Հարստության հասնելու ձգտում. ինչպե՞ս ստեղծվեց «Մոնոպոլիա» խաղը․ «Փաստ»
«Փաստ» օրաթերթը գրում է
Այսօր «Մոնոպոլիան» սիրված սեղանի խաղ է միլիոնավոր մարդկանց երկրպագուների համար, որոնք իրենց ընտանիքին, ընկերներին և հյուրերին դրանով զբաղեցնում են տանը կամ նույնիսկ աշխատավայրում: Այն տնտեսական և ռազմավարական խաղ է երկու և ավելի խաղացողների մասնակցությամբ։ «Մոնոպոլիան» մեծ տարածում է ստացել 20-րդ դարում։ Այն որոշ երկրներում հայտնի է եղել նաև «Մենեջեր», «Կայսրություն», «Բիզնեսմեն» անուններով։ Խաղի նպատակն է, ռացիոնալ օգտագործելով մեկնարկային կապիտալը, հասնել մյուս խաղացողների սնանկացմանը։ Փաստացի «Մոնոպոլիան» խաղադաշտ է՝ կազմված քառակուսիներից, որով խաղացողները հերթով շրջանաձև անցնում են։
Վանդակները բաժանվում են երկու տիպի` ակտիվներ (ձեռնարկություն, արժեքավոր գույք) և իրադարձություններ։ Երբ խաղացողի շարժվելու հերթն է գալիս, նա նետում է զառը և պարզում, թե քանի վանդակ պետք է անցնի և այդպես շարունակ։ «Մոնոպոլիա» խաղի պատմությունը սկսվել է 1934 թվականին՝ Մեծ ճգնաժամի ժամանակ, երբ ԱՄՆ-ի Փենսիլվանիա նահանգի Գերմանթաուն քաղաքի բնակիչ Չարլզ Դարոունին «Parker Brothers» ընկերությանն է ներկայացրել «Մոնոպոլիա» խաղի նախագիծը: Նախագիծը մերժվել է «դիզայնի 52 սխալի» պատճառով, բայց դա չի կանգնեցրել գործազուրկ Չարլզին, որը որոշել է ինքնուրույն արտադրել խաղը: 1935 թվականին Չարլզ Դարոունը ընկերոջ օգնությամբ «Մոնոպոլիայի» 5000 ինքնաշեն օրինակ է արտադրել և վաճառել Ֆիլադելֆիայի հանրախանութում։
«Մոնոպոլիան» շատ արագ դարձել է ժողովրդական խաղ՝ գրավելով քաղաքացիների սրտերն ու հետաքրքրասեր մտքերը, քանի որ այն, ինչպես ասում են, օրվա թեմայով է եղել՝ շրջապատող աղքատության ու թշվառության պայմաններում: Որոշ ժամանակ անց նա, չկարողանալով բավարարել անընդհատ աճող պահանջարկը, նորից է դիմել «Parker Brothers» ընկերությանը։ Հետո «Մոնոպոլիան» մտել է մասսայական արտադրության մեջ, և արդեն 1936 թվականին դարձել ամենաշատ վաճառված խաղը ԱՄՆ-ում։ ԽՍՀՄ-ում «Մոնոպոլիա» խաղի պատմությունը սկսվել է 20-րդ դարի 80-ականներից: Չնայած այն փաստին, որ այդ ժամանակ կապիտալիզմի գաղափարը խորթ է եղել Խորհրդային Միության ժողովուրդներին, այնուամենայնիվ, դա մարդկանց դուր է եկել և արագորեն ձեռք բերել ժողովրդականություն: Ամենայն հավանականությամբ, դրա պատճառը հարստության ձգտումն է՝ թեկուզ վիրտուալ ձևաչափով: Բացի դա, այդ սեղանի խաղի պատրաստումը առանձնապես դժվար չի եղել:
Մարդիկ հարմարվել են և անգամ սկսել ինքնուրույն դա անել՝ սովորական թղթից նկարելով և կտրելով քարտեր, փողեր և նույնիսկ խաղադաշտեր: Խաղի մասսայական արտադրություն ԽՍՀՄ-ում սկսվել է միայն 1988 թվականին Petropan ընկերության կողմից, բայց այն արդեն կոչվել է ոչ թե «Մոնոպոլիա», այլ «Մենեջեր»: Ներկայումս այն առավել հաճախ խաղում են համացանցով կամ էլեկտրոնային հարմարանքներով, ինչը բացարձակապես բնական է ժամանակակից համակարգչային տեխնոլոգիայի աշխարհում, թեպետ խանութներում դարձյալ շարունակում են վաճառել «Մոնոպոլիա» խաղը «բնական» տեսքով:
Կամո Խաչիկյան
Մանրամասները՝ «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում
