«Ավելի գլոբալ պետք է նայենք գործընթացներին, և «փազլը» շատ հեշտությամբ կդասավորվի». «Փաստ»
Հարցազրույց
«Փաստ» օրաթերթը գրում է
Զարմանալի է, որ պատմական հայրենիքում այսքան արհավիրքներ վերապրելուց հետո մեր ժողովուրդն ու մեր ղեկավարությունը հույսը կարող էին դնել, այսպես կոչված, միջազգային հանրության վրա, որն իր հերթին պետք է զսպեր ագրեսորին կամ մեր թշնամուն: «Փաստի» հետ զրույցում նման տեսակետ հայտնեց քաղաքագետ Գագիկ Համբարյանը: «Այդպիսի բան չկա: Մենք պետք է շատ վաղուց հասկանայինք, որ մեր խնդիրներն ինքներս ենք լուծում: 20-րդ դարի վերջում ու 21-րդ դարի սկզբին մեր խնդիրների լուծման կարևորագույն կետերից մեկը մեր արտաքին քաղաքականությունն էր:
Եվ մենք ապացուցել էինք, որ հնարավոր է չենթարկվել ադրբեջանա-թուրքական խաղի կանոններին, չմրցակցել սպառազինության մեջ: Մենք մեր հմուտ դիվանագիտությամբ ապացուցել էինք, որ խաղալով խոշոր տերությունների շահերի ու հակասությունների վրա՝ զսպում ենք ագրեսորին ու թույլ չենք տալիս չափն անցնել: Ամեն դեպքում, 2016թ. ապրիլին Ադրբեջանն իր հետևում կանգնած Թուրքիայի միջոցով ինչոր քայլեր ձեռնարկեց, բայց դա չստացվեց: Նախ՝ Թուրքիան այդ ժամանակ շատ զուսպ էր, երկրորդ՝ Ադրբեջանին շատ արագ սանձեցին»,-ասաց նա՝ շեշտելով, որ եթե ՀՀ արտաքին քաղաքականությունը երկուսուկես տարվա մեջ ճշգրիտ լիներ, հիմա չէինք ունենա այն, ինչ ունենք: «Հիմա Թուրքիան այս ամենը միայնակ չի իրականացնում:
Մենք պետք է վերջնականապես հրաժարվենք այն մտքից, թե Թուրքիան կարող է իրեն այսպես լկտի պահել, որովհետև հզոր է ու որովհետև կա Ռեջեփ Թայիփ Էրդողանը: Մերձավոր Արևելք կոչված տարածաշրջանում ԱՄՆ-ը հիմնականում երկու գործընկեր ունի, որոնց միջոցով մեր տարածաշրջանում առաջ է տանում իր շահերը: Այդ երկու պետություններն Իսրայելը ու Թուրքիան են: Ինքս երբեք չեմ հավատացել ու չեմ էլ հավատում, որ ԱՄՆ-ի և Իսրայելի հարաբերությունները Թուրքիայի հետ շատ վատ են: Չկա նման բան, ու դրա վառ օրինակներից մեկը հենց ներկայիս Արցախյան պատերազմն է: Այդ նույն իսրայելական ԱԹՍ-երը և ռազմական այլ տեխնիկան Ադրբեջան են տեղափոխվում Թուրքիայի օդային տարածքով:
Այսինքն, այստեղ գործում է թուրք-ադրբեջանա-իսրայելական ռազմաքաղաքական տանդեմը: Այս պահի դրությամբ Ադրբեջանում ակտիվորեն աշխատում են ոչ միայն ազգությամբ թուրք, այլև հրեա ռազմական փորձագետները: Մեկ այլ հարց եմ ուզում առաջ քաշել: Գրեթե երկու կամ երեք օրը մեկ Աֆղանստանից տրանսպորտային մեծ ինքնաթիռներով բեռներ են տեղափոխվում Ադրբեջան: Բացի այդ, տարբեր լրատվամիջոցներ շատ դեպքերում նշում են, որ Աֆղանստանից Ադրբեջան է տեղափոխվում ռազմամթերք, ինչպես նաև ահաբեկիչների մեծ քանակ: Հիմա հարց է ծագում այն առումով, որ Աֆղանստանի այն օդանավակայանները, որոնցից դեպի Ադրբեջան չվերթներ են տեղի ունենում, ամբողջությամբ վերահսկվում են ամերիկացիների կողմից:
Ինչ է, նույն ամերիկացիները չգիտե՞ն, թե ինչ է տեղափոխվում Աֆղանստանից դեպի Ադրբեջան»,-ընդգծեց քաղաքագետը: Գ. Համբարյանի խոսքով, խնդիրն այլ հարթության մեջ է: «Տարածաշրջանում ռազմական գործողությունները կարող են կանգնեցնել երկու երկիր, որոնցից մեկը Ռուսաստանն է: Երկրորդը ԱՄՆ-ն է, որը կանգնած է թուրք-ադրբեջանա-իսրայելական ահաբեկչական տանդեմի հետևում: Եվ պատահական չէ նաև, որ հենց երեկ ադրբեջանական զինուժը, իրեն սատարող թուրք ռազմիկներն ու ահաբեկիչները թիրախավորել էին ՀՀ հարավային ուղղությունը, որտեղ շատ մեծ շահեր ունեն ԱՄՆ-ն ու Իսրայելը: Վերջիններն այս պատերազմով հեռավար նպատակներ են լուծում աշխարհաքաղաքական մեծ վերաձևումների առումով:
Եվ պաշտոնապես հայտարարված այն տարածքները, որոնք այս պահին չեն վերահսկվում Արցախի ՊԲ-ի կողմից, վաղը չէ մյուս օրը կարող են դառնալ պլացդարմ Իրանի դեմ հարձակումներ և սադրանքներ կազմակերպելու համար»,-շեշտեց քաղաքագետը: Նա հավելեց, որ բացարձակ չի հավատում, թե ներկայումս առկա մեթոդներով փորձում են շարքից հանել Թուրքիային. «Արդեն մեկ ամիս է՝ կոնկրետ ռազմական գործողություններ են տեղի ունենում: Հիմա ինձ մեկ հարց է հետաքրքիր: ԵՄ-ն կամ ԱՄՆ-ն, բացի բանավոր կշտամբանքներից և որոշ չափով նաև հայամետ հայտարարություններ անելուց, ինչ-որ կոնկրետ քայլեր արե՞լ են Թուրքիային կարգի հրավիրելու կամ վնասելու համար:
Իհարկե, Կանադան արգելեց ցանկացած կանադական ռազմական նշանակության արտադրանքի մատակարարումը Թուրքիա, Ավստրիան դադարեցրեց «Բայրաքթար»-ներում օգտագործվող շարժիչների մատակարարումը, բայց սրանք, մեծ հաշվով, թույլ արձագանք են: Կոնկրետ Թուրքիայի դեմ նույն ԵՄ-ն կամ ԱՄՆ-ն կարող են այնպիսի պատժամիջոցներ սահմանել, որ Թուրքիան ծնկի գա: Նույն ԱՄՆ-ի ձեռքում կա Սևրի պայմանագիր, որի վավերացմամբ կկործանի Թուրքիային, բայց դա չի անում, որովհետև Թուրքիան իր թիվ մեկ գործընկերներից մեկն է Մերձավոր Արևելքի տարածաշրջանում»:
Գագիկ Համբարյանն այս օրերին արտաքին դաշտում առկա որոշ գործընթացներն ու հայտարարությունները դիտարկում է թատերական ներկայացումների տրամաբանության մեջ: «Մենք պետք է ավելի գլոբալ նայենք տեղի ունեցող գործընթացներին և «փազլը» շատ հեշտությամբ կդասավորվի: Այսինքն, թե ով ինչ նպատակներ ու ինչ շահեր ունի տարածաշրջանում: Եվ եթե որևիցե մեկը երազանքներ ունի, որ ԱՄՆ-ը կամ եվրոպական որևէ երկիր փորձում է ծնկի բերել Թուրքիային, չարաչար սխալվում է:
Երբ Թուրքիայի բռնապետը հայտարարում է, որ չի վախենում ամերիկյան պատժամիջոցներից, կեղծում է: Իրականում շատ է վախենում ամերիկյան պատժամիջոցներից, որովհետև լավ գիտի դրանց հետևանքները: Մենք պետք է ոչ թե խոսքերին, այլ հստակ գործերին հավատանք»,-ասաց նա՝ միաժամանակ ընդգծելով ռազմական գործողությունները կանխելու առումով պատշաճ մակարդակով Ռուսաստանին դիմելու անհրաժեշտության մասին: «Թուրքիան իր հարավկովկասյան սատելիտ Ադրբեջանի հետ լկտիացել է, իսկ ԱՄՆին այս պահին ռազմական գործողությունները կանգնեցնելը բացարձակ ձեռնտու չէ, որովհետև կանգնած է թուրք-իսրայելա-ադրբեջանական ահաբեկչական տանդեմի հետևում:
Նույն Սիրիայից ժամանած ահաբեկիչները, որոնք հիմա ռազմական գործողություններ են վարում մեր դեմ, ժամանակին սերտորեն համագործակցում էին աֆրիկացիների հետ՝ Սիրիայի կառավարական բանակի դեմ ռազմական գործողություններում: Նույն ԱՄՆ-ի լուռ համաձայնությամբ Էրդողանը և իր որդին նավթային գործարքների մեջ էին «Իսլամական պետություն» ահաբեկչական կազմակերպության հետ: Այս խմբավորման մնացորդ ահաբեկիչները հիմա սերտորեն համագործակցում են Թուրքիայի հետ և Սիրիայի հյուսիսում և հյուսիս-արևմուտքում կրկին ներգրավված են սիրիական կառավարական բանակի դեմ ռազմական գործողություններում:
Ընդհանուր առմամբ, Թրամփի հայտարարությունն ընդամենը հայտարարություն էր հավատացողների համար: Դա տեղավորվում էր ընդամենը նախընտրական քարոզարշավի շրջանակներում, որ ԱՄՆ-ում բնակվող հայկական էլեկտորատի ձայների ինչ-որ մաս իրեն անցնի»,-ընդգծեց քաղաքագետը: Նա շեշտեց՝ մեր բանակն ամենամարտունակ բանակներից մեկն է, ինչը հստակ փաստ է. «Բայց չպետք է մոռանանք, որ մեր պաշտպանության ամենակարևոր բաղադրիչներից մեկը նաև մեր դիվանագիտությունը պետք է լիներ: Մեր ռազմավարական գործընկերների, բարեկամ երկրների հետ հարաբերություններով է հիմնականում պայմանավորված այն հանգամանքը, որ թշնամիներն իրենց զուսպ են պահել»:
Գագիկ Համբարյանի հետ զրույցում անդրադարձանք նաև այն շրջանակներին, որոնք, անկախ ամեն ինչից, անգամ այս պահին են փորձում որոշ ներքին օրակարգեր առաջ մղել: «Եթե իշխանության որոշ փայատերեր, առիթից օգտվելով, որ հիմա ռազմական դրություն է, ու ընդդիմադիր դաշտը գերադասում է իրեն շատ զուսպ պահել, սկսում են նախահարձակ լինել ու հաթաթաներով խոսել, ուրեմն դա խոսում է պետական մտածելակերպի բացակայության մասին: Ամեն դեպքում, կարծում եմ, որ բոլորը պետք է շատ զուսպ լինեն: Գործող իշխանությունը ևս իր բոլոր քայլերի համար պետք է հաշվետու լինի: Օրինակ՝ Նիկոլ Փաշինյանի նախօրեի ուղիղ եթերը ինձ մոտ մեծ քանակությամբ հարցեր է առաջացել, և ցանկանում եմ, որ մեր երկրի վարչապետը բացատրի դրանք»,-եզրափակեց քաղաքագետը:
Մանրամասները՝ «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում
