականության, այլ քարոզչական դաշտից են: Որպես կանոն, կլոր թվերը խաբում են: Խոսելով կառավարության կողմից պարբերաբար հրապարակվող թվերի մասին՝ «Փաստի» հետ զրույցում նման դիտարկում արեց «Պոլիտէկոնոմիա» հետազոտական ինստիտուտի տնօրեն Անդրանիկ Թևանյանը:
Նա բերեց վերջին օրինակներից մեկը՝ կապված 50 հազար նոր աշխատատեղերի հետ. «Նախ՝ դա երկու ձևով ներկայացվեց: ԵԽԽՎում ասվեց, որ ստեղծվել է 50 հազար նոր աշխատատեղ, որն աշխատաշուկայի տասը տոկոսն է: Իսկ Հայաստանում գրառման տեսքով ասվեց, որ ցուցանիշը ստվերից դուրս բերելու արդյունք է, այսինքն, թաքնված զբաղվածությունը բերվել է մաքուր դաշտ: Այնուհետև հայտարարվեց, որ դա աշխատաշուկայի 9 տոկոսն է, հետո ինչ-որ միջինացված թիվ ներկայացվեց: Սա խոսում է այն մասին, որ թվերի մանիպուլ յացիայի միջոցով քարոզչություն է իրականացվում, բնականաբար, դրական ֆոն ապահովելու համար»,-ասաց մեր զրուցակիցը՝ հավելելով, որ իրականության մեջ աշխատատեղեր ստեղծելու առարկայական քայլեր չենք տեսնում, իսկ կրճատումների մասով ամեն ինչ շատ հստակ է:
«Երբ իշխանության եկած մարդիկ ինչպես ծրագրային, այնպես էլ թիմային առումով անպատրաստ են, արդյունքում միայն քարոզչությամբ զբաղվելու հնարավորությունն է մնում: Ամեն ինչ շատ պարզ է՝ մարդիկ պատրաստ չէին և հիմա պետք է քարոզչուպատրաստ չէին և հիմա պետք է քարոզչություն անեն»,-ասաց նա:
Ա. Թևանյանի խոսքով, խնդիրը հաշվարկների մեթոդիկան չէ. «Եթե խոսքը վերաբերում է մակրոտնտեսական ցուցանիշների հաշվարկին, ապա մեթոդիկան նույնն է: Նույնիսկ այդ մեթոդիկայով, ընդհանուր առմամբ, 2017թ.-ի համեմատ 2018-ն ավելի վատ ցուցանիշներ ուներ, մինչդեռ շատ արագ և կտրուկ թռիչքային աճ, ինչպես նաև եկամուտների տեսքով բյուջետային միջոցների աճ ու հսկայական ներդրումներ էր խոստացվում: Որքան էլ փորձեն համոզել, որ իրենց խոստումները գրեթե 100 տոկոսով կատարվել են, բայց այդ խոստումները հնչել են և չեն կատարվել: Սա քարոզչական շատ վատ հնարք է, որովհետև մարդիկ առարկայական են տեսնում, որ իրականությունն այլ է: Արդյունքում ստացվում է, որ իրենք կատարել են մի բան, որն, այսպես, թե այնպես, լինելու էր՝ «արևը դուրս էր գալու արևելքից և մտնելու էր արևմուտք»: Միայն սա է եղել: Մնացածի առումով, երբ չկատարվածը որպես կատարված է հայտարարվում, հարվածում է խոսքի արժեքին: Իսկ երբ կառավարության խոսքն արժեզրկվում է, կարող է բերել համակիրների նվազեցմանը»:
Նույն թվերի և իրականության համադրելիության համատեքստում Ա. Թևանյանը նշեց, որ հանրության տարբեր շերտերի կողմից նոր իշխանություններից դեռ սպասելիքներ կան. «Բայց այդ սպասելիքները կամաց-կամաց նվազում են, և մարդկանց մոտ հարցեր են առաջանում: Ասել, որ նրանք ամբողջությամբ կորցրել են վարկանիշը, ճիշտ չի լինի: Նոր կառավարությունը բավականին բարձր ստարտային պայմաններ ուներ, բայց ժամանակի ընթացքում մսխում է դրանք: Կարծում եմ, որ մինչև տարեվերջ սպասումներհիասթափությունների իրար հաջորդող զարգացումներ կլինեն և արդեն ամիսների ընթացքում մարդկանց աչքերը կբացվեն, արդյունքներն էլ արդեն առարկայական ու տեսանելի կլինեն»:
Ա. Թևանյանն առանձնացրեց գլխավոր փորձությունը: «Այդ փորձությունը լինելու է այս ամռանը՝ կապված գյուղոլորտի հետ: Պետք է տեսնենք, թե կառավարությունն ի՞նչ է անելու, և գյուղացին ինչպե՞ս է իրացնելու իր մթերքը: Սա շատ կարևոր է, որովհետև այդ առումով խնդիրներ են առաջացել: Սա անկյունաքարային է դառնալու՝ նոր կառավարության նկատմամբ վերաբերմունքի ձևավորման առումով: Բացի այդ, ես շատ կարևոր թիվ կցանկանայի նշել, կուզենայի հիշեցնել, որ մեր արտաքին պարտքի սպասարկումը և պարտքի մարումը 2020թ.-ի համար մոտ մեկ միլիարդի չափ է: Դա մեր բյուջեի մոտ մեկ երրորդի չափ է: Ի՞նչ է մեզ սպասվում 2020թ.-ին: Սա հասկանալու համար 2019թ.-ին պետք է քայլեր անենք: Նշվածը լուրջ խնդիր է տնտեսության համար, ենթադրում է նաև լուրջ ճնշումներ բյուջեի և բիզնեսի վրա: Եթե կառավարությունը որոշի, որ պոպուլիստական քայլերով, անցումային արդարադատությամբ ու մեղավորության կանխավարկածով գումարներ պետք է հայթայթի, որ տնտեսության ու բյուջեի ծախսերը սպասարկի, վիճակն ավելի է վատանալու: Այդ դեպքում մենք բավականին լուրջ ցնցումների դաշտ ենք մտնելու: Հակառակ քայլերը պետք է անել: Պետք է հանդարտեցնել մթնոլորտը, բիզնեսի համար որոշակիության պայմաններ ստեղծել և զերծ մնալ քաղաքական ցնցումներից ու հետապնդումներից: Սա է կարևոր խնդիրը, ինչը կառավարությունում, ցավոք, դեռ չեն հասկանում»,-ասաց նա:
Նա հավելեց, որ տնտեսության մեջ այսօր ամենակարևոր և վտանգավոր խնդիրը մասնավոր սեփականության ինստիտուտի վտանգումն է: «Երբ այդ ինստիտուտը վտանգվում է, ներդրումային ծրագրեր, միջավայր ու բիզնեսի զարգացում ակնկալելը բավականին բարդ է: Մասնավոր բիզնեսի դեմ հեղափոխական տեխնոլոգիաներ են կիրառվում, մարդիկ չեն կարողանում աշխատել: Օրինակները մի քանիսն են: Նոր իշխանությունները խոսում են այն մասին, թե կոռուպցիա չկա, իրենք բիզնեսը իշխանությունից տարանջատում են և այլն, և այլն: Իրականությունն այլ է»,-ընդգծեց Ա. Թևանյանը՝ հավելելով նաև, որ բիզնեսի վերաբաշխման առումով կան «սողացող» գործընթացներ:
«Հենց այդ նույն լոզունգները, կարգախոսները և քարոզչական հնարքները կիրառվում են, որ այդ ամենը քողածածկվի: Հայաստանում կա և՛ բիզնեսի վերաբաշխում, և՛ կոռուպցիա, և՛ բացասական ցուցանիշներով արդյունքներ»,-եզրափակեց նա:
Մանրամասները՝ «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում
