Պիզայի աշտարակի թեքության պատճառներն ու ներկա վիճակը

Աշխարհահռչակ Պիզայի թեք աշտարակը հանդիսանում է Սանտա Մարիա Ասունտա տաճարի մասը, որը գտնվում է Իտալիայի կենտրոնում գտնվող փոքրիկ Պիզա քաղաքում: Սանտա Մարիա Ասունտա տաճարի գեղեցիկ շինությունների խմբի շինարարությունը սկսվել է 1063 թվականին: 

Տաճարը եզակի է իր գեղեցկությամբ և ճարտարապետությամբ: Ի հավելումն Պիզայի թեք աշտարակի, որը հանդիսանում է տաճարի զանգակատունը, համալիրի մեջ է մտնում ժամերգարանը, մկրտության սենյակները (բապտիստերիա) և, ըստ էության, համալիրի հիմնական կառույցը՝ բուն տաճարը: Պիզայի թեք աշտարակի բարձրությունը 55 մետր է, իսկ լայնությունը հիմքում՝ 15,5 մետր: 

Տեսքով այն նման է ուղղահայաց տեղադրված գլանի և ունի ութ հարկ: Աշտարակի կենտրոնական հարկերը պատրաստված են բյուզանդական ճարտարապետության ոճով, սակայն որոշ էլեմենտներ հուշում են նաև արաբական նոտաների մասին: 

Արդյունքում աշտարակի ոճը ստացել է իր ուրույն անունը` ռոմանո-պիզայական ոճ: Աշտարակի բոլոր հարկերի ճակատները պատրաստված են կամարների տեսքով, որոնք հենվում են սյուների վրա: 

Աշտարակի ներքին սրահները ևս հենված են կամարների վրա, որոնք նստում են մեկը մյուսի վրա և ձևավորում բազմաթիվ ֆրոնտոններ: 

Աշտարակի վերջին շտրիխը, որը աշտարակին տալիս էր ժամանակակից տեսք, նրա գագաթի բուն զանգակատունն է՝ գմբեթը, որն ունի ավելի փոքր տրամագիծ: Ուշադիր նայելու դեպքում կարելի է նկատել, որ գմբեթի թեքման անկյունը տարբերվում է ամբողջ աշտարակի թեքման անկյունից: 

Նման կերպ շինարարները փորձել են կոմպենսացնել կառույցի «անկումը»: Աշտարակն ունի 296 աստիճան։ 

Մինչև 1990-2001 թվականները կատարված վերակառուցման աշխատանքները, աշտարակի թեքությունը եղել է 5,5 աստիճան, սակայն ներկայումս 3,99 աստիճան է։ 

Սա նշանակում է, որ աշտարակի գագաթի հորիզոնական տեղաշարժը կազմում է 3,9 մետր: Պիզայի թեք աշտարակի պատմությունը սկսվել է տաճարի շինարարությունը սկսելուց հարյուր տարի անց: 

Բոնանո Պիզանոն է նախագծել Պիզայի թեք աշտարակը, սակայն այն պատճառով, որ աշտարակի կառուցումը ընթացել է ընդմիջումներով և գրեթե երկու դար, նա չի տեսել իր ստեղծագործությունը պատրաստի վիճակում: Աշտարակի շինարարության համար պահանջվել է մոտ 200 տարի, այն սկսվել է 1173 թվականի օգոստոսի 9-ին և երկու ընդմիջումներով շարունակվել է մինչև 1360 թվականը։ 

Ըստ պաշտոնական վարկածի, աշտարակի թեքման հետ կապված խնդիրը ծագել է նախագծային սխալի արդյունքում: Մասնավորապես, հիմքը պատրաստվել է չափազանց փոքր, որը բավականին փխրուն գրունտի առկայության պայմաններում էլ հանգեցրել է շինության հարավային հատվածի նստեցման: 

Սխալը բացահայտվել է միայն այն բանից հետո, երբ աշտարակը սկսել է թեքվել, արդյունքում աշտարակի շինարարությունը դադարեցվել է հարյուր տարով, սակայն հետո շինարարությունը նորից շարունակվել է: 

Հետագայում աշտարակի «անկումը» պահվել է մշտական վերահսկողության տակ, բայց միայն 20-րդ դարի սկզբին է պարզվել, որ անկումը տարեկան ավելանում է 1 մմով: 

Իր պատմության ողջ ընթացքում Պիզայի թեք աշտարակը ավելի քան հինգ մետրով շեղվել է իր նախագծային դիրքից: Թեքումը կայունացնելու կամ գոնե զգալիորեն դանդաղեցնելու փորձեր ձեռնարկվել են դարերի ընթացքում մշտապես: 

Դրա համար բազմաթիվ մեթոդներ են փորձարկել՝ հիմքի ամրացում, հյուսիսային մասում հակակշիռների ստեղծում և այլն: Սակայն այս ամենը ոչ մի նշանակալի արդյունք չի տվել: 

Միայն 20-րդ դարի վերջին և 21-րդ դարերի սկզբին է գիտնականներին և շինարարներին հաջողվել կայունացնել աշտարակի «անկումը» և նույնիսկ փոքր-ինչ ուղղել այն: 

Հիմա մարդիկ շունչները պահած են նայում Պիզայի թեքված աշտարակին և հաճախ անգամ վախենում մոտենալ դրան: Այնուամենայնիվ, կան համարձակներ, որոնք նույնիսկ մտնում են աշտարակի ներսը, և իրոք արժե դա անել:

Njwu2y h8apa8akman pat8astec Orer.am-ը