Տա­րա­ծաշր­ջա­նա­յին խնդիր­նե­րի լու­ծում­նե­րի փնտրտուք

russian.rt.com-ը ««Փափուկ ուժից» մինչև ռազմական համագործակցություն. ինչու է Վրաստանը մասնակցում Ադրբեջանի և Թուրքիայի համատեղ զորավարժություններին» վերնագրով հոդվածում գրում է, որ Ադրբեջանում մեկնարկել է Eternity-2019 («Հավերժություն-2019») հրամանատարաշտաբային զորավարժությունը, որին մասնակցում են նաև Թուրքիան և Վրաստանը:

Ըստ սցենարի, երեք երկրների զինծառայողները վարժվելու են տարածաշրջանային տնտեսական նախագծերի պաշտպանության իրականացման մեջ: Այն մասին, որ թուրք-ադրբեջանական համատեղ զորավարժություններին մասնակցելու է նաև Վրաստանը, հայտարարվել էր այս տարվա հունիսին՝ երեք երկրների պաշտպանության նախարարների հանդիպումից հետո:

Ըստ Պլեխանովի անվան տնտեսագիտական համալսարանի քաղաքագիտության և սոցիոլոգիայի ամբիոնի վարիչ, քաղաքագետ Անդրեյ Կոշկինի, Վրաստանն ակնկալում է, որ զորավարժություններին մասնակցելը կօգնի բարձրացնել իր բանակի հրամանատարական կազմի պատրաստությունը, և, բացի դա, ՆԱՏՕ-ի երկրորդ ամենահզոր բանակը Թուրքիայինն է, իսկ Վրաստանը ակտիվորեն ձգտում է այդ դաշինքին անդամակցել, և նման զորավարժությանը մասնակցելը Թբիլիսիի՝ նպատակին մոտենալու գործողություն կարելի է համարել:

Քաղաքագետը նաև կարծում է, որ Վրաստանը ինքնին հազիվ թե այդ զորավարժությունների առաջատար մասնակիցն է՝ հաշվի առնելով նրա զինված ուժերի ցավալի վիճակը, իսկ ինչ վերաբերում է Ադրբեջանին, ապա նա Հայաստանի հետ հարաբերությունների դժվարությունների համատեքստում իր տարածաշրջանային խնդիրների լուծում է փնտրում այնպիսի ուժեղ խաղացողի հետ, ինչպիսին է Թուրքիան, և ռազմական փոխգործակցությունը թույլ է տալիս նրան ցույց տալ, որ Ադրբեջանը միայնակ չէ և կարող է ստանալ արտաքին աջակցություն:

Բաքվի և Անկարայի հետ միասին զորավարժություններին մասնակցելու պաշտոնական Թբիլիսիի որոշումը ոչ միանշանակ արձագանք է առաջացրել Վրաստանում: Ինչպես հայտարարել է Լեյբորիստական կուսակցության առաջնորդ Շալվա Նաթելաշվիլին, Դավիթ-Գարեջի վանական համալիրի հետ կապված Ադրբեջանի գործողությունների ֆոնին դա հավասարազոր է Վրաստանին և նրա պատմությանը վիրավորանք հասցնելուն:

Սևծովյան-կասպյան տարածաշրջանի սոցիալական և քաղաքական հետազոտությունների ինստիտուտի ավագ գիտաշխատող Վլադիմիր Նովիկովը rt.com– ին տված հարցազրույցում բացատրել է, որ վրացական քաղաքական վերնախավի շրջանում ոչ պարզ վերաբերմունք է ձևավորվել Ադրբեջանի հանդեպ: 

Փորձագետի կարծիքով, Ադրբեջանի նկատմամբ անվստահության հիմքը ոչ այնքան սահմանային հարցերն են, որքան Բաքվից էներգետիկ լիովին կախվածության վախը:

Ըստ նրա, արդեն այսօր իսկ վրացական կողմը զգում է ադրբեջանական էներգակիրների մատակարարումներից կախվածությունը, և ակնհայտ է, որ այժմ Թբիլիսիում առկա է որոշակի հակամարտություն վառելիքի մատակարարման ադրբեջանական կողմնորոշման կողմնակիցների և նրանց հակառակորդների միջև:

Հիշեցնենք, որ վրաց-ռուսական հարաբերությունների ճգնաժամի պայմաններում Թբիլիսին հրաժարվել է ռուսական գազ ներկրելուց և սկսել է մեծացնել ադրբեջանական էներգակիրների մատակարարումները, ներառյալ ոչ միայն բնական գազը, այլ նաև նավթը:

