Տնտեսության շունչը կտրվում է
Գրեթե բոլոր մասնագետներն են վկայում, որ ՀՀ-ում տեղի ունեցած թանկացումների տեմպը 2022թ. գուցե կթուլանա՝ անցած տարվա բարձր գնաճի ֆոնին, բայց դրանից գները չեն իջնի։ Գները էլի կբարձրանան. կանխատեսվում է ևս 5-6 տոկոս գնաճ, ինչը ցածր եկամուտների պայմաններում խթանելու է սոցիալական իրավիճակի վատացումն ու աղքատության խորացումը։ Դեռ մինչև անցած տարվա համատարած թանկացումներն էլ ՀՀ բնակչության գրեթե կեսն աղքատ էր։
Ըստ էության, դժվար չէ պատկերացնել, թե ինչ է եղել անցած տարվա թանկացումներից հետո։ Ու դա շարունակելու է խորանալ նաև այս տարվա ընթացքում։ Եկամուտների ավելացում շատերին չի սպառնում։ Որոշ դեպքերում էլ այն լինելու է՝ ինչպես կաթիլը մեկ բաժակում։
Նշենք նաև, որ աշխատավարձերի բարձրացում պետական հատվածում այս տարի նախատեսված չէ, ի դեպ՝ անցած տարի էլ չի եղել։ Խոսքը բարձրաստիճան պաշտոնյաների ու կառավարման ապարատի այն չինովնիկների մասին չէ, որոնց աշխատավարձերի բարձրացումները փոխարինվում են պարգևավճարներով։ Պետական համակարգում կան բազմաթիվ աշխատողներ, ովքեր ոչ միայն աշխատավարձի բարձրացումներ չեն ունեցել, այլև պարգևավճարներ չեն ստանում կամ շատ հազվադեպ են ստանում։ Փաստենք, որ այս մարդկանց կյանքի պայմանները վերջին տարիներին վատացել են, այս տարի ևս շարունակելու են վատանալ։ Նրանց մի մասը դարձել է աշխատող աղքատ՝ եկամուտների ու ծախսերի անհամաչափ ավելացման հետևանքով։
Ընդգծենք, որ էլ ավելի է վատանալու աշխատանք չունեցողների կյանքը, գործազուրկները կազմում են աշխատունակ բնակչության գրեթե 18-20 տոկոսը։ Խոսքը ոչ թե տասնյակ, այլ հարյուր-հազարավոր մարդկանց մասին է։ Տարեսկզբից 1-2 հազար դրամով կբարձրանա նվազագույն կենսաթոշակն ու նպաստը, փոխարենը՝ անհամեմատ ավելի մեծ ծանրաբեռնվածություն կավելանա այս խմբերում ընդգրկված քաղաքացիների վրա՝ գնաճի ու բազմաթիվ այլ պարտադիր վճարումների տեսքով։
Նշենք նաև, որ կենսաթոշակների ու նպաստների այդ չնչին բարձրացումն էլ բոլորին չի վերաբերում՝ հազիվ նրանց 10-12 տոկոսին։ Ինչպես և սպասելի էր՝ առավել մեծ տեմպերով են թանկանում հատկապես առաջին անհրաժեշտության ապրանքները։ Անցած տարի սննդամթերքի գնաճը հասավ 16-17 տոկոսի։ Նույն քանակությամբ սնունդ գնելու համար մարդիկ ստիպված էին այդքանով ավելի շատ գումար վճարել, ու ոչ մի նշանակություն չուներ, որ միջին գնաճը 8-9 տոկոսի սահմաններում էր։ Այս տարվա սպասումը 5-6 տոկոս է, բայց կասկած չկա, որ, ինչպես միշտ, այն շատ ավելի բարձր է լինելու առաջին անհրաժեշտության ապրանքների պարագայում։
Թանկացումները բազմաթիվ դեպքերում իսկապես փոխանցվում են դրսից, բայց շատ դեպքերում էլ թելադրված են ներսից։ Դրանք կապված են մրցակցային միջավայրի վատ պաշտպանության, արհեստական գնագոյացման երևույթների, հարկային բեռի ծանրացման, գյուղմթերքների արտադրության կրճատման ու շատ այլ գործոնների հետ։ Ով չգիտի, որ ներմուծման թանկացման դեպքում ներքին շուկան անմիջապես արձագանքում է գների բարձրացման տեսքով, իսկ իջնելու դեպքում գներն այլևս չեն իջնում, շարունակում են մնալ նույնքան բարձր, ինչպես մինչ այդ։ Սա ներքին շուկայի մրցակցային միջավայրի պաշտպանության խնդիր է, որն այդպես էլ չի հաջողվում կարգավորել։ Ու դրա հետևանքով տուժում են սպառողները։
Նման փնթի ու անհեռատես քաղաքականության հետևանքով տուժում է՝ ինչպես տնտեսությունը, այնպես էլ՝ սպառողը։ Չեն ավելանում մի կողմից՝ տնտեսության եկամուտները, ընկնում է մրցունակությունը, մյուս կողմից՝ աճում են սպառողների ծախսերը։ Լավ ապրելու հասարակ քաղաքացու հույսերը, որոնք կապված էին իշխանափոխության հետ, կրկին հետաձգվում են։
Արթուր Սարգսյան
