«Առաջարկվող սոցիալական փաթեթներն ամբողջական չեն և չեն ընդգրկում հասարակության մեծ մասին». «Փաստ»
Հարցազրույց«Փաստ» օրաթերթը գրում է
Տնտեսագիտական տեսանկյունից պարզապես նոնսենս է, երբ չգիտես, թե որքան է վնասը, բայց ուզում ես վերացնել այն: Այս պահին մենք չգիտենք կորոնավիրուսի հետևանքների և վնասների չափը, բայց փորձում ենք վերացնել դրանք:
Այս կարծիքին է տնտեսագետ Սուրեն Պարսյանը: Անդրադառնալով կառավարության կողմից ներկայացված փաթեթներին՝ վերոնշյալ համատեքստում նա առաջին հերթին խնդրահարույց համարեց կառավարության կողմից առաջարկված` «կորոնավիրուսի հետևանքների վերացման ծրագիր» եզրույթը:
Ոչ թե պայքարել հետևանքների դեմ, այլ վերացնել պատճառը
«Այս պահի դրությամբ չենք կարող գնահատել տնտեսության վնասի չափը, թեպետ միջազգային տարբեր կազմակերպություններ արդեն սկսել են նման վերլուծություններ անել: Օրինակ՝ Ասիական զարգացման բանկը 2020 թվականի համար Հայաստանի տնտեսական աճի 2,2 տոկոս դանդաղում է կանխատեսել, ինչը չափազանց լավատեսական է, քանի որ չի բացառվում ավելի ցածր ցուցանիշ ունենալու հավանականությունը: Այնուամենայնիվ, կարող ենք փաստել, որ ՀՀ տնտեսական աճը դանդաղելու է, և նախորդ տարվա տնտեսական աճի թվերը չենք ունենալու: Բայց հիմա փորձում ենք վերացնել մի բան, ինչը չգիտենք որքան է:
Ու այս տրամաբանությամբ փորձում ենք հակաճգնաժամային փաթեթ պատրաստել: Մենք իսկապես իրավիճակը ճիշտ գնահատելու և առաջնային խնդիրներն առանձնացնելու խնդիր ունենք: Մենք զբաղվում ենք հինգերորդ և վեցերորդական հարցերով՝ մոռանալով հիմնական պատճառը՝ վիրուսը: Ոչ թե պետք է հետևանքների դեմ պայքարել, այլ վերացնել պատճառը:
Իսկ այս պահին վիրուսը հաղթահարելու համար մարդկանց պետք է ինքնամեկուսացնել, բուժել ու ապահովել պարենով, որ փողոց դուրս չգան»,-«Փաստի» հետ զրույցում ասաց տնտեսագետը՝ շեշտելով, որ հակառակ պարագայում հետևանքներն ավելի մեծ կլինեն:
«Երբ կառավարությունը այս ամենին զուգահեռ փորձում է տնտեսական ակտիվություն խրախուսել, դրանով վնասում է առաջին գերնպատակը՝ կորոնավիրուսի դեմ պայքարը: Իրականում հնարավոր չէ զուգահեռաբար և՛ ինքնամեկուսացում, և՛ տնտեսական ակտիվություն ապահովել: Տնտեսական ակտիվությունը ենթադրում է հանդիպումներ, վարձակալություն, գույքի առքուվաճառք և այլն:
Այդ ամենն այս պայմաններում հնարավոր չէ: Կառավարության կողմից տրամադրված վարկերն այս պահին չեն կարող արդյունավետ լինել, քանի որ հիմա այդ գումարը վերցնելով՝ սեփականատերն այն վստահաբար չի ուղղելու բիզնեսի զարգացմանը: Հիմնականում շահագործման, պահպանման ծախսերի ապահովմանն է ուղղելու:
Օրինակ՝ մյուս վարկերն է մարելու կամ, լավագույն դեպքում, աշխատողների աշխատավարձն է տալու, թեպետ խիստ կասկածում եմ, որ սեփականատերը վարկ կվերցնի չաշխատող աշխատողների աշխատավարձը վճարելու նպատակով, քանի որ, ի վերջո, նույն վարկը, թեկուզև անտոկոս, ուշ թե շուտ նույն գործարարն է վճարելու:
Եվ այս իրավիճակում լուծվելու են միայն բիզնեսի սեփականատիրոջ ընթացիկ կարիքները: Այսինքն, մենք փող ենք տալիս, որ բիզնեսի տերն իրեն այս պայմաններում լավ զգա, ինչն արդյունավետ չէ: Այդ գումարներն այս պահին պետք է ուղղել մարդկանց՝ նրանց միանվագ նպաստներ, փոխհատուցումներ տրամադրելուն, որ նրանք այդ գումարներով մնան տանը և ապահովված լինեն անհրաժեշտ պարենով»,-ընդգծեց մեր զրուցակիցը՝ հավելելով, որ այս կոնցեպտով են առաջնորդվում աշխարհի մի շարք զարգացած երկրներ:
«Ռուսաստանը, ԱՄՆ-ը հենց այս ուղղությամբ են գնում: Թեպետ ԱՄՆ-ը կորոնավիրուսի դեմ պայքարի համար 2 տրիլիոն դոլարի բյուջե է նախատեսել, բայց այս պահին այդ գումարները ծախսում են բուժման, մարդկանց մեկուսացման և մարդկանց նպաստներ տրամադրելու համար»,-ասաց տնտեսագետը:
Լուրջ խնդիրներ, նաև անարդարության մթնոլորտ
Սուրեն Պարսյանը շեշտեց, որ մեր պարագայում խնդիրներից մեկն էլ այն է, որ ոչ թե համաճարակը հաղթահարելու ավարտից հետո, այլ հիմա են նախատեսում օգտագործել տնտեսական աջակցության գործիքները.
«Հիմա հայտեր են ընդունում, օրինակ՝ զբոսաշրջային ոլորտի տնտեսվարողին մինչև 50 մլն վարկ տրամադրելու համար: Լավ, ենթադրենք տվեցին, բայց այս պահին տնտեսվարողը հաստատ աշխատավարձ չի տալու և ոչ էլ, օրինակ՝ հյուրանոցի նոր մասնաշենք է սարքելու: Խնդիրն այն է, որ այս պահին տնտեսական ակտիվություն հնարավոր չէ: Ստացվում է՝ դու փող ես տալիս տնտեսական ակտիվության համար, երբ այդ ակտիվությունը սահմանափակված է»:
Ինչ վերաբերում է սոցիալական փաթեթներին, տնտեսագետը հավելեց.
«Առաջարկվող սոցիալական փաթեթներն ամբողջական չեն և չեն ընդգրկում հասարակության մեծ մասին, ինչն իր հերթին լուրջ խնդիրներ է առաջացնելու՝ ստեղծելով նաև անարդարության մթնոլորտ:
Ըստ էության, ստացվում է, որ այսօր տուժում են բոլորը, բայց պետք է շատ փոքր խումբ մարդիկ փոխհատուցվեն: Կարծում եմ՝ կառավարությունը պետք է հնարավորինս ընդլայնի իր կողմից փոխհատուցում ստացող շահառուների թիվը, քանի որ, ինչպես արդեն նշեցի, հիմա տուժում են բոլորը: Սահմանափակումները, որոնք դրել են այդ ծրագրերից օգտվողների համար, պետք է վերանայվեն, որ մարդկանց ապահովեն նվազագույն պարենով:
Եթե մարդը սոված մնաց, ինքը, այնուամենայնիվ, դուրս է գալու: Մեր հիմնական գերխնդիրն այս պահին պետք է ուղղված լինի մարդկանց նվազագույն պահանջմունքները բավարարելուն»:
Տնտեսագետը համաձայն չէ պատասխանատու մարմինների ներկայացուցիչների այն պնդումների հետ, թե ընտրել են քիչ գումարով շատերին օգնելու տարբերակը:
«Իրականում այդպես չէ: Բոլորին չեն օգնում, իրենք ընտրել են քիչ գումարով քչերին օգնելու տարբերակը»,-շեշտեց մեր զրուցակիցը:
Նա մատնանշեց նաև մեկ այլ խնդրի մասին՝ ընդգծելով, որ կառավարությունը գումարը մարդկանց տրամադրելու փոխարեն տրամադրում է բանկերին՝ փորձելով ֆինանսատնտեսական ճգնաժամի պայմաններում փրկել նաև բանկային համակարգը. «Սա ճիշտ մոտեցում չէ:
Առաջնահերթ պետք է լուծել ազգաբնակչության հարցը: Բանկային համակարգը տարիներ շարունակ արտոնյալ վիճակ է ունեցել, օգտվել է բազմաթիվ հնարավորություններից և ապահովել է գերշահույթներ: Անշուշտ, շատ կարևոր է ունենալ բանկային համակարգ, բայց այն չպետք է իրականացվի ի հաշիվ ազգաբնակչության»:
Աղքատ երկրում չի կարող հարուստ պաշտոնյա լինել
Սուրեն Պարսյանի հետ զրույցում անդրադարձանք այս օրերին առավել քան խնդրահարույց ու ցավոտ հարցերից մեկին: Խոսքը պարգևավճարների մասին է, որոնց վերաբերյալ քաղաքացիները նախօրեին հարցեր ուղղեցին վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանին: Օրինակ՝ հնչեց պարգևավճարները թոշակառուներին բաժանելու վերաբերյալ հարցը:
Ի պատասխան, Ն. Փաշինյանը նշեց, որ այդ պարգևավճարների համար տարեկան օգտագործվում է 1 միլիարդ դրամ գումար, և եթե այդ 1 միլիարդ դրամ գումարը բաժանենք թոշակառուների վրա, ստացվում է, որ տարին ամեն թոշակառուի կհասնի այս գումարից 1988 դրամ, ամեն ամիս՝ 165 դրամ: Երեկ կառավարությունը պարզաբանում ներկայացրեց, որ վարչապետը խոսել է միայն բարձրաստիճան պաշտոնյաների պարգևատրումների մասին:
Անդրադառնալով վերոնշյալին՝ տնտեսագետն ընդգծեց. «Իմ ունեցած տվյալներով, ընդհանուր պարգևատրման ֆոնդը տասնյակ միլիարդներով է:
Ավելին ասեմ, 2019 թվականի ընթացքում տարբեր հաշվարկներով մինչև 100 մլն դոլարի պարգևատրում է տրվել: Իսկ ինչ վերաբերում է թոշակներին, եթե անգամ հիմք ընդունենք վարչապետի հայտարարած՝ միայն բարձրաստիճան պաշտոնյաներին վերաբերող 1 միլիարդը, ապա անգամ այդ դեպքում յուրաքանչյուր թոշակառուի թոշակն ամսական կավելանա ոչ թե 165, այլ 330 դրամով»:
Տնտեսագետը շեշտեց, որ միայն 2020 թվականի երեք ամիսների կտրվածքով արդեն իսկ մի քանի միլիարդի պարգևատրումներ են եղել.
«Պարզապես ժողովրդից թաքցվում է ճիշտ տեղեկատվությունը: Հասկանում են, որ նրանք հիմա լուրջ ֆինանսական, սոցիալական խնդիրներ ունեն, և նշված հանգամանքը դարձել է մարդկանց աչքի փուշը: Աղքատ երկրում չի կարող հարուստ պաշտոնյա լինել, բայց մենք ունենք այդ իրավիճակը: Աղքատ երկրում ունենք հարուստ պաշտոնյաներ, որոնք ստանում են միլիոնավոր դրամների պարգևատրումներ, իսկ մարդկանց կենսամակարդակը, ի տարբերություն պաշտոնյաների, այդպես կտրուկ չի բարձրացել»:
Մանրամասները՝ «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում
