Երևան, 17.Նոյեմբեր.2026,
00
:
00
ՄԵՆՅՈՒ
Դառը խմիչք՝ տարբեր բույսերի և համեմունքների համադրությամբ. «Փաստ» Շաքի ներխուժած ադրբեջանցի Մուսաևը 6 անգամ կրшկել է Անի Ավետիսյանի ուղղությամբ. նրա գործը փոխանցվել է դատավոր Հրաչ Դաջունցին Գերմանիայի արտաքին գործերի նախարարը կժամանի Հայաստան ՊԱՏՄՈՒԹՅԱՆ ԱՅՍ ՕՐԸ (17 նոյեմբերի). Ամենամեծ մետեորային անձրևը, եկեղեցիների միջև հարաբերությունների դադարեցումը. «Փաստ» Էլեկտրաէներգիայի անջատումներ Երևանի 6 վարչական շրջաններում և 7 մարզերում Հայաստանում 10 ամսում ՃՏՊ-ների հետևանքով զոհվել է 15, վիրավորվել՝ 734 անչափահաս Ճնշո՞ւմ, թե՞ հայելային պատասխան. դուռը դեռևս բաց է մնում. «Փաստ» Ինչ փոխարժեք է սահմանվել այսօր Հնարավոր է Չինաստանում հանդիպենք Կիմ Չեն Ընի հետ. Թրամփ Իրանի դեմ պшտերազմը Վաշինգտոնի համար հերթական ձգձգվող hակամարտությունը չի դառնա. Վենս

Թռչող սարքերի պատմական ճանապարհը. ինչպե՞ս ստեղծվեց ինքնաթիռը. «Փաստ»

«Փաստ» օրաթերթը գրում է

Սկսած 17-րդ դարի կեսերից եղել են շարժիչավոր սարքերով թռչելու բավականին հաջողված նախագծեր։ Առաջինը Լեհաստանի Վլադիսլավ 4–րդ թագավորի արքունիքի ճարտարապետ, իտալացի Տիտուս Լիվիո Բուրատտինիի նախագիծն էր։ Ութ տարի անց անգլիացի Ռոբերտ Հուկն է օդ բարձրացրել իր կառուցած թռչող սարքը: 1716 թվականին գյուտարար Էմանուել Սվեդենբորգը հրապարակել է թռչող մեքենայի իր հեղինակային կառուցվածքը։ Այդ սարքը շատ առումներով արդեն մոտ էր «ինքնաթիռ» հասկացությանը, քանի որ կառուցվածքում օգտագործվում էր կոշտ թևեր՝ վերհան էֆեկտ ստանալու համար: Եվս կես դար անց գերմանացի գիտնական Մ.Բաուերն է առաջարկել ոչ միայն կոշտ թևերով սարք, այլ նաև պտտվող պրոպելլերի առկայություն: Ցավոք, թղթի վրա մշակված այդ նախագիծը հնարավոր չի եղել կյանքի կոչել։

18-րդ դարի վերջից ինքնաթիռների զարգացումը զուգահեռ է ընթացել պլաներների ակտիվ զարգացման հետ։ Հենց պլաներների կառուցման հիման վրա են մշակվել թևերի, ֆյուզելաժի, վերհանների և այլ նախագծեր: Չնայած պետք է խոստովանել, որ ամբողջ աշխարհի ինժեներներից և կոնստրուկտորներից պահանջվել է ևս մեկուկես դար զարգացում, որպեսզի առաջին ինքնաթիռը իրականացնի իր հաջող թռիչքը: Դա անգլիացի Սթրինգֆելոյի մեքենան էր։ 1848 թվականին այդ ինքնաթիռը կարողացել է օդ բարձրանալ, բայց թռել է ընդամենը մի քանի մետր: Եվս 10 տարի անց հաջողությամբ է ավարտվել ֆրանսիացի կոնստրուկտոր Դե Լա Կրուայի ինքնաթիռի փորձնական թռիչքը: Նրա գաղափարներն առաջադեմ են եղել։ Էլեկտրաշարժիչից և 4 թևանի պտուտակից բացի, կառուցվածքը համալրված է եղել թևով, հետ քաշվող շասսիով և ալ յումինե ֆյուզելաժով:

Ինժեներները վերադարձել են այդ գաղափարներին միայն մեկ դար անց: 1865 թվականին մեկ այլ ֆրանսիացի՝ Շառլ դը Լուվրիեն, առաջարկել է ռեակտիվ ինքնաթիռի նախագիծ, սակայն դա ևս չի հաջողվել իրականացնել: 1870 թվականին անգլիացի գյուտարար Ռ. Հարթը ստեղծել է մի մոդել, որը չի ունեցել առանձին ուղղահայաց կառավարման հարթություններ կամ պարզապես եղել է «անպոչ»: Այժմ այդ դիզայնն է օգտագործվում գերձայնային ինքնաթիռների կառուցվածքում։ Հարթի մոդելը համալրված էր ուղղանկյուն թևով և մղող պրոպելլերով։ Թեև նման կառուցվածքում կայունության խնդիրը չի լուծվել, բայց այն ներառել է այնպիսի կարևոր նորամուծություններ, ինչպիսիք են աերոդինամիկ արգելակները և պտուտակի բարձրության ավտոմատ փոփոխությունը: Որոշ ժամանակ անց ֆրանսիացի Ա.Պենոն Հարթի գաղափարի հիման վրա մշակել է սեփական մոդելը և նախագծել առաջին «անպոչ» երկկենցաղ ինքնաթիռը։

Ֆրանսիացի ինժեների սարքը հագեցած է եղել շոգեշարժիչով, իսկ ֆյուզել յաժը եղել է նավակի տեսքով։ Իրականում դա եղել է առաջին հիդրոինքնաթիռը։ Ընդհանուր առմամբ, պետք է ընդունել, որ ավիաշինության զարգացումը քսաներորդ դարի սկզբին հասել էր շրջադարձային կետի, և լիարժեք ինքնաթիռի ստեղծումը դարձել էր ժամանակի հարց: Ռայթ եղբայրները՝ Ուիլբուրը և Օրվիլն են կարողացել ստեղծել մեքենա, որը թռել է 278 մ հեռավորություն, ընդ որում՝ գետնից ավելի քան 13 մ բարձրության վրա: Այդ թռիչքը ցնցել է ավիացիոն աշխարհը։ Երկինք բարձրանալու նրանց երազանքը հայտնվել է մանկության տարիներին, երբ հայրը նրանց խաղալիք պլաներ է նվիրել։ Որպես չափահաս՝ նրանք հիմնել են հեծանվային բիզնես, որը նրանց մեծ գումարներ է բերել: Եղբայրները դրանք ներդրել են ինքնաթիռների մշակման մեջ: Տարեցտարի Ուիլբուրը և Օրվիլը նախագծել և կատարելագործել են իրենց սարքերը: Եվ վերջապես, 1902 թվականին նրանց մոդելը բարձրացել է օդ:

Այն ամբողջությամբ կառավարելի է եղել 3 հարթություններով՝ ուղղահայաց (պոչի ղեկ), երկայնական (թև), լայնակի (աղեղային ղեկ): Նախկինում ևս եղել են օդ բարձրացող սարքեր, սակայն եղբայրների հիմնական արժանիքը եղել է ինքնաթիռի պտտման երեք առանցքները որոշելը, ինչի շնորհիվ ինքնաթիռը լիովին վերահսկելի է դարձել։ Ռայթ եղբայրների սեփական գործարանը գրանցվել է 1909 թվականին։ Այստեղ նրանք զբաղվել են ռազմարդյունաբերության, ինչպես նաև մասնավոր առևտրականների պատվերների կատարմամբ, ովքեր ուրախությամբ ներդրումներ են կատարել այնպիսի հեռանկարային արդյունաբերության զարգացման մեջ, ինչպիսին է ավիացիան։