Սակայն ժամանակի ընթացքում Վրաստանի ղեկավարությունը սկսել է կասկածել այս մոդելի արդյունավետության վրա: ԶԼՄ-ներն այս տարվա փետրվարին գրել էին, որ Գեորգի Քոբուլիան, որն այն ժամանակ զբաղեցնում էր Վրաստանի էկոնոմիկայի նախարարի պաշտոնը, հայտարարել էր, որ էներգակիրների մեկ մատակարարի մենաշնորհը անընդունելի է: 

Ըստ Պրիմակովի անվան Միջազգային հարաբերությունների և տնտեսության հետխորհրդային երկրների հետազոտության կենտրոնի ավագ գիտաշխատող Վլադիմիր Ավատկովի, Թուրքիայի համար անցանկալի է առճակատումը Բաքվի և Թբիլիսիի միջև:

Փորձագետը կարծում է, որ Անկարան շահագրգռված է այդ պետությունների միջև միասնության ամրապնդմամբ, որպեսզի վրացական տարածքով իր ապրանքներն ազատորեն տեղափոխվի թուրքական կողմից որպես «փոքր եղբայր» ընկալվող Ադրբեջան: 

Ավատկովը նշել է նաև, որ բացի դա, հարկ է հասկանալ, որ «Eternity-2019» զորավարժությունները նպաստում են տարածաշրջանում թուրքական ազդեցության տարածմանը:

Վերջին տասնամյակների ընթացքում Թուրքիան մեծ աշխարհաքաղաքական հավակնություններ է դրսևորում և ձգտում է ստեղծել իր ազդեցության գոտին` ընդունելով պանթուրքիզմի գաղափարները: 

Չնայած Վրաստանը թուրքալեզու երկրների շարքում չէ, սակայն հետաքրքրություն է ներկայացնում Թուրքիայի համար: Անկարան Վրաստանը տեսնում է որպես կամուրջ դեպի կարևոր դաշնակից` Ադրբեջանը, ինչպես նաև Կենտրոնական Ասիայի թյուրքալեզու երկրներ:

Անկարան Թբիլիսիի հետ համագործակցությունը չի սահմանափակում միայն ռազմական դաշտով, և նա այսօր Վրաստանի ամենամեծ առևտրային գործընկերն է: Միևնույն ժամանակ, թուրքական կողմը չի մոռանում իր «փափուկ ուժը» կիրառել Վրաստանի հանդեպ: Վրաստանում ակտիվորեն գործում են թուրքական տարբեր պետական և հասարակական կազմակերպություններ:

Թուրքական կողմի համար առանձնահատուկ հետաքրքրություն են ներկայացնում վրացական այն շրջանները, որտեղ մահմեդականները մեծամասնություն են կազմում. օրինակ՝ այդպիսին է Աջարիան:

Աջարիան ժամանակին եղել է Օսմանյան կայսրության կազմում և այսօր դարձել է ոչ միայն Անկարայի մշակութային նախագծերի հասցեատերը, այլ նաև թուրքական ներդրումների հիմնական ստացողը:

ԶԼՄ-ների տեղեկություններով, թուրքական ֆինանսական ներարկումների ծավալը հասնում է ինքնավարություն մուտք գործող ընդհանուր արտաքին ներդրումների 90% -ին:

Մինչ Թբիլիսին բողոքում է «ռուսական ագրեսիայի» և «օկուպացիայի» դեմ, թուրքական ազդեցությունն ավելի ու ավելի է զգացվում հարավ-արևմտյան Վրաստանում, և Աջարիան վերածվում է թուրքական տարածքի:

Ըստ Վլադիմիր Նովիկովի, եթե տարածաշրջանում Թուրքիայի ներկայությունը մեծանա, հավանական է, որ հետագայում Անկարան կարողանա ազդել այլ երկրների հետ հարաբերությունների՝ Թբիլիսիի քաղաքականության վրա և նույնիսկ կարող է դե ֆակտո ստեղծել պրոտեկտորատ վրացական այնպիսի տարածքներում, ինչպիսին է Աջարիան:

Վլադիմիր Ավատկովն էլ կարծում է, որ ներկայումս Վրաստանը, Թուրքիային դարձնելով ամենամեծ ներդրող ու առևտրային գործընկեր, այդ կերպ փորձում է նվազեցնել Ռուսաստանի ազդեցությունը, բայց չի հասկանում, որ երկարաժամկետ հեռանկարում դա վտանգավոր ռազմավարություն է անգամ վրացական պետականության պահպանման տեսանկյունից:

Կամո Խաչիկյան