Սոցիալական ճգնաժամը խորանում է
Գաղտնիք չէ, որ վերջին օրերին մարդիկ խուճապահար դատարկում են խանութների ցուցափեղկերը՝ ձեթ, այլուր, շաքարավազ և այլ ապրանքներ գնելով։ Իշխանություններն էլ փորձում են տպավորություն ստեղծել, թե Հայաստանում այդ ապրանքների դեֆիցիտ չկա ու պետք չէ դատարկել խանութները։ Բայց չեն ասում, որ խնդիրը դեֆիցիտի մեջ չէ. այսօր չգնված յուրաքանչյուր ապրանքի համար վաղը մարդիկ ստիպված են լինելու շատ ավելի մեծ գին վճարել, ու որպեսզի կարողանան մի կերպ յոլա գնալ այն եկամուտներով, որոնք, ի տարբերություններ գների, չեն ավելանում, փորձում են ինչ-որ չափով ապահովագրել իրենց սպասվող թանկացումների ազդեցությունից։
Ինչպես հայտնի է կտրուկ բարձրացել ու բարձրանում են բազմաթիվ ապրանքների գները, գրեթե բոլոր ոլորտներում ավելացել է գնաճային ճնշումը։ Նախորդ տարվա թանկացումներից հետո կյանքը շարունակում է մեծ տեմպերով թանկանալ, խորանում է սոցիալական լարվածությունը։ Փաստն այն է, որ մարդիկ ամեն օր բախվում են գների նոր ռեկորդների հետ։ Թվում է, թե այս պայմաններում կառավարությունը պիտի ինչ-որ քայլեր ձեռնարկեր հասարակության առաջ կանգնած սոցիալական խնդիրները մեղմելու համար, բայց, ինչպես տեսնում ենք, ոչինչ էլ չի անում, ավելին՝ չի էլ պատրաստվում անել։
Երբ ասում են՝ գոնե նվազագույն աշխատավարձ ու թոշակ ավելացրեք, որպեսզի մարդիկ կարողանան որոշ չափով մեղմել գների բարձրացման ազդեցությունը, իշխանությունները կտրականապես դեմ են արտահայտվում՝ փաստերի մի երկար շարան ներկայացնելով։ Պատճառաբանում են, թե ունեն իրենց ծրագիրը, և այդ ծրագրով այս տարի աշխատավարձերի ու թոշակների բարձրացում չի նախատեսվում։ Այսօր մարդիկ չեն կարողանում գոյություն պահպանել, խոսում են ապագայում նախատեսվող սոցիալական ծրագրերի մասին։ Այսօր փաստ է այն, որ սոցիալական իրավիճակը Հայաստանում գնալով լարվում է, դրանից բացի՝ մարդկանց եկամուտները պարզապես չեն հասցնում գների բարձրացումների հետևից։ Այս տարվա հունվարին գնաճն այդ ամսին կազմեց 7,1 տոկոս, աշխատավարձերի աճը՝ 6,1 տոկոս, չհաշված առաջին անհրաժեշտության ապրանքների շատ ավելի ակտիվ թանկացումները։ Սննդամթերքի գնաճը հունվարին գերազանցեց 12 տոկոսը՝ գրեթե կրկնակի բարձր, քան աշխատավարձերի աճն էր։ Նույնը նաև փետրվարին էր, երբ համաշխարհային տնտեսությունը դեռևս նոր էր բախվում Ռուսաստանի ու Արևմուտքի միջև ծագած գլոբալ հակամարտությանը։
Բանն այն է, որ թանկանում են ոչ միայն՝ ներմուծվող, այլև՝ տեղական արտադրության ապրանքները։ Որքան էլ ցավալի է, բայց պետք է փաստենք, որ գնաճի հերթական ալիքը դեռ նոր է գալու։ Մի կողմից՝ միջազգային շուկաներում են բարձրանում գները, մյուս կողմից՝ մեծանում է ներքին ճնշումը՝ ազգային արժույթի արժեզրկման հետևանքով։ Վերջին մի քանի օրերի ընթացքում դրամը հիմնական 2 արժույթների՝ դոլարի և եվրոյի նկատմամբ, հասցրել է արժեզրկվել գրեթե 10 տոկոսով։ Դրանով հանդերձ, արժեզրկումը դեռևս կանգ չի առել։ Ճնշումն ազգային արժույթի թուլացման ուղղությամբ շարունակում է պահպանվել, ու դեռ հայտնի չէ, թե մինչև ուր կարող է հասնել։ Դրամի թուլացման ցանկացած փորձ ի վնաս գնաճի է։
Այս ֆոնին որոշ առումով լավ է, որ թուլացել է ռուսական ռուբլին։ Դա դրական գործոն է գոնե Ռուսաստանից իրականացվող ներմուծումների էժանացման համար։ Այլ բան, իհարկե, այդպես կլինի, թե ինչպես միշտ, կօգտվեն համընդհանուր իրավիճակից ու կթանկացնեն նաև ռուսական շուկայից ներմուծվող ապրանքները։
Ըստ էության, Կենտրոնական բանկի հույսերը, որ այս տարվա ընթացքում գների խաթարված կայունությունն աստիճանաբար կվերականգնվի, և գնաճը կվերադառնա իր նախանշված միջակայք, կրկին մղվել է հետին պլան։ Նույնիսկ անցած տարվա բարձր գնաճի ֆոնին՝ դա անհավանական է թվում։ Հիմա ԿԲ-ում մտածում են, թե ինչ անեն, որպեսզի կարողանան մեղմել գնաճի հերթական ճնշումը։ Դրա համար առաջիկայում պատրաստվում են կրկին մեկ քայլ կատարել վերաֆինանսավորման տոկոսադրույքը բարձրացնելու ուղղությամբ։ Բանը հասել է նրան, որ հույսը սկսել են դնել մարդկանց գնողունակության անկման վրա. սոցիալական վիճակի վատացումը կհանգեցնի պահանջարկի կրճատման ու որոշակի զսպող դեր կունենա գնաճի համար։
Այսօր փաստ է այն, որ օղակը սոցիալական ոլորտում բոլոր կողմերից սեղմվում է։ Մեծ սպասելիքներ չկան, որ տնտեսական հատվածի զարգացումները գոնե նպաստավոր կլինեն մարդկանց եկամուտների ավելացման համար։ Համաշխարհային ամբողջ տնտեսությունը բախվել է պատժամիջոցներից թելադրված ազդեցությունների հետ, որոնք զսպում են տնտեսական աճի հավակնությունները։
Տիգրան Մկրտչյան