ԿԱՄՈ ԽԱՉԻԿՅԱՆ

Մանրամասները՝ «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում

Մելիքբեկյանը կողմ է, որ ՖԻՖԱ-ն գլխավորի Դիալլոն․ «Լավ ճանաչում եմ, ունի անհրաժեշտ որակները»ՔՊ-ն մահաբեր իշխանություն է․ Արսեն Գևորգյանն այս իշխանության զոհն է․ մենք շարունակելու ենք պայքարել, մինչև նրա նկատմամբ արդարությունը վերականգնվի. Ուժեղ ՀայաստանՆոյեմբերյանի և Բերդի ճանապարհներին մառախուղ է․ տեսանելիությունը՝ մինչև 50 մետրՄենուա Սողոմոնյանի յուրահատուկ շնորհավորանքը Խաչիկ ԳալստյանինՆոյեմբերի 18-ին, 19-ին և 20-ին ավելի քան 40 ժամ ջուր չի լինելուՄինչև 2026 թ.-ի դեկտեմբերի 31-ը. 3 ժամկետ, որոնք բաց թողնելու դեպքում կարող եք գումար կամ իրավունք կորցնելԻնչպե՞ս է իշխանությունը համարձակվում հրաժարվել Հայաստանի ծննդյան վկայականից՝ երկիրը թողնելով Ադրբեջանի տարածքային հավակնությունների առաջ անպաշտպանԱնձնակազմը զոհվել է․ Ան-12 ինքնաթիռ է կործանվել․ ՌԴՆախկինում ընդդիմադիր Փաշինյանն այսօր կամաչեր վարչապետ Փաշինյանից. Մարիաննա ՂահրամանյանԴուք կտրված եք ժողովրդից․ հունիսի 7-ին ժողովուրդն իր խոսքը հստակ ասել է․ մենք թույլ չենք տա ալիևյան սահմանադրության ընդունումը․ Շիրազ ՄանուկյանՄհեր Ավետիսյանը՝ ուսանողներին․ «Ուժը ծնվում է գիտելիքից ու խելքից, դուք եք ծնելու այդ ուժը՝ հանուն Հայաստանի»«Մի՞թե Նիկոլին հաջողվել է սպանել նաև միտքը»․ Հայաստանում ներքաղաքական գործընթացներ չկան․ Արտակ ԶաքարյանՎարդան Ջհանյանը՝ հանքարդյունաբերության ոլորտի զարգացման և նոր միասնական ստանդարտների ներդրման մասինՓաշինյանն իր իսկ քննադատության թիրախում. Մարիաննա ՂահրամանյանԱյս մարդիկ ամեն օր խախտում են մեջբերածս ու մի շարք այլ օրենքներ. Աննա ԿոստանյանԸնտրություններում Փաշինյանին ձայն տված մարդկանց զգալի մասն այդ քայլն արել է վախից դրդված. Ավետիք ՉալաբյանՍահմանադրությունը չի փոխվելու. տեսանյութԲիզնեսին կառաջարկվեն էլեկտրական բեռնատարներԲռնատիրական կարգերը մեր երկրում երկար դիմակայել չեն կարող. մի օր դա ավարտվելու է. Արեգ ՍավգուլյանԳազի սակագնի թանկացումը բացասական է ազդելու Հայաստանի տնտեսության վրա. Արմեն ՄանվելյանԱյն ինչ մեզ տրված է ի ծնե, մենք չենք ընտրում, բայց դրան հավատարիմ մնալը մեր ընտրությունն է. Մհեր ԱվետիսյանԱլիևին փոխանցեք` հայ ժողովուրդը նրանից ներողություն չի խնդրելու. Արեգա ՀովսեփյանԵրկխոսության միջոցով խնդիրները լուծելու ցանկությունը դեֆիցիտ է Եվրոպայում. ՊեսկովԶՊՄԿ-ն շնորհավորում է ուսանողներին ուսանողների միջազգային օրվա առթիվ«Ծիծեռնակի հավատի կենացը» ֆիլմը Տորոնտոյի «Նուռ» ֆիլմերի փառատոնում արժանացել է «Ծագող աստղ» մրցանակիԲոլորս միասին պետք է չխնայենք մեր ուժն ու եռանդը և պաշտպանենք հայկական արժեքները. Արսեն ԳրիգորյանԱլիևյան սահմանադրությունը դուռ է բացելու դեպի կեղծ «Արևմտյան Ադրբեջան», դրանով ապամոնտաժելու են Հայաստանի ՀանրապետությունըԻշխանությունն իր քարոզչական մեքենայով մտել է տուն առ տուն և հաջողության հասել՝ այլասերելով ամեն ինչ. Էդմոն ՄարուքյանՎթար է․ ջուր չի լինելուԴառը խմիչք՝ տարբեր բույսերի և համեմունքների համադրությամբ. «Փաստ»Շաքի ներխուժած ադրբեջանցի Մուսաևը 6 անգամ կրшկել է Անի Ավետիսյանի ուղղությամբ. նրա գործը փոխանցվել է դատավոր Հրաչ ԴաջունցինԳերմանիայի արտաքին գործերի նախարարը կժամանի Հայաստան«Նուբարաշեն» ՔԿՀ-ում հայտնաբերվել են հnգեմետ դեղահաբեր․ բուժքույրը ձերբակալվելՊուտինի, Թրամփի և Սի Ծինփինի եռակողմ հանդիպումը կարող է ազդակ դառնալ ամբողջ աշխարհին՝ գլոբալ խնդիրների լուծման համար երկխոսության անհրաժեշտության մասին. ՊեսկովՊԱՏՄՈՒԹՅԱՆ ԱՅՍ ՕՐԸ (17 նոյեմբերի). Ամենամեծ մետեորային անձրևը, եկեղեցիների միջև հարաբերությունների դադարեցումը. «Փաստ»Կարո՞ղ ենք փրկել արցախյան բարբառը. Տիգրան ԴումիկյանՍերգեյ Սմբատյանի «Երաժշտություն հանուն ապագայի» հիմնադրամի պատանի երաժիշտների ելույթը Koreez 2026-ինԷլեկտրաէներգիայի անջատումներ Երևանի 6 վարչական շրջաններում և 7 մարզերումՀայաստանում 10 ամսում ՃՏՊ-ների հետևանքով զոհվել է 15, վիրավորվել՝ 734 անչափահասԱԺ-ն օրակարգ չընդգրկեց Հայաստանում ժողովրդավարության հետընթացի վերաբերյալ ընդդիմության հայտարարության նախագիծըՃնշո՞ւմ, թե՞ հայելային պատասխան. դուռը դեռևս բաց է մնում. «Փաստ»Արարատի և Անդրանիկի նկարները հեռացնելը միշտ եղել է թուրքական պահանջ. Ատոմ ՄխիթարյանԵրիտասարդ ամուսինները լեռներում հյուրատուն են հիմնելԲանանի շուրջ աղմուկ, պետության շուրջ լռություն․ ինչպես ենք ընկնում հանրային ուշադրության ծուղակը. Աննա ԿոստանյանՀայաստանը պարտավոր է օր առաջ հեռանալ Արևմուտքից. Մհեր ԱվետիսյանԻնչ փոխարժեք է սահմանվել այսօրՀնարավոր է Չինաստանում հանդիպենք Կիմ Չեն Ընի հետ. ԹրամփԻրանի դեմ պшտերազմը Վաշինգտոնի համար հերթական ձգձգվող hակամարտությունը չի դառնա. ՎենսԼցանավը hարձակման է ենթարկվել Օմանի ափերի մոտ, ինչից հետո դրա վրա hրդեհ է բռնկվել«Վարչապետին` պահանջ. անցկացրե՛ք Ազգային ժողովի արտահերթ ընտրություններ, և միայն այդ ընտրությունների արդյունքների հիման վրա կորոշվի` իրականացնե՞լ «Թրամփի ուղին», թե՞ ոչ, անցկացնե՞լ սահմանադրական հանրաքվե՞ն, թե՞ ոչ». Խաչիկ Ասրյան