Սեղմասկավառակներ. ինչպիսի՞ն էին դրանք նախկինում և ի՞նչ էր ձայնագրված առաջին արդյունաբերական սկավառակին

Սեղմասկավառակը (անգլերեն՝ compact disc` CD) օպտիկական թվային կրիչ է` մեջտեղում անցք ունեցող պլաստիկ սկավառակի տեսքով, որում տվյալների գրանցումը և ընթերցումը կատարվում է լազերի միջոցով։ Սկզբից նման սկավառակներն օգտագործվել են թվային երաժշտության ձայնագրություններ պահելու համար, որոնք ծանոթ են մեզ «աուդիո CD» անունով: 

Սակայն կարճ ժամանակ անց սկավառակները հարմարեցվել են տարբեր ֆորմատների (վիդեո, տեքստ, ծրագրեր, երաժշտություն, նկարներ և լուսանկարներ) թվային տեղեկատվություն պարունակող ֆայլեր պահելու համար: Նման սկավառակները սկսել են կոչվել CD-ROM կամ «միայն ընթերցվող CD», քանի որ դրանում ինֆորմացիան գրանցվում էր միայն մեկ անգամ, որը, սակայն, կարելի էր բազմիցս վերարտադրել: 

Իսկ մի քանի տարի անց հայտնվեցին այնպիսի սկավառակներ, որոնց վրա օգտագործողն ինքը կարող էր մեկ անգամ ինֆորմացիա գրանցել (CD-R), ինչպես նաև սկավառակներ բազմիցս ինֆորմացիան վերաշարադրելու, այսինքն՝ հինը ջնջելու և նորը գրանցելու հնարավորությամբ (CD-RW): 

Աուդիո CD- ում և CD-ROMում ձայնագրված ֆայլերի ձևաչափերը տարբեր են: 

Այս առումով սարքերը, որոնք նախատեսված են միայն աուդիո ձայնասկավառակ կարդալու համար, չեն կարողանում վերարտադրել տվյալները CD-ROM ձևաչափից, ինչը պահանջում է հատուկ ընթերցող ծրագիր: 

Սեղմասկավառակի պատմությունը սկսվում է անցյալ դարի 70-ական թվականներից: Այն առաջին անգամ հայտնվել է 1979 թվականին: Դա Sony և Philips ընկերությունների համատեղ մշակումն էր:

Ընդ որում, Sony- ն մշակել էր ազդանշանները կոդավորելու մեթոդը (պրոֆեսիոնալ թվային մագնիտոֆոններում օգտագործվողի նմանությամբ), իսկ Philips-ն իրականացրել էր արտադրական գործընթացը, որտեղ օգտագործել էր իր ֆիրմային լազերային սկավառակի տեխնոլոգիան: 

Արդյունաբերական մասշտաբով կոմպակտ սկավառակները սկսել են արտադրվել 1982 թվականին Գերմանիայի Լանգենհագեն քաղաքում գտնվող գործարանում: 

Դա երաժշտական սեղմասկավառակ էր, որի մեջ ձայնագրված էր հանրահայտ «ABBA» խմբի «The Visitor» ալբոմը: Apple- ի և Microsoft- ի նման հսկաները մեծ ազդեցություն են ունեցել սեղմասկավառակների մասսայականացման գործում: 

Կա նաև սեղմասկավառակի ծագման այլ վարկած, ըստ որի, դրա գյուտարարը «Optical Recording» ընկերության աշխատակից ամերիկացի Ջեյմս Ռասսելն է, քանի որ նա դեռևս 1971 թվականին է ցուցադրել իր գյուտը, որը հնարավորություն էր տալիս ինֆորմացիան պահպանել: 

Ռասսելի կողմից սեղմասկավառակ ստեղծելու խթան է հանդիսացել այն, որ սովորական վինիլային սկավառակները հաճախ վնասվում էին նվագարկիչի ասեղի հետ շփման արդյունքում, և նա ստեղծել էր այնպիսի սկավառակ, որի դեպքում դա բացառվում է: 

Իսկ ութ տարի անց Sony-ն և Philips-ը կրկնել են այդ գյուտը: Սեղմասկավառակները պատրաստված են պոլիկարբոնատից, որը մի կողմից ունի լաքապատ բարակ մետաղական ծածկույթ (սովորաբար արծաթ, ոսկի, ալ յումին և այլն): 

Սեղմասկավառակի կշիռը չի գերազանցում 16 գրամը: Նախկինում դրանց մեջ երաժշտությունը ձայնագրվում էր «Red book» ձևաչափով: 

Այն երկկողմանի էր և ուներ 44.1 կՀց հաճախականություն, և փոքր քերծվածքները չէին ազդում սեղմասկավառակի տեղեկատվության ընթերցման վրա: Սեղմասկավառակի մեջ տեղեկատվությունը ձայնագրվում էր հետքերով (փոսերով), որոնք պարուրաձև ոլորված են: 

Փոսերը ունեն համապատասխանաբար 500 նմ և 100 նմ խորքային ստանդարտ լայնություն և խորություն: Ինֆորմացիան սեղմասկավառակի մեջ գրանցելու համար օգտագործվում են հատուկ գրող սարքեր (կրիչներ): 

Կան նաև «Shape CD» ձևավորված սեղմասկավառակներ, որոնք ունենում են աստղերի, սրտերի, ինքնաթիռների, մեքենաների և այլնի տեսք: 

Որպես կանոն, նման սեղմասկավառակները օգտագործվում են շոու բիզնեսի հետ կապված մարդկանց կողմից որպես վիդեո կամ աուդիո տեղեկատվության կրողներ: 

«Shape CD»-ն արտոնագրվել է գերմանացի պրոդյուսեր Մարիո Կոսսի կողմից 1995 թվականին: Հարկ է նշել, որ այս տիպի սեղմասկավառակները չի կարելի օգտագործել համակարգչային կրիչներում, քանի որ դրանք ավելի արագ են, քան երաժշտական կրիչները, ինչը կարող է սեղմասկավառակը վնասել։

Նյութը հրապարակման պատրաստեց Orer.am-ը