«Անբարեխիղճ» հղիները քրեական պատասխանատվության կենթարկվե՞ն

20 Նոյեմբեր, 2014 12:47

Այս օրերին բոլոր հարթակներում ակտիվ քննարկվում է հղիության և ծննդաբերության նպաստի տրամադրման հետ կապված կառավարության նախաձեռնած փոփոխությունները: Նախ և առաջ պետք է արձանագրել, որ խնդիրն իրականում գոյություն ունի և դրա լուծման կարիքը վաղուց էր զգացվում: Որպեսզի վեր հանված խնդրին ճիշտ լուծում տրվի` անհրաժեշտ է պարզել խնդրի էությունը: Իսկ ինչում է այն կայանում: Գործող օրենքի տրամաբանությունը հանգում է նրան, որ խրախուսի և խթանի աշխատող կնոջը ծննդաբերելու, որի դիմաց պետության կողմից սահմանվում է փոխհատուցում` անաշխատունակության ժամանակահատվածի համար: Ծնելիության խթանման այս միջոցը որքան գրավիչ է, նույնքան էլ թերի է: Գրավիչ է այն առումով, որ բոլոր աշխատող կանայք և նրանց ընտանիքները ստանում են հավելյալ եկամուտ, իսկ թերի է այն առումով, որ հնարավորություն է ստեղծում չարաշահումներ կատարելու համար: Իսկ թե ինչպես է կատարվում չարաշահումը, արդեն բազմիցս խոսվել է այդ մասին, սակայն չի խոսվել այն մասին, որ չարաշահումները առերևույթ հանցագործության հատկանիշներ են պարունակում և ենթակա են պատասխանատվության քրեական օրենսգրքով: Խոսքը գնում է խարդախության մասին, երբ կնոջը գրանցում են որպես աշխատող, սակայն կինը մեկ օր իսկ չի աշխատում և արդյունքում պետական բյուջեից ստանում է գումարներ: Խարդախություն այս դեպքում կատարում են գործատուն և ծննդաբերող կինը, ովքեր հանցավոր համաձայնության են գալիս` պետությունից խաբեությամբ գումարներ հափշտակելու նպատակով: Հաճախ գործատուի դերում հանդես է գալիս նույն ընտանիքի անդամը, ինչը առավել ծանր կացության մեջ է դնում իրավապահ մարմիններին: Չարաշահումների ևս մեկ տարբերակ է, երբ գործատուն, այսպես ասած, «լավություն» է անում աշխատակցին և հղիության ընթացքում նրա աշխատավարձը անհիմն բարձրացնում է, կամ պարգևավճարներ է տալիս, որի արդյունքում վճարվող անաշխատունակության նպաստը անհամաչափ բարձրանում է: Այստեղ ևս առկա են խարդախության հատկանիշներ: Շատ հաճախ չարաշահում թույլ տված գործատուները որպես արդարացում հղում են կատարում ՀՀ Քրեական օրենգրքի 156 հոդվածին, որը նախատեսում է պատիժ հղի կնոջը հղիության շարժառիթով աշխատանքի ընդունելուց անհիմն հրաժարվելու կամ աշխատանքից անհիմն ազատելու համար: Միաժամանակ որևէ օրենքով կարգավորված չէ աշխատելու ժամանակահատվածի և նպաստ նշանակելու հարաբերակցությունը, ինչն էլ դրդում է մարդկանց հանցավոր ճանապարհով եկամուտ ստանալու: Իրականում պետական համակարգը այսօր խնդիրը դիտարկում է միայն պետական միջոցների խնայման հարթությունում և առաջարկվող լուծումները կրում են միակողմանի բնույթ, ուստի հասարակության մոտ առաջացած հակազդեցությունը արդարացի է: Ինչպես վերը հիշատակվեց՝ նպաստի համակարգը առավելապես միտված է ծնելության խթանմանը աշխատող կանանց շրջանում, սակայն այս համակարգը արդարացի չէ, արդարացի չէ բոլոր ծնվող երեխաների նկատմամբ, քանի որ բոլոր ծննդկաները չեն, որ աշխատում են: Ուստի համակարգի գոյությունն այսօր արդեն անհամատեղելի է մեր իրականության հետ և անհրաժեշտ է ոչ թե համակարգը ձևափոխել կամ կատարելագործել, այլ անհրաժեշտ է մոտեցումները փոխել, պետք չէ ծննդկաններին բաժանել խմբերի, պետք չի արհեստականորեն առավել տարբերակում մտցնել մարդկանց սոցիալական վիճակի մեջ, պետք չէ հասարակության ներսում արհեստական լարվածություն ստեղծել, պետք չէ նորածին երեխաներին առաջին իսկ օրվանից արհեստականորեն զրկել մինիմալ բարեկեցությունից, ի վերջո գործող համակարգը հակասում է մեր սահմանադրության 14.1. հոդվածին համաձայն որի՝ «Բոլոր մարդիկ հավասար են օրենքի առջև: Խտրականությունը, կախված սեռից, ռասայից, մաշկի գույնից, էթնիկական կամ սոցիալական ծագումից, գենետիկական հատկանիշներից, լեզվից, կրոնից, աշխարհայացքից, քաղաքական կամ այլ հայացքներից, ազգային փոքրամասնությանը պատկանելությունից, գույքային վիճակից, ծնունդից, հաշմանդամությունից, տարիքից կամ անձնական կամ սոցիալական բնույթի այլ հանգամանքներից, արգելվում է»: Ճիշտ է, նպաստը սահմանված է անաշխատունակության օրերի և ոչ թե երեխայի խնամքի համար, սակայն գաղտնիք չէ, որ ծննդկանները նպաստի գումարը իրականում օգտագործում են երեխայի համար առաջին անհրաժեշտության իրերի ձեռք բերման համար, դա ակնհայտ է, անհերքելի է և այդ մասին կարող է վկայել յուրաքանչյուր ծնող, ուստի նպաստի իրական հասցեատերը նորածին երեխան է: Ահա այս պարզ ճշմարտությունը գիտակցելու դեպքում հնարավոր կլինի ստեղծել սոցիալապես արդար, մարդակենտրոն, ազնիվ համակարգ: Հրանտ Զորյան